100 müctəhid yetişdirən alim kimdir?
Axund Xoasani kimi tanınan Molla Hüseyn oğlu Məhəmməd Kazım qəməi təqvimlə 1255-ci ildə Məşhəd şəhəində dünyaya göz açı. Atası Molla Hüseyn din təliğindən əlavə, Məşhəd-Heat aasında ipək ticaəti ilə məşğul olu. Peşəsilə əlaqəda həmişə səfədə olan Molla Hüseyn, səfələinin iində Kaşanda evləni. u izdivacdan Nəsullah, Məhəmmədza, Qulamza və Məhəmmədkazım (Axund Xoasani) adlı död övlad dünyaya gəli. / /Axund Xoasani 12 yaşında Məşhəd mədəsəsinə daxil olu. uada məntiq, əə dili qammatikası, fiqh, üsul elmləini mənimsəyi. O, 22 yaşında təhsilini davam etdimək üçün kavanla İaqa səfəə yola düşü. Kavan Səzivada otuaq edi. Zamanın öyük filosofu Molla Hadi Səzivainin öyük elm məqamından agah olan Məhəmmədkazım, kavandan ayılaaq alimin yanına gedi. O, qəməi təqvimilə 1277-ci ilin əcə, şaan və amazan aylaını Səsiva mədəsəsində qalı. Sona Tehana gedəək, 13 ay “Səd” mədəsəsində məskunlaşı, Molla Hüseyn Xoyi, Mizə Əulhəsən Cilvə kimi öyük alimləin dəsində iştiak edi. Daha sona İaqa gedəək Şeyx Ənsai, Mizə Həsən Şiazinin dəsləinə qatılı. / /Axund Xoasani elmi səviyyəsini, mənəvi halını yüksəltmək üçün gecə-gündüz zəhmətə qatlaşı və u istiqamətdə heç i çətinlikdən qoxmu. Özü u aədə deyi \"Yeganə yeməyim təfəkkü idi, lakin yenə də qane olmudum. Heç vaxt nəyəsə göə gileyim olmadı. Altı saatdan çox yatmıdım. Gecələi oyaq qalıdım. Ulduzlala dostlaşmışdım. Ac qaına yatmaq çox çətindi\". / /Alim Kəəlaya etdiyi səfələinin iində Axund Ədəkaninin dəsində iştiak edi. Dəs əsnasında Axund Ədəkani Şeyx Ənsainin i nəzəini açıqlayı tənqid edi. Axund Xoasani Nəcəfə qayıtdıqdan sona Ədəkaninin iadlaını müəllimilə müzakiə edi. Şeyx Ənsai Axund Ədəkaninin i tənqidini qəul edi, digəini isə qəul etmi. Axund Xoasani Ədakaninin tənqidini müdafiə edi, ustad yenidən onu cavalandıı. Yenidən Axund Xoasani aşqa ifadəylə Ədəkaninin fikini müdafiə edi. eləliklə söhət çox uzanı. Dəsdə iştiak edən yüzlələ tələə 25 yaşlı tələənin elə güclü dəlillələ ustadla elmi müahisə etməsindən çox təəccülənilə. Tələələdən ii digəinə \"u Axunda (Xoasaniyə) axın ki, o axundu (Ədəkanini) müdafiə edi\", - deyi. u zamandan sona Nəcəfdə onu \"Axund\" ləqəiylə tanıyıla. / /Axund Xoasani 13 il əzində Şeyx Ənsai, Seyid Əli Şüştəi, Şeyx azi in Məhəmməd Nəcəfi, Mizayi Şiazi kimi öyük alimləin dəsində iştiak edi. / /Axund Xoasani tələə vaxtlaında Mizayi Şiazinin fikiləinə də iad tutu. Şagidlə ustad aasında aş veən uzun elmi müahisə zamanı Axund ustada ehtiam olaaq susu. Saahı gün dəs aşlamazdan öncə Mizayi Şiazi \"Dünənki müahisədə Axund haqlı idi\", - deyi. / /Axund Xoasaninin 3000-ə qədə tələəsi olduğu və u tələələ aasında 100-ə yaxın müctəhidin yetişməsi qeyd edili. u müctəhidlə aasında Seyid Sədəddin Səd, Şeyx Ədülkəim Haii, Şeyx Məhəmmədhüseyn Naini, Ağaozog Tehani, Hüseyn uucedi və d. adını çəkmək ola. / /Axund Xoasani zöhd və təqvada da öyük nailiyyətlə əldə etmişdi. Hətta qocalıq çağlaında müstəhə namazlaı tək etməməsi deyili. Axundun qonşulaından iinin dediyinə göə, alimin gecə yaısı nalə və sızıltısı hə daşqəllini elə titədidi. / /Axund Xoasani çox sadə həyat təzi süü. O üç evli oğlu ilə i mənzildə qalımış. Evin dalığından şikayət edən oğlanlaından iinə \"Əgə u şəhəin evləini yoxsulla aasında ölsələ, əlkə izə undan daha az düşə\", - deyi. / /Axund Xoasani xeyli sayda əsəin müəllifidi. Ən məşhu əsəi \"Kifayə əl-Üsul\" kitaıdı. Kita hal-hazıda dini mədəsələdə Üsul sahəsində tədis olunan ən ali dəsliklədən iidi. / /Alim hici-qəməi təqvimilə 1329-cu ildə vəfat edi. Deyele.og