Peyğəmbərİn merac səfərİnİn elmİ İzahı varmı?

Peyğəməin meac hadisəsi haqqında az adamla eşitməmiş ola. Əksə insanla u hadisənin necə aş veməsi ilə maaqlanıla. Kimi qaneedici cava tapı, kiminin suallaı cavasız qalı. əziləi də u hadisəni xüafat hesa edilə. Kimi də susaaq, şühəli halda u əhvalatı dinləyi. u mövzuda i neçə sualla müaciət ediik /1. u hadisə haqqında yalnız qeyi-mötəə əvayətlədə xəə veili, yoxsa Quan və səhih əvayətlə də elə i hadisənin aş veməsini təsdiqləyi? /2. Əgə etialı mənələ u hadisənin aş veməsini təsdiqləyisə, İslam Peyğəməi cismən meaca getmişdi, yoxsa u hadisə yuxuda aş vemişdi? /3. Həmin dövdə fəzaya qalxmaq üçün heç i vasitə olmamışdısa, həzət Peyğəmə meac səfəini necə həyata keçimişdi? Əgə qəul etsək ki, elə i səfə doğudan da, aş tutmuşdu, onda iad edilə ilə ki, elə i səfə üçün çox öyük i zaman fasiləsi lazım idi. Fəzaya doğu elə i səfə üçün insan ömü əs edəmi? /4. elə i səfə hansı zəuətdən doğmuşdu? / /Cava 1. “İsa” suəsinin ilk ayəsində elə oxuyuuq “əzi ayətləimizi göstəmək üçün əndəsini i gecə Məscidül-Həamdan ətafını müaək etdiyimiz Məscidül-Əqsaya apaan Allah pak və müqəddəsdi. O, doğudan da eşidən və iləndi.” u ayədə meac hadisəsinin müqəddiməsinə, yəni Məkkədən eytül-müqəddəsə həəkətə işaə olunu. Ayədən məlum olu ki, uyğun səfə Məscidül-həamdan (Məkkədən) aşlamışdı. Cəmi i gecə çəkmiş u səfəin məqsədi Allah əzəmətinin müşahidəsi olmuşdu. Ayədən elə göünü ki, cəəyan yuxuda yox, aşkada aş vemişdi. /Ayənin əəi mətninin “sühan” kəlməsi ilə aşlaması mövzunun əhəmiyyətini göstəi. Çünki yuxu i o qədə də əhəmiyyətli məsələ deyil ki, onun ziki uyğun təilə aşlana. /2. “Nəcm” suəsinin 13-18-ci ayələində uyuulu “And olsun ki, (Peyğəmə (s) Cəəili) aşqa i dəfə də gömüşdü, Sidətül-Müntəhanın yanında. Məva cənnəti də onun yanındadı; o zaman Sidəni nələ üümüşdü, nələ! Göz nə yayındı, nə də uzağa getdi; And olsun ki, öz əinin ən öyük qüdət nişanələindən i qismini gödü.” Ayələdə meac kəlməsi işlədilməsə də, əhvalatlaın meac səfəi zamanı aş vediyi şühə doğumu. Əədi ehiştdə aş veən göüşləin məhz meac səfəində geçəkləşdiyini ütün şiə və sünni təfsiçiləi təsdiqləyilə. /Uyğun ayələdən göünü ki, hadisə oyaq vaxtı aş vemişdi. “Göz nə yayındı, nə də uzağa getdi” ayəsi deyilənləi i daha təsdiqləyi. “əinin ən öyük qüdət nişanələindən i qismini gödü.” ayəsi də meac səfəinin aşka şəkildə aş veməsinə növəti dəlildi. i sözlə, Quani-kəimdə meac mövzusu yetəincə işıqlandıılmışdı. /əs hədislədə u aədə nə deyili? İslam alimləi təəfindən təti olunmuş müxtəlif təfsi və hədis kitalaında meac hadisəsinin ütün müsəlmanlaın əqidəsi olduğu əyan olunu. Ələttə ki, ayı-ayı qupla aasında müəyyən axış fəqləi də vadı. /Amma əksə İslam alimləi meac hadisəsində nəql olunmuş hədisləin mütəvati, yetəli sayda, məşhu olduğunu təsdiqləyilə. əzi alimləin fikiləi ilə tanış olaq /1. öyük şiə alimi şeyx Tusi öz təfsiində uyğun ayə haqqında deyi “Şiə alimləi inanıla ki, Allah-təala öz Peyğəməini Məkkədən eytül-müqəddəsə apadığı vaxt onu səmaya qaldıdı, öz əzəmət nişanələini ona göstədi. u hadisə yuxuda yox, ayıq vaxtı aş vedi.” Təfsiin “Nəcm” suəsinin uyğun altı ayəsi haqqındakı qeydləində meac səfəinin ikinci hissəsi, yəni səmaya səfə haqqında məlumat veili. /2. öyük təfsiçi məhum Təəsi “Məcməul-əyan” təfsiində “Nəcm” suəsinin uyğun ayələi haqqında elə uyuu “Etialı mənələimizdə ildiilən udu ki, Allah Öz Peyğəməini cismi ilə, oyaq vaxtı səmaya qaldıdı. Əksə təfsiçilə u əqidədədilə.” /3. Mühəddis Əllamə Məclisi “ihaul-ənva” kitaının altıncı cildində yazı “İslam Peyğəməinin Məscidül-həamdan eytül-müqəddəsə və oadan da səmaya səfəini Quan ayələi və şiə və sünniləin mütəvati hədisləi təsdiqləyi. Yalnız məsum imamlaın uyuuqlaından xəəsiz olanla u səfəin uhani i səfə olması haqqında danışıla...” Sona əlavə olunu “Əgə u hadisə haqqında məlumatlaı toplamaq istəsək, öyük i kita alına.” /Sona alim uyğun mövzu ilə ağlı yüzdən çox hədis nəql edi. u hədisləin öyük hissəsi mötəə şiə kitaı “Kafi”dən nəql edilmişdi. /Sünni hədis alimləi və təfsiçiləi də meac hadisəsini məşhu i hadisə kimi tanıyı, “İsa” və “Nəcm” suələinin təfsiində meac hadisəsini təsdiqləyilə. /“Məcməul-əyan” kitaında deyili “Meac mövzusu ilə ağlı hədislə död qupdu /1. Mütəvati hökmündə olan əvayətlə; /2. Əqli və nəqli axımdan şühə doğumayan hədislə; /3. i qədə əsassız olan əvayətlə; /4. Meac səfəini məntiqsiz şəkildə əyan edən əvayətlə. /Həqiqi İslam alimləi meac səfəinin şişidilmiş şəkildə təqdim olmasına təəfda deyillə. Heç i taixi məlumat məsuliyyətsiz insanladan amanda olmadığı kimi, meac hadisəsi haqqında da məntiqsiz sözlə danışılmışdı. Ağıl və məntiqə, taixi məlumatlaa əsaslanaaq, uyduma hədisləin aadan götüülməsi zəuidi. /əs meac səfəi elmi cəhətdən necə izah olunu? /u mövzunu aydınlaşdımaq üçün i neçə sualı cavalandımağa çalışaq /1. Ümumiyyətlə, meac, yəni səmaya səfə elmi axımdan mümkündümü? /2. Əgə elə i iş olmuşdusa, hansı vasitələlə olmuşdu? /iinci sual elmi axımdan yetəincə cavalandııla ilə. Çünki atıq fəza təcüi şəkildə öyənili və neçə illədi ki, atmosfeə səfələ həyata keçiili. İnsanın fəzaya qalxması i zaman şühəli göünə ilədi. Hətta əzi keçmiş alimlə fəzaya səfəi atmosfe üçün təhlükəli sayıdıla. u gün isə fəza səfələi kimsədə təəccü doğumu. /Atıq sənişinli və sənişinsiz peyklə atmosfei dələək kosmosa çıxı. Veneaya qədə gedən peyklə vadı. Kosmosun ugünki fəthi valıq aləmi ilə müqayisədə kiçik i iş göünsə də, atıq elə i səfələ mümkünsüz sayılmı. i işin mümkün sayılması üçün ən yaxşı dəlil onun aş veməsidi. /İkinci sualın cavaında etiaf etməliyik ki, kosmos səfələinin hansısa texniki vasitəyə ehtiyacı va. Kosmosa çıxmaq üçün atmosfe qatını dəlmək lazım gəli. u isə hansısa texniki vasitələlə həyata keçiili. Kosmosa çıxan şəxs əvvəlla caziə qüvvəsini dəf etməlidi. Caziə qüvvəsindən çıxmaq üçün isə ən azı saatda 40 min kilomet süətə malik olan minik lazımdı. İkinci maneə ye küəsini əhatə etmiş atmosfe qatıdı. Atmosfein yalnız yeə yaxın olan hissəsində nəfəs almaq mümkündü. Pəakəndə oksigen qatını keçdikdən sona oksigen azlığı insanı oğmağa aşlayı. Təcüədə süut olunmuşdu ki, yedən 15 km. yüksəkliyə qalxmış insan i neçə saniyə əzində huşunu itii. una göə də hava nəqliyyat vasitələində sənişinlə üçün ehtiyat oksigen götüülü. /Digə i maneə atmosfedəki yandııcı istilikdi. Yuxaı qatlada cismin günəş düşməyən hissəsi soyuqdan donu, günəş şüalaı düşən hissəsinin həaəti isə olduqca yüksəyə qalxı. /aşqa təhlükəli i maneə günəşin ultaənövşəyi şüalaıdı. u şüala insan oqanizminə öldüücü təsi göstəi. /Fəzada xaotik həəkətdə olan meteo və meteoitlə də həəkətə öyük maneçilik töədi. elə səma cismi ilə toqquşma öyük fəlakətlə nəticələni. elə maneələdən qounmaq üçün xüsusi avadanlıqlaa ehtiyac duyulu. /Digə i maneə isə çəkisizlikdi. İnsan yedən uzaqlaşdıqca onun çəkisi azalı. Çünki çəkini yaadan yein caziə qüvvəsidi. Sadəcə, yein caziə daiəsindən çıxdıqdan sona insan çəkisizlik şəaitinə düşü. Fəzada olan müsafi öz ağılığını hiss etmi. Süət özü də çəkini azaldan amillədəndi. Çəkisizlik kosmonavtla üçün adi i hal olsa da, adi insanla u vəziyyətə ta gətiə ilmilə. Ona göə də fəza səfəinə çıxmazdan qaaq ciddi şəkildə hazılaşmaq lazım gəli. /Fəza səfəinə çıxmış insanın qaşılaşacağı maneələi sadaladıq. Amma u maneələ səfəi mümkünsüz etmi. Hansısa vasitələlə həmin maneələi aadan qaldımaq ola. Əsimizdə həmin maneələi ötü keçə ilən cihazla mövcuddu. Ələttə ki, daha mükəmməl cihazla hazılana ilə. /İndi isə meac səfəinə qayıdaq. ilməliyik ki, həzət Peyğəmə (s) u fəza səfəini adi əşəi i qüvvə ilə aşa vumamışdı. Həzət, heç şühəsiz qeyi qüvvələin yadımı ilə uyğun məsafəni qət edə ilmişdi. Ələttə ki, Allahın sonsuz qüdətinə inanan allahpəəst i şəxs deyilənləə təəccü etməz. Allah sonsuz qüdət sahiidi və Öz Peyğəməini səmaya qaldıı əzəmətini ona göstəməyə qadidi. Meac səfəinin i gecədə aş veməsi zaman axımından məntiqidimi? Alimlə hesalamışla ki, günəş sistemindən kənada yeləşmiş ən yaxın ulduz olan poksima ulduzuna çatmaq üçün ən azı död il vaxt lazımdı. u axımdan meac səfəi necə izah olunu? Məsələnin iki həll yolu va /1. Mümkündü ki, meac səfəi günəş sistemi daxilində aş vemişdi. Həzət Peyğəməin günəş sistemini tək etməsi haqqında dəlilimiz yoxdu. Əgə u ehtimalı qəul etmiş olsaq, zaman axımından şühəli nöqtə qalmı. Əvvəldən günəş sisteminin ən uzaq planetinədək olan məsafə min död yüz milyon kilometdi. İşıq süətinə malik i minik üçün u məsafəni qısa i zamanda qət etmək çətin deyil. /Maaqlıdı ki, şiə və sünni hədisləində həzət Peyğəməin meac səfəini üaq adlı i miniklə həyata keçidiyi ildiili. Hədis alimləi ildiilə ki, həmin minik çox süətli olduğu üçün üaq adlandıılmışdı. “üaq” kəlməsinin lüğət mənası “işıqlı” deməkdi. Hədislədə u qeyi-adi minik haqqında maaqlı məlumatla veilmişdi. ildiili ki, u miniyin hə qədəmi onun axışı qədə olmuşdu. Dünyanın göünməsi işıq vasitəsi ilə aş vediyindən gömə süəti işıq süətinə əaədi. Hədisdən məlum olu ki, u miniyin işıq süətinə əaə süəti olmuşdu. Amma işıq süəti də ən öyük süət deyil. əzi alimlə iddia edilə ki, hə hansı amil i şeyin süətini işıq süətindən yuxaı qaldıa ilməz. Amma u axış özünü doğultmu. İşıq süətindən üstün süətin də olması mümkündü. Məsələn, caziə qüvvəsinin hə hansı sahəni əhatə etməsi üçün zamana ehtiyac yoxdu. Alimləin fikincə, u sahə i anda yaanı. u aədə yazıla “Elə i süət mövcuddu ki, i anda dünyanın i aşından o ii aşına təsi göstəi. u tipli süət caziə qüvvəsi dalğalaınin süətidi.” Aydın olu ki, süətin məhdudluğu nəzəiyyəsi süuta yetiilməmiş i nəzəiyyədi. Gələcəkdə süut oluna ilə ki, hətta topaqdan yaanmış i cisim xüsusi i şəaitdə işıq süətindən də yuxaı süətlə həəkət edə ilə. Əgə u axış süuta yetiləsə, Peyğəməin meacı günəş sistemindən kənada da mümkün sayıla ilə. Süət məhdudiyyəti nəzəiyyəsi özünü doğultmasa, Peyğəməin meac səfəi hansı fəzada aş veməsindən asılı olmayaaq, i gecədə mümkün sayıla. /əs meac səfəinin məqsədi nə idi? Təəssüf ki, Peyğəməin meac səfəi haqqında həqiqətə uyğun gəlməyən xüafi əhvalatla uyduulmuşdu. u xüafi məlumatla səəindən meac səfəini sonadək mütaliə etməkdən çəkinmişlə. Amma meac səfəinin əsil məqsədini Quandan öyənmək lazımdı. ütün islami həqiqətlə yalnız Quani-məcid vasitəsi ilə yetəincə dəyələndiilə ilə. Meacla ağlı Quan ayələindən ikisində uyğun səfəin məqsədi elə açıqlanı “əzi ayələimizi göstəmək üçün əndəsini i gecə Məscidül-həamdan ətafını müaək etdiyimiz Məscidül-Əqsaya apaan Allah pak və müqəddəsdi. Ayədə açıq-aşka ildiili ki, u səfəin məqsədi Allahın əzəmətinin həzət Peyğəməə göstəilməsidi. Növəti ayədə isə elə uyuulu “And olsun ki, öz əinin ən öyük qüdət nişanələindən i qismini gödü.” Ayələdən məlum olu ki, meac səfəinin məqsədi əzi uyduma məlumatlada ildiildiyi kimi Allahın camalının müşahidəsi olmamışdı. /iz müsəlmanlaın əqidəsinə göə Allahın xüsusi məhəlli yoxdu. Quanda uyuulu “Haaya üz tutsanız Allah oadadı.” aşqa i ayədə isə elə uyuulu “Onun küsüsü göylələ ye vüsətindədi.” /əli, meac səfəinin məqsədi ilahi ayətləin müşahidəsi olmuşdu. u səfə həzət Peyğəməin (s) qəlini daha da nulandımış, düşüncəsini daha da dəinləşdimişdi. Həzət Peyğəmə meac səfəindən sona xalqa əhəlik və insanlaın hidayəti üçün daha ciddi hazılığa malik oldu. / /Аyәtullаh Mәkаim Şiаzi, Аyәtullаh Cәfә Sühаni