Zürarənin şəxsiyyəti və mövqeyi İmamların yanında necə idi?

Züaə in Əyən Şəyani, İmam aqi (ə) və İmam Sadiq 9ə)- ın ən öyük səhaələindən iidi ki, u iki İmamdan əvayət nəql edidi.[1] /Züaənin ailəsinin kökü \"um\" diyaına yetişi. Atası um əhalisindən ii idi ki, qul olaaq əni Şəyanda yaşayıdı. Quanı öyəndiyinə göə, onla təəfindən azad oldu.[2] /Şeyx Tusinin dediyinə göə, əyən ailəsi, şiənin məşhu ailələindən ii idi ki, çoxlu əvayət, kita və qanunla onladan yadiga qalı.[3] /Nəccaşi Züaənin xüsusiyyətləi aəsində elə yazı \"Öz zamanında İmamlaın səhaələinin öyüyü və şeyxi idi. O öyük, qai, Fəqih, kəlamçı, şai və əid idi ki, yaxşı xüsusiyyətləin hamısı onda cəm olmuşdu. Züaə dediyi və nəql etdiyi hə nədə sadiq və düz danışandı.\"[4] /O, İcma- əshaından ii sayılıdı ki, onun düz danışmaqlığı haqda, İmamla (ə)- ın əshaı aasında fiki iliyi va.[5] /\"Kəşi\" öz kitaında İn Quləvəyhdən, o da öz sənədi ilə İmam Kazim (ə)- dan i əvayət nəql edi \"Qiyamət günü nida gələ ki, əhdləinə sadiq qalı və onu sındımayan Məhəmməd in Adullah (s)- ın əshaı haadadıla? Sina Salman, Miqdad və Əuzə ayağa qalxala\" Sona İmam (ə) İmam Sadiq və İmam aqi (ə)- ın əshaına qədə adlaı deyi və uyudu \"Nida gələ ki, əhdləini sındımayan İmam aqi (ə) və İmam Sadiq (ə)- ın əshaı haadadıla? u zaman i dəstə ayağa qalxala ki, Züaə də onlaın aasındadı\".[6] /Amma əvayətləin əzisində, Züaə aəsində əzi məsələlə nəql oludu ki, İmam (ə) onu pisləyi və ondan özləini uzaq ilmişdi. /Əu əsi İmam Sadiq(ə)- dan \"Əlləzinə amənu və ləm yələsu İmaməhum izulmin\"[7] ayəsi aəsində souşu ki, həzət uyuu Ey Əu əsi, mən və sən u zülmdən Allaha pənah apamalıyıq. u ayənin məqsədi, Züaə, Əu Hənifə və əshalaıdıla.[8] /İmam Sadiq (ə)- ın Züaə aəsindəki u nəzəi, sonala, o həzətin özü təəfindən qüətiyyətlə inka edildi və Züaə aəsində o həzətdən olan əvayətlə Züaənin canını qoumaq üçün olmasını göstədi. /Adulla in Züaə İmam Sadiq (ə)- dan elə nəql edi ki, həzət ona uyudu \"Atana (Züaə) salam yeti və de, mənim ona tutduğum iadla, əslində onu müdafiə etmək üçündü. Çünki izim düşmənləimiz, izim təiflədiyimiz hə şəxsə hücum edi və ona əziyyət edilə. /Çox vaxt qətlə yetiilə. Mən onu pislədim ki, onun izimlə olan nisətinə göə, Əhli- eyt düşmənləi və camaat təəfindən əziyyət göməsin.Allaha and olsun ki, Züaə mənim əshaımın ən yaxşısı və atamın əshaının ən yaxşısıdı\".[9] /Züaə aəsində əyan olan mədh və pislənmə əvayətləi aasındakı ziddiyyəti həll etməkdə elə əvayətləə diqqət etməklə, alim və fəqihləin hamısı, Züaənin şəxsiyyətini öyük sayı və onu İmamla (ə)- ın səhaələinin ən öyükləindən ii ililə. Əllamə Hilli u iki dəstə əvayətləi cəm etmək aəsində deyi \"Kəşi\" nin nəql etdiyi pisləyən əvayətləə diqqət edəək ( və o əvayətləi onu təifləyən əvayətlələ cəm etməklə) u şəxsin əvayətləi, mənim yanımda qəul olunmuşdu.\"[10] /Əllamə Möhsin Əmin də, öz kitaında alimlədən çoxunun adını açıqlayı ki, hə iki dəstə əvayətə diqqət etməklə, Züaəni öyük insan sayı və onun şəxsiyyətini təifləyilə.[11] /Sonda xatıladııq ki, Züaə İmamlaın (ə) əshaının öyükləindən və düz danışanlaından olsa da, amma i əvayəti qəul etmək, çoxlu məsələləə ağlıdı. O cümlədən, i əvayət qəul edilmək istəyisə, əvayətin kimdən nəql olunması və mətnə aid məsələlədən əlavə, sənəddə olan insanlaın hamısı, düz danışan və İnanılan insanla olmalıdıla. Sənəddə düz danışan insanladan inin olması ilə kifayətləni, o əvayətin doğu olmasına hökm vemək olmaz. Ola ilsin ki, yalan danışan i şəxs öz əvayətini Züaə kimi şəxsiyyətləə nisət veə ilə. Sənəddə olan insanladan ii olaaq Züaənin inanılmış şəxs olmasını nəzəə alı, o qəvayəti və ona ənzə əvayətləi, heç vaxt qəul etmək olmaz. / /[1] - Tusi, Məhəmməd in Həsən, icali- Tusi, səh 337, Heydəiyyə nəşiyyatı, Nəcəf, 1381 hici qəməi. /[2] - Amuli, Möhsin Əmin, Əyamuş- şiə, cild 7, səh 46, Daut- təauf, eyut, 1406 hici qəməi. /[3] - Tusi, Məhəmməd in Həsən, Fehesti- Tusi, səh 209, Əl- məktəətul- Mutəzəviyyə, Nəcəf, ita. /[4] - Nəccaşi, Əhməd in Əli, icali- Nəccaşi, səh 175, İslami nəşiyyatı, Qum, 1407 hici qəməi. /[5] - Kəşi, Məhəmməd in Ömə, icali- Kəşi, səh 238, Məşhəd univesiteti, 1348 hici şəmsi. /[6] - icali- Kəşi, səh 9, Hədisdən azad istifadə və xülasə ilə. /[7] - Ənam suəsi, ayə 82. /[8] - icali- Kəşi, səh 146. /[9] - icali- Kəşi, səh 138. /[10] - Hilli, Həsən in Mütəhhə, Əl- xülasə, səh 76, Dauz- zəxai, Qum, 1411 hici qəməi. /[11] - Əyanuş- şiə, cild 7, səh 51. islamquest.net