İnsanları tanımağın ən üstün meyarı hansıdır?
span style="font-size12pt;"ahatlıqla demək ola ki, insanın şəxsiyyətini müəyyən etməyin ən mühüm meyaı – onun danışığıdı. Həmçinin axmaq lazımdı ki, o insanla aitədə olanla necə insanladı? Söhət etməkləi necədi? u söhət, daxilində olan gizli səhifələi ayıa tökmək deməkdi. (Teyan) /unu deyə iləik ki, u, insanı tanımağın yüz faiz meyaı deyildi. O qədə insanla vadı ki, qəlləində olanla dilində olan uyğun gəlmi. Ola ilsin ki, özləini insani əxlaqa üümək istəyi, söhət edən zaman çox diqqət edi. Haluki, iz əməlləində açıq göüük ki, u insan olduğu kimi deyildi. unu demək lazımdı ki, əməlin özü də i növ danışıq növüdü. /O kəsləin ki, siyasəti çoxdu, ol oynamaq üzə mütəxəssisdilə, nəhayət gözlənilməyən i əfta ilə öz iç üzləini ayıa tökələ. Ələttə, u insanla münafiqdilə və mövzumuz u cü insanla deyildi. əhsimiz o kəslə haqqındadı ki, özləini hə i halda tanıdıla. undan da utanmıla və ununla iftixa edilə. i kuzəyə ənzəyələ ki, əl vusan, içindəki ayıa tökə. /Quan öz ayələində elə insanla haqqında uyuu ki, nalayiq sözlə alçaq insanlaa aiddi. Alçaq insanladan nalayiq sözlədən aşqası eşidilməz. “(Əqidə, əxlaq və əməldə) xəis qadınla xəis kişilə üçün və xəis kişilə xəis qadınla üçündülə (onla zat və təiətləinin tələinə əsasən i-iləini tapala)”. (“Nu” 26). /Həmçinin pak sözlə paklaa və yaxşı insanlaa layiqdi. Pak insanladan pak sözlədən aşqası eşidilməz. “Həmçinin (pis əqidə, əxlaq və əməldən) pak qadınla pak kişilə üçün və pak kişilə pak qadınla üçündülə (unla da öz nüani zat və təiətləinin tələinə əsasən i-iləini tapala)”. (Nu” 26). /Allah Təala insana, ona fayda veməyəcək sözlədən uzaq olmağı tövsiyə edi. İnsanlaı oş və yesiz sözlə danışmaqdan çəkinindii. elə ki, yesiz sözləə qulaq asmağı elə, əyənmi və onu kamala çatmaqdan saxlayan amil kimi tanıdı. Yesiz sözlədən uzaq olmağı insan kəamətinin nişanəsindən hesa edi. /“(Onla) oş i söz (məsxəə, söyüş, qeyət) eşitdikləi zaman, ondan üz döndəələ və (u həəkətləi ilə) deyələ «izim əməlləimiz izə, sizin əməlləiniz də sizə aiddi. Sizə salam (Salamat qalın) olsun! iz cahilləi (dostluq və yoldaşlıq üçün) istəmiik»”. (“Qəsəs” 55). /Çünki, u insanla pakdı. Onla yesiz sözləə qulaq ası, vaxtlaını tələf etmək istəmilə. Öz vicdanlaı qaşısında məsuliyyət hiss edilə. Onla ömüləini dəyəli hesa edi və ondan ən yaxşı şəkildə əhələnilə ki, Qiyamət günü həsət çəkənlədən və peşman olanladan olmasınla. / /Deyele.og/ (Teyan)/span