İslam mütəxəssİslərİ (müctəhİdlər) nəyə əsasən fətva verİrlər?
span style="font-size12pt;"Dini fətvalaın və hökmləin düzgün yeinə yetiilməsinin insan həyatında mühüm olu vadı. Elə ona göə də müsəlman i şəxs öz dini əməlləində hə deyilənə yox, əksinə, o dini izə göndəən Allaha və u dini izə çatdıan Allahın elçiləinə əsaslanmalıdı. Əks halda u gün tez-tez eşitdiyimiz “mənə elə gəli”, “mən elə düşünüəm” və sai kimi cümlələlə insan özü istədiyi kimi dini ayinləi yeinə yetiə ilməz. Məsələn Namazın qılınmasını Allah demişsə, necə qılınmasını da sözsüz ki, öz elçisi vasitəsilə izə çatdımalıdı. Mövzumuz da ununla ağlıdı. /Hə i İslam mütəxəssisi və ya təqlid etdiyimiz müctəhid özündən yox, 4 mənəyə əsaslanı hökm və ya fətva veməlidi ki, u mənə aşağıdakıladı /1. Quan (Allah-Taalanın Peyğəmə (s) vasitəsilə insanlaa göndədiyi göstəişlə). /2. Sünnət (Peyğəmə (s) və onun pak Əhli-eytinin (ə) qoyduğu qayda-qanun) və sünnət özü 3 növ ola ilə /A) Peyğəmə (s) və onun pak Əhli-eytinin (ə) dillə uyuduqlaı. /) Peyğəmə (s) və onun pak Əhli-eytinin (ə) əməldə izə göstədikləi. /C) Peyğəmə (s) və onun pak Əhli-eytinin (ə) yanında olunan əməlin onla təəfindən təsdiqlənməsi. /3. Ağıl. /4. İcma (özündən qaaqkı müctəhidləin i hökm aəsində yekdil fikə gəlməsi). /Müctəhidlə i fətvanı vemək istədikdə əvvəlcə müqəddəs Quani-Kəimə və Peyğəmə və onun Əhli eytinin (s) sünnətinə nəzə yetii. Əgə u iki mənədə əsaslanmaq üçün i dəlil tapılmasa, Allahın əşəə vediyi ən öyük nemət olan ağıla və özündən qaaq olan digə müctəhidləin yekdil fikə gələək uyuduqlaına əsaslanı fətvanı vei. Ələttə ki, digə müctəhidləin i fətva aəsində yekdil fikə gəlməsi Peyğəmə və Əhli-eytin (s) hökmünün açıqlanmasına dəlalət etmiş olsa, onda ona əməl olunu. Yəni, u qədə alimin i məsələ haqqında yekdil fikə gəlməsi ona dəlalət edi ki, onla Peyğəməin (s) və Əhli-eytinin (ə) hansısa göstəişinə əsaslanıla. Çünki o müctəhidlə də heç nəyi özləindən demilə, əksinə, dəlilə əsaslanı deyi. Onlaın əsaslandığı dəlil izə çatmasa da o müctəhidləin deyilən dəlilə əsaslanı uyuduqlaı əlimizə çatı. /Yuxaıda dediyimiz şəkildə 4 mənədən fətvanı ələ gətimək üçün əzi elmləi də öyənmək lazımdı /1. Səf və nəhv (Əə dilinin qammatikası). /2. Fəsahat və əlağət elmi. /3. Lüğət elmi (kəlmələin həqiqi mənasını izah etmək). /4. Məntiq. /5. Üsuli-fiqh (hökmləin ələ gətiməsi üçün veilən qaydala). /6. ical (hədisləi nəql edən şəxsiyyətlə aəsində olan elm). /7. Diayə (Hədisləin düzgün aşa düşülməsi üçün lazım olan elm). /8. Ülumul-Quan (Quan ayələinin təfsii, nazil olması və sai haqqında əhs edən elm). /9. Digə İslam məzhələində olan fətvalaa aid məlumat toplamaq. /Veilən fətvalada məkan və zaman amilləini yaxından ili nəzəə almaq./span