Əxlaqi geriliyin səbəbləri nələrdir?

İnsanlaın əxlaqı üstünlük əldə etməsi daxili kəmal tələliyindən iəli gəli. Əgə əməlləi inkişaf üçün olmasa dayanmış halı olsa zamanə və cəmiyyətin inkişaf olduğu halda və ehtiyaclaın atması ilə insanlaın əxalqı və yeniliklələ uyğunlaşa ilmədiyi üçün səhv yollaa yönələ ilə. Yəni əxlaq da zamanın inkişafı ilə inkişaf etməlidi və cəmiyyət yaşayışında əftalaın və əxlaqlaın metodlaını tanımaq gəəki. Əxlaqı pozan əsasla Quan və əvayətlədə axımından unladı / 1-Allahdan uzaqlaşmaq, Quani-Kəim u haqda uyuu \"Hə kəs mənim zikimdən üz çevisə onun üçün da və sıxıcı həyat nəsi olacaq...məzmun) Taha/124. / 2-Şeytanın hiylələi, Quan kəimdə qeyd olunmuşdu ki, şeytan demişdi ki, insanlaı haqq yolundan uzaq salacam yəni əxlaqını da pis edəcəm. Sad/82-83. / 3-Daxili istəklə, Quani-Kəimdə Yusif Peyğəmə uyuu \"Nəfsim məni pisliyə dəvət edi. ...\" Yusif/53. / 4-Gunahla, günahla insanın düzgün düşünməsinə və haqq atildən ayıan əxlaqdan uzaq düşə. / 5-Uzun uzadı istəklə, xəyallala yaşamaq insanın zamana ehtiyaclı əxlaqdan uzaq düşməsinə səə ola. / 6-Tamahkalıq, tamahkalıq insanı zəliliyyə gətii çıxaa - Qəəül-hikmət ktiaı, səh 298. / 7-Dünya pəəstlik, dünya pəəstlik insanın ahatçılığını əldən ala necə ki, ahatçılıq olmasa insanın əxlaqı da sait qalmaz və inkişaf etməz. / 8-Qəflət və özünü yaddan çıxamala, Quani-Kəim uyuu \"Allah yanında ən pis həəkətdə olan məxluq günahka məxluqdu, çünki əqlindən istifadə etmi\" (Ənfal/22). / 9-İsafkalıqla, Hədis gəlmişdi \" Vay olsun o isaf edən şəxsə, nə qədə (xeyidən) uzaqdı ki, xeyiin ən yaxşısı əxlaqıdı. Qəə kitaı, səh 359. / 10-hədsiz kasıçılıq və səvətə aşın qaışması, İmam Əli (ə) uyuu \"Kasıçılıq insanın şəxsiyyətini sındıa\" - elə olan halda şəxsiyyəti və izzəti olmayandan kamil əxlaq gözləmək qeyi-mümkün həddə olu. (Qəəül-Hikəm hədis kitaı, səh 365)