Ağlı zəiflədən amillər nələrdir?
İnsanın ağlının zəifləməsinə səə olan amillədən ii - aşqalaı ilə məshələtləşmək istəməmək və özünü aşqalaından üstün ilməkdi. u haqda İmam Əli (ə) uyuu “Xudinlik - ağlın həsədləindən iidi”. Xudinlik və təkəü nəticəsində insanın ağlı zəifləyə və məhv olmaq təhlükəsi altında ola. (Teyan) /Ağlın zəifləməsinə səə olan aşqa i amil isə nadanla otuu-dumaqdı. O kəs ki, aşkada nadanlıq və cəhalətlə məşğul olan insanla otuu-duu, həmsöhət olu – u, onun ağlında çatışmamazlıqlaın meydana gəlməsinə səə ola. Ona göə də Məsumla (ə) həmişə nadanla otuu-dumağı qadağan edilə. /Nadan və cahil o kəsdi ki, ağlı ada getmişdi. Yəni, o kəsdi ki, ağlın məhv olma amilini tanımamış, ya da ciddi qəul etməmişdi. Ona göə də cahil o kəsdi ki, ya günah əhlidi, ya da təkəü əhlidi. Ya İmam Kazımın (ə) uyuduğu kimi, uzun azula edi və ya yesiz və oş sözlə danışı. Ya da o kəsdi ki, nəfsani istəkləinə “hə” cavaı vei. /Həzət Musa in Cəfə (ə) uyuu “Hə kim 3 şeyi 3 şeyə hakim edəsə, sanki ağlının məhv olmasına yadım etmiş ola /1. O kəs ki, təfəkkü və düşüncəsinin nuunu uzun azula ilə qaalda. /2. O kəs ki, hikmətinin sovqatını yesiz danışıqlaı ilə məhv və zay edə. /3. O kəs ki, nəsihət nuunu öz nəfsani istəkləi ilə söndüə”. /Ağlı məhv edə ilən amillədən ii də nəzə sahiləindən və müdiklədən nəsihət almaq istəməməkdi. İmam Əli (ə) uyuu “O kəs ki, müdiklə təəfindən (nəsihət) olunmaz, ağlı ölə”. /Ağlı məhv edən amillədən ii də insanın füsətini oş işləə səf etməsidi. Xüsusilə də o zaman ki, aşqalaı ilə i yedə əyləşə, çoxlu zaafat edə. İmam Əli (ə) uyuu “O kəsə ki, yesiz danışmaq hakim olasa, ağlı məhv ola”. /Həzət (ə) yenə uyua “Hə kim çoxlu zaafat edə, axmaq hesa edilə”. /Ona göə də əgə aqil insan öz ağlını qoumaq istəyisə, gəək yesiz danışmasın və çoxlu zaafat etməsin. /Tənəllik də insanın ağıl qüvvəsini süst və yaasız edə. Ona göə də İslami hədislə daima izi zəhmət çəkməyə və iş göməyə təşviq edi və tənəlliyi məzəmmət edi. elə ki, İmam Sadiq (ə) uyuu “Ticaəti tək etmək - ağlı azalda”. Həzət (ə) u nuani kəlamında uyuu ki, əgə tənəl olsan və ticaətdən uzaqlaşsan, ağlın azala. /ütün u deyilənlədən elə nəticə çıxatmaq ola ki, insan ağılını məhv edən amilləi tanımalı və onlaı aadan qaldımaq üçün səy göstəməlidi. Əks halda günah və nadanlıq yolunda iəliləmiş ola. Deyele.og