Praqmatİzm nə deməkdİr?

Paqmatizm məktəinə mənsu olan alimlə hissi və əməli müddəalaa əsaslanı və əqli müddəalaı inka edilə. u cəəyanın nöqsanlı cəhətləini aydınlaşdımaq üçün paqmatizmin əzi müddəalaını nəzədən keçiək /Fəlsəfə konket i sahəni əhatə etmi və həqiqətin müəyyənləşdiilməsi ilə məşğul olu. Məsələn, “səə və nəticə” fəlsəfənin mövzulaından iidi. Əgə cismin zahii haqqında fizika, daxili haqqında kimya aaşdıma apaısa, “səə və nəticə” kimi mövzula fəlsəfənin payına düşü. Fəlsəfi məsələlə iki qismə ölünü /1. Hiss üzvləi ilə duyulmayan, maddi elmi vasitələlə təcüədən keçiilməyən məsələlə. əli, müəyyən məsələlə vadı ki, onla yalnız əqli aaşdımalaın pedmetidi. u aaşdımalala fəlsəfə məşğul olu. /2. Dəqiq elmlə vasitəsi ilə süuta yetiilə ilən ümumi mövzula. /Paqmatizm məktəinin əqidəsincə, hiss üzvləi vasitəsi ilə duyulmayan, təcüədən keçiilə ilməyən məsələlə haqqında fiki yüütmək olmaz. Onla ildiilə ki, filosofla min illə oyu müahisələ apasala da, hansısa məsələdə vahid əy ildiməyilə; filosofla aasındakı ixtilafla göstəi ki, uyğun məsələlə həll ediləsi deyil. On yeddinci əsdə ünövəsi qoyulmuş u nəzəiyyənin xülasə halda şəhini vedik. /İlahiyyat alimləi paqmatistləə qaşı çox iadla ildimişlə. İlahiyyat alimləinin nəzəincə, sözdə yalnız hiss oluna ilən şeyləi qəul edən paqmatistlə əməldə öz dedikləinə müxalif çıxıla. Məsələn, onla deyilə ki, işıq süəti saniyədə üç yüz min kilometdi. Hansı ki, u məlumat təcüə vasitəsi ilə əldə olunmamışdı. əs işıq süəti necə müəyyən olunmuşdu? Alimlə işıq süəti ilə ağlı apadıqlaı aaşdımalada u süətin sait olması qənaətinə gəlmişdilə. Ümumi aaşdımala əsasında əqlə əsaslanaaq ümumi i qanun təsdiqlənmişdi. Sual oluna ilə ki, u qanun təkcə təcüəninmi məhsuludu? Ələttə ki, uyğun qanunun kəşfində əqli aaşdımalaın müstəsna olu olmuşdu. u gün təiətşünaslaın cəmiyyətə təqdim etdiyi qanunlaın əksəiyyəti hansısa həddə əqli aaşdımalaın nəticəsidi. Məsələn, yein topaq qatlaı, u qatlaın qalınlığı və təkii haqqında dəqiq məlumatla veili. Məgə ütün unla təcüədə süuta yetilmişdimi?! /Paqmatistləin fikincə, əgə i məsələ ətafında ixtilaf vasa və təəflə əqli dəlilləə əsaslanılasa, u məsələ həll olunası deyil. Hansı ki, hə i ixtilaf həqiqətə doğu addımdı. Əgə iki alim hansısa elmi məsələ əsasında müahisə edisə, onlaın hə ikisini haqsız saymaq olmaz. /