Tövbənin mahiyyəti və xalis tövbə haqda geniş yazın?

USTAD MÖHSÜN QƏAƏTİ. İmam Sadiq (ə) uyuu «Hə dəstənin özünə məxsus tövəsi va. Allahın məxsus əndələinin tövəsi Allahdan i an da olsa, qafil olmalaı üçün etdikləi tövədi. Ümumi camaatın tövəsi isə günahladan tövə etməkdi». /İmam aqi (ə) uyuu «Allah Təalanın əndəsinin tövəsinə sevinməsi, övladı olmayan adamın uşağı olandan sonakı sevincindən, itidiyi şeyi tapan şəxsin və həmçinin, susuz adamın su tapdıqdan sonakı sevincindən çoxdu». /İmam aqi (ə) uyuu «Tövəni tə’xiə salmaqdan çəkin. Çünki tövəni tə’xiə salmaq i dənizə ənzə ki, tövə etməyi tə’xiə salan şəxs onda oğulacaqdı». / /Xalis tövənin eş şəti va / / /1. Günahı tək etmək; /2. Keçmiş günahladan peşman olmaq /3. Günah etməyəcəyini qəaa almaq /4. Etdiyi günahlaı iadətlə əvəz etmək /5. Dillə tövə etmək / /Xalis tövə nədi? / / /«Təhim» suəsinin səkkizinci ayəsində uyuulu «Allah dəgahına qayıdı xalis tövə edin». / /İmam Sadiq (ə) xalis tövənin təfsiində uyuu «Xalis tövə udu ki, insan günahı tək etdikdən sona i daha günaha qayıtmasın». / /İmam Hadi (ə) xalis tövəni elə şəh edi «Xalis tövə odu ki, insan tövə etdikdən sona onun daxili zahii kimi, hətta zahiindən də yaxşı olsun». / /İslam Peyğəməi (c) xalis tövə haqqında uyuu «Xalis tövə odu ki, südün ana döşünə qayıtmadığı kimi, tövə edən şəxs də günaha qayıtmasın». / /İmam Əli (ə) xalis tövənin mə’nasında uyuu «Üəkdən peşman olmaq, dillə üz istəmək və günahı tək etməyi qəaa almaq». / /2. TÖVƏNİN MƏTƏƏLƏİ / / /i şəxs İmam Əlinin (ə) hüzuunda özünü göstəmək üçün dedi /(Allahdan ağışlanmaq istəyiəm.) Həzət Əli (ə) dedi «Anan matəminə otusun! ilisənmi, istiğfa təkcə dildə deməklə deyil. Onun yüksək məhələsi va. (Sona uyudu) Tövə və istiğfaın altı şəti va /1. «Keçmiş günahladan peşman olmaq». /2. «Günahlaı tək etməyi qəaa almaq». /3. «Camaatın haqqını yeyisə onlaı qaytamaq». /4. «Allahın onun üzəinə qoyduğu vəzifələi yeinə yetimək». (Namaz qılmaq, ouc tutmaq kimi). /5. «ədəninin haam maldan əmələ gələn ətləini iadətlə əitmək». /6. «İnsanın ədəni günahın ləzzətini çəkdiyi kimi iadətin çətinliyini də dadsın». u məhələlədən son Allahdan ağışlanmaq istəyiəm deyə iləsən». /İmam Səccad (ə) uyuu «Tövə etmək təkcə dildə deyil; tövə pis yolladan çəkili yaxşı işlə göməkdən iaətdi». /ununla da tövənin qəul olunmasının şətləini öyəndik ki, günahı tək etməkdən və günahladan peşman olmaqdan əlavə, günahka şəxs etdiyi günahlaın əvəzini də çıxmalıdı. Misal üçün Qu’anda oxuyuuq «İffətli qadına öhtan atan şəxsə 80 zəə şallaq vuulmalıdı». Sona Qu’an uyuu «(u qanundan) o kəslə istisna olunula ki, undan (öhtan atdıqdan) sona tövə edi işləini düzəltsinlə». («Nu» suəsi, ayə 5) /u ayədə (işləini düzəltsinlə) cümləsi onu ildii ki, tövənin qəul olunmasının mühüm şətləindən ii də udu ki, insan tövə etdikdən sona keçmiş səhvləini düzəltsin və yaxşı işlələ məşğul olsun. Xalis tövənin şətləindən ii də günahka şəxsin etdiyi günahlaı e’tiaf etməsidi. /İmam aqi (ə) uyuu «Allaha and olsun! Günahı e’tiaf etmədən günahdan qutuluş yoxdu». /İmam Əli (ə) uyuu «Günahını e’tiaf edən şəxs tövə etmiş kimidi». / /3. TÖVƏNİN NÖVLƏİ / / /İmam Sadiq (ə) uyuu «Hə dəstənin özünə məxsus tövəsi va. Allahın məxsus əndələinin tövəsi Allahdan i an da olsa, qafil olmalaı üçün etdikləi tövədi. Ümumi camaatın tövəsi isə günahladan tövə etməkdi». /elə qənaətə gəliik ki, keçmiş əməllədən peşman olmaq və günahlaı tək etmək tövənin iinci məhələsidi. /Sonakı məhələlə isə tövə edən şəxsin hə cəhətdən günahdan qaaqkı mə’nəvi halətinə qayıtmasıdı. Qızdıması olan xəstə dəman qəul etdikdən sona həaəti kəsili, lakin undan sona onun ədənini möhkəmlətmək üçün aşqa i dəmana ehtiyac va. Günahka da elədi günahdan tövə etdikdən sona yaxşı işlə göməlidi ki, uhu saflaşsın. /İmam aqi (ə) uyuu «Günahdan tövə edən şəxs günahı olmayan şəxs kimidi. Günah etməkdə davam edən şəxsin tövə etməsi isə istehza etməkdi». / /4. TÖVƏNİN QƏUL OLUNMA ÇƏÇİVƏSİNİN GENİŞLİYİ / / /Yuxaıda qeyd etdiyimiz kimi «Zümə» suəsinin 53-cü ayəsində oxuyuuq «Allahın əhmətindən ümidsiz olmayın. Allah ütün günahlaı ağışlayı». u ayədən mə’lum olu ki, tövə qapısı hamının üzünə açıqdı. elə nəql edilə ki, Peyğəməin sevimli əmisi Həmzənin qatili qaa qul u ayəni eşitdikdən sona Peyğəməin hüzuuna gəli tövə etdi. Peyğəmə onun tövəsini qəul etdi. Lakin ona uyudu «Mənim gözümə göünmə, çünki sənə axa ilmiəm». /Peyğəmədən u ayə haqqında souşdula ki, təkcə Həmzənin qatilinə aiddi, ya hamı üçündü. Həzət uyudu «Hamı üçündü». /Tövənin qəul daiəsi o qədə genişdi ki, unu indi qeyd edəcəyimiz əhvalatdan da anlamaq ola. Nəql olunu ki, i nəfə İmam zanın (ə) hüzuunda dedi «Allah lə’nət etsin İmam Əli ilə (ə) mühaiə edənləə!» /İmam ona uyudu «Tövə edi yaxşı işlə göənlədən aşqa». /u hədisdən Allahın günahka əndələinə nə dəəcədə mehian olmasını aşa düşüük. Ümumiyyətlə, İslam dini tövə və Allaha təəf dönüş qapısını heç kimin üzünə ağlamı. /«üuc» suəsinin 10-cu ayəsində uyuulu «O kəslə ki, iman gətiən kişi və qadınlaa işgəncə vedilə və sona tövə etmədilə, onla üçün cəhənnəm əzaı olacaqdı». /u ayədə «sona tövə etmədilə» cümləsi ildii ki, hətta işgəncə veənlə də tövə etsələ, onlaın tövəsi qəuldu. / /5. ALLAH TƏALANIN GÜNAHDAN TÖVƏ EDƏNLƏƏ QAŞI XÜSUSİ İSTƏYİ / / /«əqəə» suəsinin 222-ci ayəsində oxuyuuq «Allah tövə edənləi sevi». /İmam aqi (ə) uyuu «Allah Təalanın tövəka şəxsləə qaşı sevinci gecə yaısı səhada dəvəsini itii sonadan tapan şəxsin sevincindən çoxdu». /İmam aqi (ə) aşqa i hədisdə uyuu «Allah Təalanın əndəsinin tövəsinə sevinməsi, övladı olmayan adamın uşağı olandan sonakı sevincindən, itidiyi şeyi tapan şəxsin və həmçinin, susuz adamın su tapdıqdan sonakı sevincindən çoxdu». /İslam Peyğəməi (s) uyuu «Heç i məxluq Allah dəgahında tövəka qadından və ya kişidən sevimli deyil». /O Həzət (s) aşqa i kəlamında uyumuşdu «Tövə edən şəxs Allahın sevimli əndəsidi» / /6. TÖVƏNİ TƏ’XİƏ SALMAQ / / /İnsana hə an Allah təəfindən tövə etmək əm olunu. Allahın «Tövə edin» fəmanı u mühüm işə tələsməyə çağıı. Deməli, tövəni tə’xiə salmaq Allahın fəmanının icasını tə’xiə salmaq deməkdi. elə i şəxs Allahın əmini tək etmiş hesa olunu. İmam Cavad (ə) uyuu «Tövəni tə’xiə salmaq i növ lovğalıqdı. Tövənin tə’xi müddətini uzatmaq isə i növ avaaçılıqdı». /i şəxs İmam Əlidən (ə) ona nəsihət veməsini xahiş etdi. O Həzət (ə) uyudu «Yaxşı işlə göməmiş və iadət etməmiş axiət və ehişt ümidində olanladan olma. Həmçinin uzun-uzadı azulala tövəni tə’xiə salan şəxslədən olma». /İmam Əli (ə) aşqa hədisdə uyuu «Tövə etməyi u gün-saaha saxlayan şəxsin dini yoxdu». /İmam aqi (ə) uyuu «Tövəni tə’xiə salmaqdan çəkin. Çünki tövəni tə’xiə salmaq i dənizə ənzə ki, tövə etməyi tə’xiə salan şəxs onda oğulacaqdı». /Diqqətli olmalıyıq ki, insanda ölüm əlamətləi göünəndən sona daha onun tövəsi qəul olunmu. /Fi’on suda oğulan zaman tövə edi iman gətidi. Lakin onun tövəsi Allah dəgahında qəul olunmadı. u mətləi açmaq üçün «Nisa» suəsinin 18-ci ayəsindən istifadə ediik. /Məhəmməd Həmədani deyi İmam zadan (ə) souşdum «Nə üçün Allah Təala Fi’onu suda atıdı? Haluki, o iman gətidi və Allahın iliyini e’tiaf etdi». /İmam cavaında uyudu «Çünki o, Allahın əzaını gödükdən sona iman gətidi və Allahın əzaını gödükdən sona iman gətimək qəul deyil». /Hədisləin ə’zisində elə oxuyuuq «Mö’min şəxs günah edəsə, 7 saata kimi ona möhlət veili. u müddət əzində etdiyi günahdan tövə etsə, onun günahı yazılmı». ə’zi hədislədə isə u müddət səhədən axşama kimi qeyd olunmuşdu. /İmam Sadiq (ə) uyuu «əndə günah edəsə ona səhədən axşama kimi möhlət veili. u müddətdə Allahdan ağışlanmaq istəsə onun günahı yazılmı». / /7. TÖVƏNİN PALAQ NƏTİCƏLƏİ / / /Tövə və onun Allah təəfindən qəul olunması Allahın öyük ne’mətləindəndi. Tövənin i çox gözəl nəticələi va. O cümlədən /1. Xalis tövə günahka insanı daxilən elə saflaşdıı ki, elə il ki, günah etməyi. /İmam aqi (ə) uyuu «Günahdan tövə edən şəxs günah etməyən şəxs kimidi». /Həqiqi tövə günahlaın insanın uhunda qoyduğu tə’siləi məhv edi. /İmam Sadiq (ə) uyuu «əndə tövə edəndə Allah Təala onu sevi, dünyada və axiət aləmində onun günahlaını ağışlayı, onun etdiyi günahlaı günahlaını yazan mələkləin yadından çıxaı. Onun ütün ədən üzvləinə əm vei ki, onun günahlaını gizlətsinlə və günah etdiyi yeləə əm vei ki, onun günahını gizli saxlasınla». /Sona uyudu «Deməli, tövə edən şəxs elə i halda Allahın göüşünə gedəcək ki, onun günahlaına şəhadət veən heç i şey olmayacaq». /Qaaqda qeyd etdiyimiz kimi, «Təhim» suəsinin 8-ci ayəsində mö’minləə xalis tövə etmək əm olunudu. u aədə xalis tövənin 5 nəticə və səməəsinə işaə olunu /1. Günahlaın ağışlanması. /2. Allahın ne’mətləi ilə dolu olan ehiştinə daxil olmaq. /3. Qiyamətdə üsvay olmamaq. /4. u dünyada iman gətii yaxşı işlə göməyin nuu Qiyamət günü tövə edən şəxsləin soağına gəli onlala ilikdə həəkət edi və ehiştin yolunu onlaa göstəi. /5. Onlaın tövədən sona Allaha diqqətləi çoxalı, Allahdan mə’nəviyyət nuunun vücudlaında çoxalmasını və günahlaının daha kamil şəkildə ağışlanmasını istələ. /aşqa sözlə, həqiqi tövə insanı Allah dəgahında o qədə sevimli edi ki, Allah Təala əndəsinə qaşı çox xoşhal olu. Onu özünə dost seçi və onu əndələinin ən sevimlisi hesa edi. / /İmam Kazim (ə) uyuu «Allahın ən sevimli əndələi o kəslədi ki, (ilmədən) günah etdikdən sona çoxlu tövə etsinlə». /Mə’sum İmamlaımızın (ə) iindən çatan aşqa i hədisdə oxuyuuq «Allah Təala tövə edən şəxsləə üç ne’mət vei ki, onladan iini ütün yeləin və göyləin əhalisinə vesəydi, nicat tapadıla». /1. «Onlaa elə i müjdə veili ki, «Allah Təala onlaı (tövə edənləi) sevi. («əqəə», suəsi, ayə 222) və Allah sevdiyi və istədiyi şəxsə əza veməz». /2. «Allahın ən yüksək dəəcəli əndələi tövə edənləin günahlaının ağışlanması üçün dua edi və onlaın Allah dəgahında dəəcələinin daha da ucalmasını azu edilə». («Mö’min», suəsi, ayə 7-8-9.) /3 «Tövə edən şəxsləin günahlaı pozulu, Allah onlaa əhmət və əmin-amanlıq müjdəsi vei». /(«Füqan», suəsi, 68-70-ci ayələ) /Tövə əhsinin sonunda İmam Səccadın (ə) Allahla etdiyi az-niyazdan i hissəyə diqqət yetiək. O Həzət Allaha elə əz edi «Ey mənim Allahım! Sən əndələinin günahlaını ağışlamaq üçün i qapı açdın. O qapının adını da tövə qoydun. Sona uyudun Allaha xalis tövə edin! Daha undan sona u qapıya daxil olmayan şəxsin üzü nədi?» Deyele.og