İslamda 10 ödəniləsi haqlar hansılardır?

Ağıllı məxluq və ütün valıqladan üstün seçilən insan o zaman dəyəli ola ki vəzifələini tanısın və haqlaını əldə etməkdə və ödəməkdə çalışqanlıq etmiş olsun. Öncə aşqalaının haqqını ödəməlidi ki, onun haqqlaına da hömət olunu və Allah da ona ya olsun. İslam maaifi axımından İslamda haqqla 10-dü / /1.Allahın haqqı. /u haqq hə i müsəlman üçün ən mühüm olan haqdı. Allah-təala izə yalnız Onun təkliyinə inanmağımızı uyuu ki, iz insanla Onun əmləini yeinə yetimək və qadağan edilənlədən çəkinək. /Mən cinləi və insanlaı yalnız Mənə iadət etmək üçün yaatdım. Mən onladan uzi istəmiəm.Şühəsiz ki, uzi veən də, yenilməz qüvvət sahii olan da Allahdı! (əz-Zaiyat suəsi, 56-58) / /2.Məhəmməd peyğəməin (s.ə.s) haqqı. /Məhəmməd peyğəmə (s.ə.s) miladi taixlə 570 və ya 571-ci ildə anadan olu, Allah-təala onu 40 yaşında ütün əşəiyyət (insanla və cinlə) üçün peyğəmə seçmişdi. /Peyğəmə sizə nə veisə (şəiət hökmü) onu götüün, nəyi qadağan edisə, ondan əl çəkin, Allahdan qoxun! (əl-Həş suəsi, 7) / /3.Valideynin haqqı. /Allah və Onun elçisindən sona, hə kəs üçün ən fəzilətli olan onun valideynidi. Övlad üçün ata-ananın hə iinin özünə göə fəziləti va. Lakin, ananın fəziləti daha çoxdu /iz insana ata-anasına yaxşılıq etməyi tövsiyə etdik. Anası onu (ətnində) çox zəif i halda daşımışdı. (Loğman suəsi, 14) / /4.Övladın haqqı. /Övladı islam təiyəsi ilə öyüdü cəhənnəm odundan qoumaq Allahın əmləindəndi. Övladı əzizləmək, qayğısına qalmaq, onun üçün xeyili dua etmək və təiyə vemək uyuulu. /Ey iman gətiənlə! Özünüzü və əhli- əyalınızı cəhənnəm odundan qouyun! (ət-Təhim suəsi, 6) /Qeyd Qohum kafi olsa da elə, onun haqqı ödənilməlidi. / /5.Qohum haqqı. /İnsanlaı i çoxu u haqqı unudaaq qohumlaını tık edi.Şəiətə göə çətinlikdə də, fiavanlıqda da qohumlaı ziyaət edi onlaın haqqını ödəmək lazımdı. /Qohum-əqaanın haqqını ve (əl-İsa suəsi, 26) / /6.Qonşunun haqqı. /Qonşunun haqqı aşağıdakı kimidi /- Evdə işiilən yeməkdən imkan daxilində qonşuya vemək /- Qonşunun qadını ilə zina və qonşudan oğuluq etmək haamdı /- Qonşuya əziyyət veməmək /- Qonşu kafi olsa da, ona yaxşılıq etmək. /Allaha və axiət gününə inanan inanan qonşusuna yaxşılıq etsin (Müslim, 174) / /7.Ələ avadın i iinə olan haqqı. /Əin oynunda olan haqla /- Yemək, içmək, geyim və yaşayış yei ilə qadını təmin etməli, qadınla koud əfta etməməli və onlaa diqqət göstəməlidi. /Avadın oynunda olan haqla /-Əinə qulluq etməli, onun etdiyi yaxşılıqlaa qaşı nanko olmamalıdı. / /8.Hakimləin haqqı. /Hakim hə hansı i topluya aşçılıq edəndi. Hakimləə tae olmaq, xeyidən və hidayətdən onla üçün də diləmək, Allahın onlaa vediyi uziyə göz tikməmək u haqdandı. Yalnız Allahın haam uyuduğu işlədə (oğuluq və s.) hakimə tae olmaq haamdı. /Ey iman gətiənlə! Allaha, Peyğəməə və özünüzdən olan ixtiya sahiləinə (hakimləə) itaət edin! (ən-Nisa suəsi, 59) / /9.Müsəlmanlaın i-iinə olan haqqı. /Müsəlmanla öz aalaında i iiləinə qaşı məhəmətli olmalıdıla.Müsəlman olan şəxs digə müsəlmana zəə umamalıdı.Müsəlman acadığı qədə pisliyə yaxşılıqla dəf etməlidi.Müsəlman qadaşının səhvini gödükdə onu düzəltməyə çalışmalı, müsəlmanla aasında sülh yaatmalıdi, onlaa əziyyət veməməlidi.Müsəlman ticaət etdikdə aldatmamaq u haqdandı. / /10.Qeyi-müsəlmanlaın haqqı. /Kafilə və müşiklə Allahın, Peyğəməin və müsəlmanlaın düşmənidi. Lakin ununla elə onlaın da haqqını ödəmək, onlaa qaşı ədalətli olmaq iz müsəlmanlaa aiddi. /Əgə müşikdən ii səndən iman istəsə, ona iman ve ki, Allah kəlamını dinləsin. Sona onu əmin olduğu yeə çatdı (ət-Tövə suəsi, 6)