İslam maarifində tərsliyin çarəsi nədir?

Yaxşı ola ki, i qədə də təslik və inadkalıq xasiyyətinin müalicəsi haqqında danışaq. Uyğun xəstəliyə düzgün müalicə təyin etmək üçün əvvəlcə təsəvvüümüzdə təs və inadka i uşaq canlandıaq. Onunla necə əfta edisiniz? Əgə inadkalıq göstəisə, nə tədi göəsiniz? Tutaq ki, i uşaq xəstədi və oqanizmi üçün zəəli olan i şey yemək istəyi. Ya da u uşaq ona məsələhət göülməyən oyunlaa qatılmaq üçün inadkalıq göstəi. Əgə u vaxt onunla aş-aşa gəlsəniz, siz də inadkalıq etmiş olasınız. elə i münasiətin zəəini müəyyənləşdimək çətindi. Amma ağıllı i tədi gömək istəsəniz, onun sevdiyi, maaqlandığı i işi öz məqsədiniz üçün vasitə seçməlisiniz. Tutaq ki, həmin uşaq hansısa i oyuncağı daha çox sevi və ya pakda, əyləncə yeləində gəzməyi xoşlayı. Uşaq təslik göstəi, i işdən əl çəkmək istəmədikdə onun diqqətini aşqa i sevdiyi işə yönəltməyə çalışın. Onu xoşladığı yelədə gəzdiin ki, diqqəti əvvəlki işdən yayınsın. Amma uşaq inadkalıqla zəəli i şey yemək və ya zəəli i iş gömək istəyisə, siz ona sət şəkildə qadağa qoysanız, uyğun əftaınız uşaqdakı təsliyi i qədə də gücləndiəcəkdi. u sayaq əftalaınızın ilkin zəəi yetəsiz təiyədi. Onu tutduğu səhv yoldan uzaqlaşdımaq üçün yeganə doğu yol diqqətini ikinci maaqlı işə yönəltməkdi. Adətən, insan sevdiyi i şeyin adınca gedəkən yolda ikinci i sevdiyi şeylə astlaşasa, əvvəlki istədiyi i qədə zəifləyi. Ələttə ki, u qayda təkcə təsliyə aid deyil. Digə insani və heyvani meyllədə də elə i təzahü nəzəə çapı. İnsanda aş qaldımış hə hansı i istəyi aadan götümək asan iş deyil. u vaxt ən yaxşı yol diqqəti aşqa i maaqlı işə cəl etməkdi. Şəhvət, qəzə, eqoistlik kimi dəlisov miniklə təsliyə aşladıqda onlaın qaşısını almaq çətin olu. İlkin məhələdə çalışmaq lazımdı ki, u istəklə çəçivədən çıxmasın. Məsələn, şəhvət qığılcımlaı alovlanı tüğyan qopadıqda onun qaşısını almaq çox çətin olu. Aiflə demişkən, şəhvət qazanını qaynamağa qoymayın. u qazan qaynamağa aşladıqda onu soyutmaq asan olmu. Qəzə də elədi. Əsələinin qıcıqlandığını hiss edən insan u hissi qızışdıan şəaitdən qaçmalıdı. Amma elə ki, qəzə cuşa gəldi onu soyutmaq ciddi i polem olu. Təslik də eyni səciyyədədi. İlkin məhələdə onu cilovlamaq lazımdı. Əgə səhv i söz deyilmişsə, u səhvi dəhal aadan qaldımaq nisətən asan olu. Amma u səhv ikinci dəfə naçalıqla təkalandıqda atıq u uhiyyəni kənalaşdımaq çətin olu. Ona göə də insan ağzından çıxmış səhv sözün üstündə dayanı, inadkalıq göstəməməli, «mən elə demişəm, aşqa cü də ola ilməz» deməməlidi. Ona göə də nə qədə ki, tüğyan qopmayı, özümüzü cilovlamalıyıq. Xüsusi ilə mühakimə yüütməyə tələsməməliyik. /Elə ki ağızdan i söz çıxdı, u sözü gei qaytamaq çətin olu. Ona göə də min ölçü, i içmək, düşünü danışmaq, mühakimələdə tələskənliyə yol veməmək lazımdı. u üsul təsliyin qaşısını almaq və u dəlisov atı cilovlamaq yollaından iidi. izdən i söz souşulasa tələsik cava veməməliyik. i qədə düşünməklə yanlış sözlədən pəhiz etməliyik. Çünki tələsik danışakən səhvə yol vemək ehtimalı da öyük olu. İnsan səhvə yol vedikdən sona u səhvin qaşısını almaq xeyli çətin olu. Amma düşünü danışdıqda təslik və inadkalıq üçün meydan daalı. Ona göə də ütün əftalaınızda götü-qoy etməli, ən gözəl yolu seçməliyik. Əgə izə i iş təklif olunusa, u aədə təqiən i saat düşünsək, çox yaxşı ola. İmkan olduqda hətta i gün götü-qoy edi, sona qəti qəaa gəlmək lazımdı. / / İmam Sadiq (ə) inadkalığı möminliyə zidd i xüsusiyyət tanıtdımış və uyumuşdu /Mömində 6 xüsusiyyət olmamalıdı İfati həddə ciddilik, Xeyisizliyi, paxıllıq, inadkalıq və təslik, yalançılıq və aşqasının haqqına gimək. Vəsail əş-Şiə, cild-15, səh 349 və Tuhəful uqul hədis kitaı, səh 377. Topladı Yusif Əliyev.