İnsanlıq meyarı haqqında ustad Mütəhhərinin baxışı necədir?

İnsanın insanlığı və kamalı haqqında i çox nəzəiyyələ söylənmişdi. əziləi insanlığın kamalını ifahda və maddi kamala çatmaqda göülə. əziləi maddiyattdan qaçaaq, mənəviyyata və uhi kamala çatmaqda göülə. əziləi isə mötədillikdə, yəni ota həddi qouyaaq, həm maddiyyatda, həm də mənəviyyatda göülə. (Efan) /İnsanlığın meyaı haqqında Ustad Şəhid Mütəhhəi elə yazı “Əgə təitəşünaslıq elmi axımından insanlığa meya qoymaq istəyiiksə, çox asan və sadə i iş ola. Çünki uada insanın ancaq cismindən söhət gedi. uada deyiik ki, insan heyvanlıq pilləsinin hansı səviyyəsindədi. Təiətşünaslıq axımından ye üzəində yaşayan ütün insanla iki ayaqla yol gedi və danışı, aqildilə. Ancaq ilahiyyət elmində insanlığın kamalından əhs edili. İnsan ilahiyyət elminin nəzəincə əgə kamala çatasa, sitayişə və təzimə layiq ola. u, həmin məsələdi ki, lap qədimdən müxtəlif din və məzhələdə əyan edilmişdi. Məsələn, Quan insanı mələklədən üstün ilmiş və ona səcdə etmələini əm etmişdi. Ancaq əzi insanla haqqında danışanda Quan uyuu ki, dödayaqlıla onladan üstündülə. Ona göə də insanlığın meyalaını tanımaq lazımdı ki, u ikisini i-iindən fəqləndimək olsun. /Maddiyatçılaın nəzəinə göə üstün və alçaq insan, üstün və alçaq meya yoxdu. Məsələn elmi insanlığın meyaı qəa vemək ola. Ancaq təiətşünaslıq elmi ütün insanlaı əaə hesa edi. Üstün və alçaq insanı müəyyən edən meya - elm və ilikdi. Ona göə deyə iləik ki, ali məktəə gedən tələə, şagiddən insanlıq axımından daha üstündü. /aşqa i nəzəiyyə elə deyi ki, insanlıq elmlə deyildi. Ələttə, insanlığın meyaı olan elmin də öz şətləi vadı. Ancaq insanın xasiyyəti insanlığın ən üstün mənəyidi. u nəzəiyyənin təəfdalaı çoxdu. u nəzəiyyədə adı çəkilən ilk meya insanı sevməkdi. Üstün insan o insandı ki, insanlaı sevə. u meya əsasında Əuzə (.ə) Müaviyədən (lən) daha üstün və daha insandı. Çünki Əuzə xoş xasiyyət və insansevə idi və o, təkəülü, eqoist və havayi-nəfsinə məğlu olan Müaviyədən üstündü. elə ki, insanlıq meyaı Əuzədə Müaviyədə olandan daha çoxdu. Necə ki, Əmiəl-möminin (ə) əxlaqi cəhətdən aşqalaı ilə müqayisə ediləsə, hamıdan üstün ola. O, Osman ini Hənifə yazdığı məktuda uyuu “İnanmıam ki, mənim əhəim elə məclisə gəlsin ki, oa ancaq səmayə qoyanla və valıla dəvət edilmişdi, yoxsulla və imkansızla dəvət edilməmişdi”. /O, insanlaın dədini özününkündən çox hiss edi. İnsanlaın taleyi, xüsusilə də yoxsullaın taleyi onu düşündüü. əziləi insanlığın meyaını onun azad olmasında göülə. Yəni insan hə nə qədə azad yaşaya iləsə, daha çox insan ola. u meya insanlığın şətləindən olsa da, əsl meya deyildi. İslamın nəzəincə insana məhəət və sevgi təşviq edildiyi kimi, azadlıq da təşviq edilmişdi. /İnsanlığın aşqa i meyaı - məsuliyyət və vəzifəsidi. Deyilə ki, insan o kəsdi ki, məsuliyyət hiss edə. ilə ki, cəmiyyəti qaşısında məsuldu. İslam aifləi insanlığın kamalını İlahi yolda sey etməkdə, Allaha çatmaqda göülə. İslam alimləinin nəzəinə göə, insan kamalının ii hikmətdi və o ii ədalət. Ədalət dedikdə, əxlaqi ədalət nəzədə tutula. Yəni insan qüvvəsi ilə instinktləi aasında ota hədd gözlənilsin və onlaa ağıl hakim olsun. Yəni, ağıl insanın ütün qüvvələinə hakim olmalıdı. Deməli, İslam alimləinin nəzəinə göə, kamil insan o insandı ki, elmi və nəzəi məsələlədə ağlı hakim olsun. Əməli məsələlədə isə insan olsun, yəni gözəl əxlaqa malik olsun. /İnsanın insanlığı onun uhu ilədi. Şəkk yoxdu ki, Quan insanın uh və ədəndən iaət olduğunu söyləyi. Ancaq həqiqətdə uh - elə i şeydi ki, ədəndən fəqləni. O, olmasa insan olmaz”. Deyele.og