İmam Məhdinin (ə.f) azərbaycanlı vəkili kim olmuşdu?

İmam Məhdi (ə)-ın vəkilləindən ii də Azəaycanlı olan Əa Muhəmməd Qasim in Əladı. (Qasim in Əla Həmədani ilə səhv salınmasın.) /(Fikiimizcə ilk öncə “nai” və “vəkil” anlayışlaı qısaca da olsa izah edilməlidi. “Kiçik qey” dövündə nailə död nəfədən iaət olsa da, vəkilləin sayı çox olmuşdu. Həmin dövdə nailəin hə iisi ağdadda məskunlaşmışdı. İslam ölkələindən olan şiələ məhz u nailə vasitəsilə İmam Məhdi (ə.f) ilə əlaqə yaada ilidilə. Lakin İmam Məhdinin (ə) digə məntəqələdə vəkilləi də va idi. əsə, Kufə, Yəmən, Mədain, Qum, Nişau, ey, Həmədan və eləcə də Azəaycan kimi i çox islam ölkələində yaşayan u vəkillə, i növ nailəin işini yüngülləşdii, şəhələdə şəi vegiləin yığılmasını həyata keçii, və daha sona isə onlaı ağdada gətii nailəə çatdııdıla. Eyni zamanda onla şiələin dini və şəxsi polemləini həll etməyə çalışı, suallaına cava vei, İmamın (ə.f) göstəişləini və tapşııqlaını məskunlaşdıqlaı şəhəin şiələinə çatdııdıla. Lakin onla İmamdan (ə) iaşa olaaq məktu ala ilmidilə. u məktula onlaa död naidən ii vasitəsilə çatıdı. Həmçinin, onla nailədən daha aşağı i məqama sahi idilə. Allahın əhməti olsun onlaa. -müt) /Həyatı “ical” kitalaında onun doğum və vəfat taixi aədə, eləcə də həyat və fəaliyyəti aədə kamil və ətaflı şəkildə məlumat veilməmişdi. Lakin əvayətlədən elə nəticə alııq ki, o İmam za (ə)-ın zamanında yaşamışdı. elə ki, Ədəilinin hədisində gəlmişdi ki “Onun əynində i köynək va idi ki, həmin köynəyi ona Əul-Həsən za (ə) geyindimişdi”. (Səfinətun-nəcat, Şeyx Aas Qummi, 7/302) /Həmçinin əldə olan məlumatlaa əsasən, İmam Məhdi (ə)-ın ikinci və üçüncü nailəi olan Şeyx Muhəmməd in Osman Əminin və Şeyx Əul-Qasim Hüseyn in uh Novəxtinin zamanında həzət (ə) təəfdən ona məktula gəlimiş. u isə ona dəlalət edi ki, o u iki şəxsin nailiyi zamanında hələ də həyatda imiş. /Hədisləə əsasən, o yüz on yeddi il ömü sümüşdü. unun səksən ilini gözləi göən halda keçimişdi. Səksən yaşından sona isə gözləi tutulmuşdu. O, İmam Hadi və İmam Həsən Əskəi əleyhiməs-səlamla da göüşmüşdü. Qasim in Əla Azəaycanın “Aan” (indiki ədə) ölgəsində yaşayıdı. (İşa, Şeyx Müfid, s.331, Camiu-uvat, Ədəili, 2/19) /Güvəniliyi Şeyx Tusinin Şeyx Müfidə istinadən gətidiyi hədis onun güvənili, ədalətli i şəxs olmasına və İmam Hadi (ə) və İmam Əsgəi (ə)-ın əshaından olmasına dəlalət edi. u hədisə əsasən, İmam Məhdi (ə) onun vəfat xəəini məktula ona ildimiş, onun üçün geyim göndəmişdi. Şeyx Tusi deyi /“Muhəmməd in Muhəmməd in Numan Hüseyn in Adullahdan, o da Muhəmməd in Əhməd Səfvanidən izə elə xəə vedi ki, sonuncu dedi Qasim in Əlanı gödüm. Mən onu göəndə onun yüz on yeddi yaşı va idi. Onun səksən yaşında gözləi göüdü, u zaman o mövlamız Əəl-Həsən (ə) və Əa Muhəmməd Əskəi (ə) ilə göüşmüşdü. Səksən yaşından sona gözləi tutulmuşdu (gömüdü), lakin vəfatından yeddi gün əvvəl gözləi əvvəlki halına qayıtdı (göməyə aşladı). Mən Azəaycanın Aan (ədə) şəhəində onun yanında qalıdım. Mövlamız Sahiəz-zəman Əa Cəfə Muhəmməd in Osman Əmi və Əul-Qasim Hüseyn in uh vasitəsilə ona məktula göndəədi. Lakin təxminən iki ay idi ki, ona məktu gəlmidi. una göə də o çox naahat olmuşdu. i gün iz onunla igə yemək yediyimiz zaman, qapıçı sevincək halda içəi daxil olu ona dedi İaqdan gələn va. unu eşitcək Əul-Qasim çox sevindi, üzünü qiləyə təəf döndəi səcdə etdi. Ota yaşlada olan i şəxs içəi gidi, üst-aşından uzaq yoldan gəldiyi ilinidi. Əynində i cüə va idi. Qasim ayağa qalxı onu qucaqladı və çiynindəki xucununu oynundan götüdü. Əl yumaq üçün qa və su gətiilməsini istədi və o şəxsin əlini yudu, sona isə ona öz yanında ye vedi. eləcə iz yeməkləimizi yedik və əlləimizi yuduq. (Yeməkdən sona) o şəxs qalxı (xucunundan) i yazı (məktu) çıxaı Əul-Qasimə vedi. Qasim məktuu alı öpdü və onu öz İni Əi Sələmə adlı katiinə vedi. Əa Ədillah (kati) onu alı açdı və oxumağa aşladı. Ta ki, Qasim (məktula ağlı) nə i şey olduğunu hiss etdi. Dedi Əa Ədillah, xeyidi? Dedi Xeyidi. Dedi Vay sənə, mənim aəmdə (xoşagəlməz) i şey gəli? Dedi Pis i şey yoxdu. Dedi əs nədi? Dedi u məktuun sizə çatmasından qıx gün sona (sizin) vəfat edəcəyiniz (yazılı). Həmçinin də yeddi lias göndəili. Qasim dedi (Öləkən) dinim salamat olacaq? Dedi Salamat olacaq. undan sona o güldü – Allah ondan azı olsun – və dedi undan sona yaşamaq istəmiəm. (Və ya, dinim salamat olan halda ölüəmsə, daha çox yaşamaq mənə gəək deyil.-müt.) /Məktu gətiən şəxs qalxı yük toasından üç “iza” (palta növü), i qımızı yəməni ötük, i əmmamə və digə iki növ palta çıxaı (Qasimə vedi). Qasim də onlaı aldı. Qasimin əynində isə i köynək va idi ki, onu mövlamız Əul-Həsən (ıza) (ə) Qasimə vemişdi… Qasim oğlu Həsənə təəf dönü dedi Həqiqətən də Allah sənə i məqam vemək istəyi, səni i mətəəyə qaldımaq istəyi, şük edəək onu qəul et. Həsən ona dedi Atacan, onu qəul etdim. Qasim dedi Hansı şətlə? Dedi Sən mənə nəyi əm etsən, o şətlə atacan. Dedi u şətlə ki, daha öncə etdiyin işdən – şəa içməkdən əl çəkəsən. Həsən dedi Atacan, sənin zik etdiyin Şəxsin haqqına and içiəm ki, i daha şəa içməyəcəyəm. Şəala yanaşı sənin ilmədiyin aşqa işlədən də əl çəkəcəyəm. undan sona Qasim əlini göyə qaldıı üç dəfə elə dua etdi “İlahi, Həsənə öz itaətini nəsi et, onu sənə qaşı günah etməkdən saxla!”. Sona öz əli ilə öz vəsiyyətini yazdı. Qasimin əlində (taeçiliyində) olan mülklə, vəqf malı olaaq mövlamıza məxsus idi… /Qasim oğlu Həsənə vəsiyyətində dedi Ey oğlum, əgə u işə – İmam Məhdinin (ə) vəkili olmağa – layiq göülsən, sənin gündəlik izqin mənim Fəcidə kimi tanınan mülkləimin (talalaımın və əkin sahələimin) yaısından olacaq. Onun digə yaısı isə Mövlamızın mülküdü. Yox əgə layiq göülməsən, o zaman öz xeyini Allahın qəul etdiyi aşqa yedə axta. (aşqa halal iş gö). Həsən una azı olaaq onun vəsiyyətini qəul etdi. /Qıxıncı gün idi. Süh açılmışdı ki, Qasim – Allah ondan azı olsun – vəfat etdi. Əu Əli in Cəhdə Qasimə qüsl vedi, Əu Hamid isə suyu tökdü. Kəfən olaaq onu yeddi paltaa ükdülə. Əynində mövlamız Əul-Həsənin köynəyi, onun da üzəində İaqdan gələn yeddi palta va idi. Az i müddət keçdikdən sona, Mövlamızdan Həsənə aşsağlığı məktuu gəldi. u məktuun sonunda isə elə i dua va idi “Allah sənə öz itaətini nəsi etsin, səni Ona qaşı günah etməkdən saxlasın!” u isə onun atasının onun üçün etdiyi həmin dua idi. Məktuun sonunda elə i cümlə də va idi “Atanı sənə öndə, onun əməlləini isə sənin üçün önək qəa vedik”. (Şeyx Tusi, Ğeyət, s.210-214)” /Məqalədən alınan nəticələ /1. Qasim in Əlanın () siqə- güvənili olması. elə ki, İmam Məhdi (ə.f) məktula ona vəfat xəəini ildii. /2. Əimmə (ə) yanında uca məqam və dəyəə sahi olması. elə ki, həzəti İmam ızanın (ə) ona öz köynəyini veməsi və İmam Məhdinin (ə) onun üçün paltala göndəməsi una dəlildi. /3. İmamın vəkili olması. unu da İmamın (ə.f) səfilə vasitəsilə ona məktula göndəməsindən aşa düşüük. /Vəkilliyi Onun vəkalətini aşağıdakı hadisələə əsasən isat etmək ola /1. Şeyx Tusinin nəql etdiyi hədisdə ye alan cümlələ, haelə onun İmamın (ə) vəqf malı ilə ağlı övladı ilə söhəti və oğlu üçün İmamın (ə) duası kimi dua etməsi. /2. Hədis ildii ki, İmam Məhdi (ə.f) ikinci və üçüncü səfiləi olan Əu Cəfə Muhəmməd in Osman və Əul-Qasim Hüseyn in uh vasitəsilə daim ona məktu göndəimiş. /3. Şeyx Səduqun “Kəmalud-din” kitaında onun adı həzəti İmam Məhdini (ə) göən və onun möcüzələinə şahid olan vəkillə cəgəsində çəkili. Şeyx Səduq yazı “Əu Əli Əsədi izə atasından, o da Muhəmməd in Əa Ədillah Kufidən nəql etdi ki, o Sahiəz-zəman (ə)-ın möcüzələinə şahid olan və onu göən vəkilləin i qisminin adını çəkdi. ağdaddan… Azəaycan camaatından Qasim in Əla”. (“Kəmalud-din”, s.406) /4. Həmçinin, Seyyid in Tavus özünün “əiuş-şiə” kitaında onun adını qeyd etmişdi “Onu (ə) göən və məktu alan vəkillədən ii də… azəaycanlı olan Qasim in Əladı”. (İddətu-ical, Kazimi Ə`əci, 1/75) /5. Kəşşi özünün “ical” kitaında nəql edi “Qasim in Əlaya yalandan vəkillik iddia edən İn Hilal aəsində (Əhməd in Hilal Əətai Kəxi) (İmam Məhdi (ə) təəfdən) lənət ildiən i məktu gəlmişdi… Məktuun mətni elədi “izim yalançı İni Hilal –Allah ona əhm eləməsin– aədə sözümüz sənə çatmışdı və sən (həqiqəti) ilmisən. O –Allah onun günahını ağışlamasın, (günah) yükünü yüngülləşdiməsin– hələ də izim iznimiz və azılığımız olmadan izim işimizə müdaxilə edi (vəkillik iddia edi). Özaşına qəa vei…””. (“Şeyx Müfid, İşad, 2/355”) /6. Şeyx Müfid “İşad” kitaında Qasim in Əlanın özündən elə nəql edi “Mənim i neçə oğlum dünyaya gəlmişdi. Mən (İmam Məhdiyə (ə)) məktu yazı, onla üçün dua etməsini istəyidim, lakin o (ə) onla aədə i şey yazmıdı. elə oldu ki, onlaın hamısı öldü. Oğlum Hüseyn dünyaya gəlincə ona məktu yazı onun üçü dua etməsini istədim, (u dəfə) cava aldım. Övladım da həyatda qaldı, Allaha həmd olsun”. (Zuhuadoğu.og)