İNSANIN ÜSTÜNLÜYÜ NƏDƏDİR?

span style="font-size12pt;"İNSANIN ÜSTÜNLÜYÜ NƏDƏDİ? / / «Mahiyyətcə, u gün müsəlmanla üçün ən aktual mövzuladan ii məhz islami vəhdət mövzusudu. Və mövlud taixi müsəlmanlaın i daha yadına salmalıdı ki, iqindən, dilindən, məzhəindən, dəisinin əngindən, dünyagöüşündən asılı olmayaaq, ütün müsəlmanlaın i qiləsi, i Kitaı, i Peyğəməi (s) vadı. Və u anlamı yaşadıqca, u vəhdətin mahiyyətinə vadıqca, müsəlman cameəsi mövlud ayamının əhəmiyyətini dək edəcək, ittihad dəyələi ilə yaşayacaqdı. u - müsəlmanlaı müxtəlif məzhələ adı ilə pəən-pəən salmaq istəyən düşmənləin fitnəsi qaşısında i əməli sipə çəkməklə yanaşı, İslam cameəsinin əsli kökləinə qayıdışını təmin edə, dinimizin elmi və məntiqi i təlim olaaq inkişafına təkan vemiş ola. Uca Allahdan diləyimiz udu ki, haada yaşamasından asılı olmayaaq, ütün müsəlmanlaa ümmətin dəd-səi, qayğı və sevincləi ilə yaşamağı nəsi etsin! /Əziz İslam Peyğəməi (s) uyumuşdu «Ey camaat! Həqiqətən, insanlaın ən üstünü o kəsdi ki, yüksək məqamına axmayaaq, təvazökalıq etsin. Qüdətinə əğmən, dünyaya zahid olsun. Dövlətli olsa da, xəcləində insaflı olsun və güclü olduğu qədə də səli olsun. /ilin ki, ən üstün insanla - dünyadan ona kifayət edən qədə götüən, onda (dünyada) iffətli və izzətli ömü süən, (axiət) səfəinə azuqə yığan və getməyə hazılaşan əndədi». /Çox yüksək əxlaqi əhəmiyyəti olan u müaək hədisdə, Allah əsulu (s) müsəlmana xas sifətləin ümumi icmalını təqdim etmişdi. Əslində u qısa deyimdə, Peyğəməimizin (s) müaək şəxsiyyəti, gətidiyi dəyələ, inanclı insan üçün dinimizin müəyyən etdiyi standatla aədə kifayət qədə məlumat açıqlanı. /Taixə nəzə salaq. i məkanda ki, əli qələm tutanla amaqla sayılan qədə idi, qız uşağını dii-dii topağa asdımaq şücaət sayılıdı, çoxlu adam öldümək, qədda olmaq öyük dəyə sayılıdı, hə sahədə ağlasığmaz cəhalət hökm süüdü - məhz İslamın gəlişi, islami dəyələin əqəa olması sayəsində yeni i sivilizasiya meydana gəldi. Elə i sivilizasiya ki, dünya üçün uzun müddət əzində elmi inkişafın, gigiyenanın, mədəniyyətin, incəsənətin, digə sahələdə yeni-yeni nailiyyətləin standat müəyyənedicisinə çevildi». / /ZAHİDLİK TƏKİ-DÜNYALIQ DEYİL / /«Həzət Peyğəməin (s) gətidiyi təlim sayəsində nəinki Əəistan yaımadasında dəyişiklikləə əvac veili, donuq i duuma düşmüş öyük sivilizasiyala, mədəniyyətlə yeindən təpədili və yeni i mənəviyyat əsinə, mənəviyyat easına stat veili. /Peyəməin gətidikləini, uyuduqlaını, əftalaını, təliğ etdikləini aşdan-aşa təhlil etsək, göəik ki, hə i şey mənəviyyata qayıdı. Dinimizin ana xətti udu ki, əxlaq vasa, digə hə i şeyin məna yükü vadı. Uğu, iəli getmə, müvəffəqiyyət, ifah - ümumiyyətlə hə i şey mənəvi dəyələlə yüklənmişsə - mənaya malikdi. Yoxdusa, u məsələlə nə qədə zahii caziədalığa malik olsala da elə - vücudi axımdan əhəmiyyətsizdi (lişenı gkzistenüialğnoy znaçimosti - dlə peevoda). /Hədisdə göstəilən «üstün» istilahına diqqət edək. İnsan kamilliyə yetişməyə, üstünlük əldə etməyə, potensialını ealizə etməyə can atı. Dinimiz həqiqi üstünlüyün, həqiqi iəliləyişin düstuunu təqdim edi - məqama əğmən təvazökalıq. u - o zamankı əə dönəmilə, təkəüün ən öyük dəyələdən ii hesa edildiyi əə ictimai fikilə daan-daana ziddiyyət təşkil edən i dəvət idi. Və nəinki o zaman üçün, ütün dövlə və cameələ, indinin özü üçün xüsusi aktuallıq kəs edən, şüulada inqilaa təkan veən i tezisdi. /«Qüdətinə əğmən dünyaya zahidlik» etmək - xüsusi əhəmiyyət kəs edən mövzuladandı. Deməli, insanın imkanı, seçimi ola-ola müəyyən i davanış nomasını seçməsi qiymətlidi. i adamın ki, əsla nəyisə etmək imkanı yoxdu, onun «mən filan şeydən imtina ediəm» deyə iddia etməsi çox da mühüm deyil. Məsələn, qocalığına göə fəsada gedə ilməyən, içki içə ilməyən i insanın misalı kimi. Qiymətli odu ki, insan imkanı daiəsində seçim edəkən, Allahın xoşuna gəldiyinə üstünlük veə. Ələttə ki, uada işlədilən «zahidlik» ifadəsi təki-dünyalıq demək deyildi; mətlə, dünyanın paıltısına aldanaaq, onun vasitə statusundan süni suətdə çıxaılı, hədəfə çevilməsi təhlükəsindən gedi. /Dövlətli insanın xəcləində insaflı olması, düyadan kifayət qədə götüməsi, və güclünün səi də həmin müstəvidə olan mövzuladandı. elə ki, insan ona veilən zahii qüdətdən aldanmayaaq, nemətləi isaf etməyisə, optimal yanaşma nümayiş etdiisə, hə zaman emosiyalaına nəzaət edi, qəzəin səxoşluğuna müqavimət göstəəək səli ola ilisə, demək o - əziz Peyğəməimizin (s) ən üstün hesa etdiyi şəxslədəndi». / /İADƏTİN ŞİİNLİYİ / /İmam-camaat müaək hədisdə toxunulan iffət və izzət mövzulaına da aydınlıq gətidi «İnsanın dünyada şəxsiyyətli, özünə hömət etdiyi duumda olması - dinimizin əsas tövsiyələindəndi. Şəxsiyyətsiz insan günah etməkdən çəkinməz, digələinin haqqını gözləməz, cəmiyyətdə salamat a-havanın əqəa olunmasında maaqlı olmaz. İzzətini, iffətini qouyan insan isə həm özünün, həm də sosiumun digə üzvləinin hüquqlaına, şəxsiyyətinə ehtiamla yanaşa. /Axiət mənzilinə azuqə toplamaqla ağlı müddəa, u dünyanın keçid xaakteli olmasını insanın yadına i daha salı. Əədi məkan üçün nələ toplanmalıdı - u aədə dinimiz geniş suətdə məlumat vemişdi. İman, gözəl əməl, insanlaa məhəət, yaxşılıq etmək, nəci əxlaq - ütün müsətliklə ki, u dünyada insanın duumunu müaəkləşdii - elə axiət mənzilinin azuqəsi də məhz unladı. Pulun, malın, məqamın, səvətin - heç nəyin özlüyündə mənası yoxdu. unla Allah izasına yönəlsə, həm u dünyada, həm də axiətdə insana səadət gətiə. Axiət mənzilində dada çatan yeganə azuqə - təqvadı və təqvaya gətiən sifətlədi. /u sıada ilk olaaq təvazökalıq sifətinə müaciət etmək istədik. Əziz İslam Peyğəməi (s) i zaman insanlaa müaciətlə «Nə üçün sizdə iadətin şiinliyini gömüəm?» - deyə souşdu. Xəə aldıla «İadətin şiinliyi nədi?». uyudu «Təvazökalıq». /Ələttə, uada i haşiyə çıxmaq lazımdı ki, təvazökalıq qətiyyən sadəlövhlük demək deyildi. İnsan diqqət etməlidi ki, onun təvazökalığı digələini qeyi-adekvat davanışa təşviq etməsin. İnsan ayıq olmalı, onun təvazösündən sui-istifadə edilməsinə imkan veməməlidi. Təvazökalıq - əxlaqi i xüsusiyyət olaaq, insanın Allahın qüdəti qaşısında ehtiyaclı duumunu dək etməsidi, qətiyyən sadəlövhlük deyil. /aşqa i yedə əsuli-Əkəm (s) uyumuşdu «Kim Allaha göə təvazökalıq etsə, Allah onu ucalda. eləliklə, o öz nəzəində zəif, camaatın gözündə isə öyük ola. Kim təkəülük etsə, özünü öyük tütsa, Allah onu alçalda. eləliklə, o, camaatın gözündə kiçik, öz nəzəində isə öyük ola. O, camaatın nəzəində hətta it və donuzdan da aşağı ola». /Hədisdə insanın ixlaslı təvazökalığı vuğulanı. i va insan kimə göəsə təvazökalıq edi, i də va Allaha göə. İnsan qüdətin mənəyini Allahda göməlidi, əks təqdidə, gülünc duuma düşə. Allah Təaəkə və Təala istənilən şəxsi lütfündən məhum etsə, həmin kəs zəlil ola. Dünən ayaq üstə gü-gü güuldayan fəd, u gün zəif və miskin duumda imdad diləyi - taix elə hallala doludu. Heç kəs zənn etməməlidi ki, qüdətin mənəyi özüdü, əks təqdidə, zəlillik pespektivi ilə üzləşə ilə». / /ALLAH ÜÇÜN ƏZƏNMƏK / /Sona Hacı İlqa öncə toxunulan «zahidlik» mövzusuna i daha qayıtdı «Peyğəməimiz (s) uyumuşdu ki, «Zahidlik - halalı özünə haam etmək deyildi». /İslam dini hə şəkildə, hə fomada təki-dünyalığa qaşıdı. İstə klassik mənada ki, insan i guşəyə çəkili özünə qapılmaqla məşğuldu, istəsə də insanla aasında yaşayı, özünü poseslədən təcid etmək, «mənə dəxli yoxdu» fəlsəfəsi ilə yaşamaq - İslamın nəzəində hə ikisi qəahətdi. Necə ola ilə ki, cameəsində gedən poseslə insana aid olmasın? Sən özünə göə, ailənə, ətafına, toplumuna göə öz payına düşən məsuliyyəti daşıyısan. ütlə təkcə daşdan, taxtadan düzəlmi ki! İnsanlaı mənfilikləə apaan, mənəviyyatsızlığa süükləyən ütlə, vədişlə, texnologiyala hə zaman olu və va. Cəmiyyətlədə mövcud olan əyintiləə qaşı laqeydlik etsə, insan sona necə özünü u mənfiliklədən sığotalaya ilə? Necə onu əhatə edən iyəncliklədən qutula ilə? Mənasız xülyadı. Məhz u səədən dinimiz yaxşılıqlaa dəvət və pisliklədən çəkindimə kimi cəmiyyətin sağlam duumuna yönəli işlək mexanizmlə müəyyən etmişdi. İslam həyatın hə i çalaında insanın fəal həyat süməsini dəstəkləyi. / əs u halda «zahidlik» nədi? İmam Muhəmməd aqi (ə) uyumuşdu «Allah Təalanın Həzət Musaya (ə) pıçıltı ilə söylədikləindən ii də «Zinətlənənlə, dünyada ehtiyac duyulmayan şeyləə meyl göstəməmək qədə heç i digə şeylə Mənim üçün əzənmədilə» (kəlməsi) olmuşdu». /Demək, Allah Təala üçün özünü ali duuma gətiənləi - hədisdə «zinətlənən» kimi işaə edilən mömin insanlaı fəqləndiən əsas cəhət, onlaa lazım olduğundan atıq şeyləə dünyada meyl göstəməməsidi. uada faydalandığı nemətlə, onun üçün hədəf deyil, kamilliyə yetişmək üçün vasitədi. Hə nə ki, səfə azuqəsinə yaayı, səfə üçün gəəkli olu - zinətlənən üçün ən öyük önəm kəs edi. /Diqqətçəkən məqam odu ki, malikliyin zahii cəhətinin heç i əhəmiyyəti yozdu. Az şeyə malik olan insan daha çox zahid, çox şeyə malik olan insan daha az zahid deyildi. Söhət insanın malik olduğunun kəmiyyətindən deyil, malik olduğuna olan münasiətinin keyfiyyətindən gedi. u malik olduğuna insanın münasiəti hədəf kimidi, yoxsa vasitə qismətindədi? u malik olduğu insanı Allaha yaxınlaşdıımı? İnsana təklifləini yeinə yetiməyə yadım edimi? Məsələ, ax, undadı. /Qeyd etmək lazımdı ki, dinimiz dünyaya meylsizliyi təzahü etməməyə tövsiyə edi. Həzət Əli (ə) uyuu «Ən üstün zahidlik - zahidliyi gizli saxlamaqdı». /Maaqlı məsələlədən ii də udu ki, nemətləin hədəf duumundan vasitə duumuna keçməsi, iadətin şiinliyini duymaq üçün ən effektiv vasitələdən ii kimi təqdim edili. İmam Cəfə Sadiqdən (ə) nəql edilə «Qəlləiniz dünyaya əğətsiz olmayınca, qəlləinizə imanın şiinliyini dadmaq haamdı». /Allah Təala cəmi iman əhlini dünyanı vasitə kimi qəul edənlədən qəa vesin!». / /ÖZÜNƏ VƏ DİGƏLƏİNƏ ZÜLM ETMƏMƏK / /Xütənin növəti hissəsində Hacı İlqa zülm etmək məfhumuna toxundu «Çox vaxt insanla haqq pozuntusunu, zülmü hansısa mücəəd anlayışla kimi qəul etməyə meyllidilə. Çoxlaı fəqinə vamı ki, öhtan, yalan, qonşunun haqqını pozmaq, qeyət, aı apamaq, zina, quma heç də üşvət, yetim malı yemək, fitnə, ayı-seçkilikdən zülm olaaq ayılmı. unlaın i ümumi cəhəti va insan ya özünə, ya digəinə zülm edi, İlahi qanunlaa qaşı çıxı. Fəd səviyyəsində, ailə, cəmiyyət, ölkə, dünya səviyyəsində olan zülmlə va. Və ictimai təsiindən asılı olaaq, onlaın fəsadı da və müvafiq olu və una uyğun məsuliyyəti də olu. ütün unla İlahi hamoniyanı pozan ədalətsizliklədi. Və nəinki özünə, ya digələinə zülm edənlə, una şəait yaadanla da məsuliyyət daşıyacaqla. ununla ağlı Həzət əsulullah (s) uyumuşdu «Qiyamət günü caçı ca çəkə «Haadadı zalımla və onlaın köməkçiləi? Haadadı zalımlaın müəkkələini dolduanla, ya onlaın kisələinin ağzını ağlayanla, ya da onla üçün qələmi müəkkəə atıanla? Onlaın hamısını zalımlaa ilikdə qəilədən qaldıın!». /İnsan zülmü daxilində dəf etməlidi ki, digələini yaxşılıqlaa dəvəti və pisliklədən çəkindiməsi effektli olsun. Allah Təala cəmi insanlaı zülm əhli olmaq aqiətindən xilas etsin!» /Sonda məclis əhli dünya və axiətdə Həzət Peyğəmə (s) və Əhli-eytlə (ə) igə olmaq üçün, insanlaın təkəüdən uzaq və təvazöyə meylli, gözəl əxlaqlı və mənəviyyatlı olması üçün, nemətləi dək edən və axiət üçün azuqə toplayan olması üçün, Vətənin və ümmətin polemləinin həlli, işğal altında olan topaqlaın azad olması, 12-ci İmam Həzət Mehdi Sahi-əz-Zamanın (ə.f.) tezliklə zühu etməsi üçün cəmlə duala etdilə. / /Hazıladı Əli Cəfə/span