Loğman Həkimin (ə) həyatına bir baxış
Loğman (ə)-ın həyatına i axış /Hikmətli Loğman (ə) seçilmiş mənəvi insanladan idi. Quani Kəim uyuu “Həqiqətən, Loğmana “Allaha şükü et!” (deyə) hikmət vedik. Kim (Allahın nemətləinə) şükü etsə, özü üçün şükü edə. Kim nanko olsa, (ilsin ki) Allah onun şüküünə möhtac deyildi, (özlüyündə) şüküə (təifə) layiqdi! (Onun ütün işləi əyəniləndi!) “ Loğman/12. / Quan Loğman suəsində onun dəyəli nəsihətləini gələcəknəsillə üçün nəql etmişdi. əlkə dəyələ axtaışınca olanla iət alı seçilmiş insaladan ola ilələ. /Təəssüflə olsun ki, onun həyatı haqda dəqiq məlumat yoxdu. Loğmanın (ə) həyatı haqda apaılan geniş aaşdımala nəticəsində o həzətin haqqında u taixi sənədləi üzəə çıxamaq mümkün oldu /1-Nəsli /əzi taixçilə yazıla Loğman Nahu in Taihin oğlu olu. əziləi onu au in Taih, i dəstə də onu aua, əziləi isə onu Ləyan in Nahu in Taihə nisət vei. i dəstə isə onu Ənqa in Suun, əziləi onu Ənqa in Miəd, əziləi onu Ənqa in Seyun, əziləi onu Kuş in Sam in Nuh oğlu olaaq tanıtdımışla. /Taixi məlumatlaa nəzə salaaq elə nəticə alııq Aydın məsələdi ki, Loğmanın (ə) aasının kim olduğunu seçmək asan məsələ deyil, və nə də çox zəui. Amma asanlıqla demək ola ki, Loğmanın nəsli tanınmış nəsə olmamışdı. İmam Sadiq (ə) u məsələ işaə edəək, uyuu / “Allaha and olsun ki, hikmətlilik Loğman üçün nəslinə, va-dövlətinə, güclü cisminə və gözəlliyinə göə veilməmişdi”. /2- Loğmanın (ə) iqi və zahii göünüşü Loğman (ə), qaa dəili iqdən idi. Onun haqqında aydın olan udu ki, o zahii axım cəhətindən nəsisiz i şəxs idi. /Təəsi “Məcməul-əyan” təfsi kitaında həzət Loğman haqda maaqlı dastan nəql edi /“Loğmana deyildi Necə də pis göünüşə sahisən? Loğman cavaında dedi əsmə ey tutusan yoxsa əsmi çəkənə?!” /əvayətləə göə Loğman (ə) qısa qamətə sahi, geniş uunlu, ayaqlaı əyi i şəxs olmuşdu. (Göünüşü xoşa gəlməsədə Loğman (ə) xoşyaşamaq dəsini öyədən şəxsiyyət idi) / /3-Loğmanın (ə) köləliyi /Loğman (ə) Həəşəli kölə idi. İmam İmam Əlidən (ə) nəql olunan hədisə əsasən O iinci kölə idi ki, öz sahii ilə anlaşaaq əzi öhdəliyi oynuna aldı və özünü köləlikdən azad etdi. (Dəaim əl-İslam kitaı, cild 2, səh 309, hədis 1165). / Səalii və İn Quteyə yazıla Loğman (ə) Həəşəli i kölə idi və əni İsaildən i kişinin ixtiyaında. Sahii onu azad etdi və çoxlu va-dövləti istifadəsinə vedi. Nəql olunu ki, Loğman (ə) köləliyə iinci dəfə satılanda 30 misqal qızıl dəyəinə satıldı. / /4- Loğmanın (ə) həyatına i axış u ilahi hikmətli şəxsin həyatı haqda, dəqiq taixi faktla tapmaq olmaz. / “Muəvvicuz-Zəhə” kitaının taixi məlumatında deyili O, Davud peyğəməin (ə) hakimiyyətinin onuncu ilində dünyaya gəlmiş və Yunus Peyğəməin (s) dövünə qədə yaşamışdı. əzi əvayətlədə isə Davudun (ə) dövündə qocalmış i hikmətli şəxs idi. əzi taixçilə yazıla Loğman (ə) İsanın (ə) peyğəməliyi dövündən İslam peyğəməinin (ə) seçilməsi dövünün otalaında yaşamışdı. /əzi isə elə yazıla Loğmanın (ə) məşhuaşmasının dövü İanlı Kiyaniyan tayfasının hakimiyyəti dövü ilə eyni zamanda olmuşdu. aşqa i nəzəiyyədə deyili Loğman (ə) miladi taixi ilə 554 ci ildə dünyaya göz açı. /elə nəticə alııq Loğmanın (ə) yaşamasından u günə qədə 2500 və 3000 ildən çox zaman keçməmişdi. / /5-Yaşadığı ye Taixin əzi məlumatlaına əsasən, Şam şəhəi Loğmanın (ə) yaşayış və məşhulaşma vətəni olmuşdu. əziləi u fikidədilə ki, Loğman (ə) indiki Tükiyə ölkəsində yaşamış və “Amuyum” kəndində dünyaya göz açmışdı. (əzi əvayətdə isə onun Fələstinli olması deyili). / /6-Sənəti Loğmanın işi haqda müxtəlif taixi məlumatla va. Dəzilik, dülgəlik, çovanlıq və odunculuq sənətlalığı ona nisət veili. əziləi onu yataq üçün döşək, alış və gəvə tikən olaaq tanıtdımışla. (Hə halda Loğman (ə) dövünün zəhmətkeş və halal uzi qazanana insanlaından idi) /Loğmanın hikmətli şəxs olmasında əlavə onun dəin tii elmə yiyələnməsi taixin güşələində qeyd olunmuşdu. / /7-Üzüyün təsii Qəzali “Ehya əl-Ulum” əsəində yazı Loğmanın üzüyündə u cümlə həkk olunmuşdu “Gödüyünü ötmək guman etdiyini aşka etməkdən daha yaxşıdı”. (hikmətli kəlam). Ehya əl-Ulum, cild 2, səh 475. / /8-Şagidləi /Həmdullah Mustəfəvi “Seçilmiş taix”ində yazı Fisağus (Yunanlı həkim Livan əsilli) və Camasə (İanın qədim həkimi) –ləi Loğman həkimin şagidləindən hesa olunu. /aşqa yedə gəmişdi Anazqeles, Yunanistanın məuf həkimi, hikmətliliyi Şamda Loğmandan (ə) öyənək vətəninə qayıtdı. “əl-Kəni və əl-Əlqa” kitaı, cild 2, səh 74.- o həzətin şagidləi haqda geniş məlumatla qeyd olunu. / /9-Ömünün uzunluğu /Loğmanın (ə) ömünün uzunluğu haqda da həyatı kimi müxətəlif məlumatla nəql olunu. Taixçilədən əziləi, Loğmanın ömünü 200 il yazıla. aşqa i əvayətdə, Loğmanın ömü 1000 il olaaq qeyd olunu. Uzun ömülülüyü haqda taixdə elə əhvalat nəql olunu “Loğman (ə) oğluna nəsihət yönlü sözündə elə uyu 4 min il ilahi peyğəməə (ə) köləlik etdim. ...” / Şeyx Səduq və Mufid Loğmanın ömünün uzun olduğunu deyilə. Kəmaluddin və tamamun nemə, səh 559 və əl-Fusul əl-Əşəə, səh 94. / /10-Qəi /Taixçilə onun qəi haqda yazıla Əylə və ya əmlə Loğmanın dəfn olunduğu yedi. Səyyah taixçilə yazanla isə deyilə Onun dəfn olunduğu ye İskəndəiyyədi, indiki Misidi. “Möcəmul əldan” taix kitaında isə Loğman və oğlunun qəinin Fələstində olduğu yazılı. /Loğmanın hikmət namə kitaından, Yazıçı Ayətullah Məhəmməd ey Şəhi.