Nİyə İslam dİnİ lap əvvəldən İnsanlara nazİl olmamışdır?

span style="font-size12pt;"Həqiqi din olan tövhid dini üç müştəək əsasa malikdi / /1. Yeganə Allaha etiqad əsləmək; /2. Axiət aləminə inam əsləmək, u dünyada olan əməlləə göə mükafat və cəza gününə iman əsləmək; /3. əşəin hidayət olunması üçün Allah təəfindən peyğəmələin məus olmasına etiqad əsləmək. (Efan) /Deməli, uh və dinin həqiqəti - Allah qaşısında təslim olmaq və itaət etməkdi. /Peyğəmələin (ə) vasitəsilə istədiyi şeylə ütün millətlə üçün eyni olmuşdu. Quanın uyuduğu kimi səma dinləinin uhu i şeydi. /Quan heç i zaman din kəlməsini cəm halda işlətməmişdi. Quanın u dinə İslam adını qoymasının səəi o deyildi ki, taix oyunca dinlə u adla məşhu olmuşdu. u cü adlandımağında məqsəd odu ki, dində i həqiqət vadı ki, onu İslam adı ilə daha yaxşı izah etmək ola. İkincisi isə ütün insanla ütün şəaitlədə sait fitətə və vahid həqiqətə malikdilə. Din də insan səadətini təmin etmək üçün gəldiyinə göə, dinləin cüəcü olması mümkün deyildi. Ona göə də ütün dinlə öz zamanlaında insan səadətini təmin edən ən yaxşı yol olmuşdu. /eləliklə demək ola ki, İlahi dinlə üsullaında i-ii ilə fəqlənmilə. Onlaın i-ii ilə fəqi əzi fiuid-din məsələləindədi. u da zamana göə dəyişi. İslam dininin lap əvvəldən insana nazil olmamasının i neçə səələini əyan etmək ola /1. İtidai insanlaın geniş i məsələləi dək etməyə hazılıqlaı yox idi. İslam dinindən əvvəl əşə fiki üluğa çatmamışdı və ona göə də geniş məsələləi dək etmək qailiyyətinə malik deyildi. İnsan yavaş-yavaş, mənzil-mənzil dini ona göndəilən peyğəmələin (ə) vasitəsilə dək etməyə çalışıdı. u yolla da əədi səadətə təəf hidayət olunudula. Son nüuvvəti qəul edə ilmək üçün hazılanıdıla. /2. Vəziyyətin dəyişməsi. İnsanın müxtəlif topaqladakı yaşayış vəziyyəti i-ii ilə eyni deyildi. Vəziyyətləin müxtəlifliyi, xüsusilə də həyatın və ictimai aitələin qaışıq olması dini hökmləə az-çox öz təsiini qoymuşdu. u aydındı ki, əgə peyğəmələ (ə) u günün qaışıq vəziyyətinə uyğun olan dini min il əvvəlki insanla üçün şəh etsəydilə, əəs i iş gömüş oladıla. undan aşqa, sonakı zamanlada onu tətiq etmək də çətin oladı. /Ancaq İslam zühu edən zaman insanlaın fiki üluğa çatması imkan vedi ki, təkamül məsələləini i dəfəyə dək etsinlə. İslam Peyğəməindən (s) sona İmamlaın (ə) vasitəilə u göstəişlələ düz yola hidayət olundula. öyük qey zamanında isə İslamşünasla, alimlə, fəqihlə icdihad əsasında vəhyi təfsi edə ili və onu u günün şətləinə uyğun cavalandııla. aşqa i təəfdən isə, Həzət Peyğəməin (s) şəxsiyyəti elə idi ki, qəul etdiyi ütün vəhyləi lazımlı səviyyədə dək edə ilidi. Elə i məhələ yox idi ki, onu aşa vumamış olsun. Xatəm o kəsdi ki, ütün məhələləi aşa vumuşdu və keçmədiyi məhələ qalmamışdı./span