CƏMİYYƏTİN ÖZ YOLUNDAN AZMASINA TƏSİR GÖSTƏRƏN AMİLLƏR NƏDİR?

span style="font-size12pt;" /iinci amil təliğat olu, siyasətçiləin xalqın fikini dəyişməkdə, yeni ictimai fiki fomalaşdımaqda və onlaı istədikləi səmtə yönəltməkdə istifadə etdikləi əsas üsulladan sayılı. Müxtəlif cəmiyyətlə və mədəniyyətlə i-iindən fəqləndiyi kimi, təliğat amilindən istifadə yollaı da fəqlidi. O vaxtkı İslam cəmiyyətində təliğat amilləinin otaya atdığı məsələlə, u günlə tez-tez eşitdiyimiz humanizm, plüalizm, insan hüquqlaı, vicdan azadlığı kimi məsələlə deyildi. Həmin cəmiyyətdə hakim ideologiya İslam idi. Müsəlmanla Allaha və Peyğəməə (s) inanıdı; müxtəlif məzhələ və islami təfsilə də yox idi. Amma aşqa amillə va idi ki, təliğatda onladan istifadə edidilə. /O zamanın təliğat amilləindən ii, incəsənət və ədəiyyat, xüsusilə də şe᾿ idi. O dövdə əələ aasında şe᾿ xüsusi ye tutudu. Hamınız eşitmisiniz ki, Müaviyə öz mədhində və eləcə də müxalifləinin həcvində məşhu şe᾿lə yazdıı, camaatın aasında yayıdı. elə şailədən ən çox tanınmışı Əxfəl Nəsani idi; olduqca məhaətli i şai olan Əxfəl, u kimi işlə üçün xüsusi şagidlə də təiyə edidi. /Amma İslama daha çox meyilli olan dindala aasında ən mö᾿təə və mühüm məsələ Qu᾿an və hədis idi. una göə də Müaviyə i sıa adamlaı u sahədə ələ almaqla, onlaı yalandan hədis uydumağa təşviq edidi. elə uyduma hədis söyləyənlədən ii də Əu Hüeyə idi. u adam haqqında sünni qadaşlaımız i neçə kita da yazıla. Əu Hüeyə özündən çox qəiə hədislə uyduu və onlaı Peyğəməə (s) nisət veidi. Sadə camaat da sadəlövlükləi üzündən ona inanadıla. undan aşqa, o zamanla i sıa yaxşı Qu᾿an tilavət edən kəsləi “qua” adlandııdıla. Qai olmaq, yə᾿ni yaxşı Qu᾿an qiaət edə ilmək o zaman mühüm məqamladan sayılıdı. Ələttə, qiaət ancaq Qu᾿anı gözəl səslə, təcvid qaydalaı üzə oxumaqla itmidi. Dinin öyük alimləini o zaman “qai” adlandııdıla. u adamla həm Qu᾿anı yaxşı oxuya, həm ayələi təfsi edə, həm də ayələin mə᾿nalaını açıqlayadıla. Əksəiyyəti də ütün Qu᾿anı əzə ilədilə. Müaviyə xüsusi olaaq u üç dəstədən – qai, şai və hədis söyləyənlədən öz təliğat maşınının güclənməsi və hətəəfli olması üçün istifadə edədi. / / /Müaviyə xüsusi i dəstəni şe᾿, hədis, Qu᾿an vasitəsi ilə aldatmağa müvəffəq oludusa, xalqa ümumi şəkildə yalnız təliğatın u vasitəsi ilə tə᾿si edə ilmidi. Qəilə aşçılaına vəzifələ və᾿d etmək, müxtəlif ahalı hədiyyələ ağışlamaq və qızıl dolu kisələ veməklə də onlaı ələ aladı. i sikkə qızılın u gün izim üçün dəyəi çox öyükdü. İndi təsəvvü edin i kisə qızıl, yüz min dina qızıl və hətta i milyon qızıl nə deməkdi. u üşvət müqailində azı olmayanla çox az idi. /3. Təhdid. /Nəhayət, yedə qalan camaatı da qoxutmaq və hədələməklə öz itaətində saxlayıdı. Müxalifət edənləi, ağızlaından Müaviyə əleyhinə i söz çıxaanlaı tutu kötəkləyi, zindana salı və ya e`dam edidilə. Müaviyə u üç mühüm amilinin köməyi ilə cəmiyyəti öz şeytani hədəfləinə doğu istiqamətləndiə ilidi. /Müaviyə Şam əhalisini u amillləin və öncə işaə etdiyimiz şəaitləin vasitəsi ilə idaə edidi. /Dəfələlə eşitmisiniz ki, Müaviyə öz azuladığı cəmiyyəti Əli (ə)-ın şəhadətindən sona, i müddət də İmam Həsənin (ə) vaxtında, təqiən iyimi il müddət əzində qua ilmişdi. Əli (ə)-ın şəhadətindən qaaq da təqiən iyimi il Ömə ini Xəttaın zamanında Şamda hakimiyyətdə olmuşdu. u müddət əzində də həmin məqsəd uğunda çalışmış, lazım olan şəaiti yaada ilmişdi. elə işlə üçün kifayət qədə təcüəsi va idi. i sıa şəxsləi yaxından tanıyı, təcüədən çıxamışdı. İstədiyi planı həmin üç amilin köməyi ilə eallaşdııdı. Ömünün axılaı yetişəndə, uzun illəin zəhməti nəticəsində quu-yaatdığı padşahlığı öz oğluna ötümək üçün ütün gücünü səfəə etmişdi; vəsiyyət edəək, oğlu Yezidi öz yeinə canişin qoymaq istəyidi. Özü ilidi ki, Yeziddən hökumət aşçısı çıxmaz. Amma ununla elə, ona idaəçilik işləini öyətmək üçün xüsusi müəllimlə və siyasətçilə tutmuşdu. Deyilənləə göə öz vəsiyyətində Yezidə xitaən elə demişdi “Mən sənin hakimiyyətdə qalmağın üçün heç i atanın oğluna edə ilməyəcəyi ütün şəaiti hazılamışam. Taxt-tac səni gözləyi, unun üçün hə i şey hazıdı. Amma i neçə məsələyə diqqət yetiməlisən”. O, Yezidə Mədinə və Hicaz camaatını, oanın öz xaakteinə uyğun idaə etməsi üçün göstəişlə veəək deyi “İaq camaatının xüsusiyyəti elədi ki, onla tez-tez hakimləinin dəyişməsini istəyilə. Əgə onla gündə i dəfə elə i fikə düşsələ, qəul et; onlaın hakimləini tez-tez dəyişdi. u sənin üstünə yüz min siyimə qılıncın çəkilməsindən daha yaxşıdı. Hicaz camaatına ehtiam və qayğı göstə. Çünki, onla özləini əsil İslam övladlaı hesa edilə. Nə vaxt sənin yanına gəlsələ, onlaı yaxşı qaşıla, hədiyyələ ve. Yanına gəlməsələ, sən öz təəfindən onlaa aş çəki, vəziyyətləini xəə alacaq nümayəndələ göndə”. Daha sona əlavə edi “i neçə nəfə vadı ki, asanlıqla sənə tae olmazla Əu əkin oğlu, Öməin oğlu, Züeyin oğlu və nəhayət, Əlinin oğlu. u död nəfədən üçü xəlifə oğlu olula. Onladan ii xəlifə oğlu olmasa da, xəlifəliyə namizədin övladıdı. Züey xəlifəliyə namizəd göstəilən altı nəfədən iidi. u död nəfədən özünü gözləməlisən”. Müaviyə unlaın hə iisi haqqında necə əfta etməli olacağını Yezidə aşa salı. İmam Hüseynə (ə) çatanda elə deyi “Heç vaxt Hüseyn in Əli ilə qaşıduma yaatma! acadığın qədə ondan ey᾿ət almağa çalış. ey᾿ət etməyi səninlə döyüşə aşlasa, qali gəlsən elə, yenə də onunla mehian əfta et. Onunla düşmənçilik sənə xeyi gətiməz. Hətta iş mühaiəyə gətii çıxasa və sən mühaiəni qazansan elə, onunla pis əfta etməməlisən. Çünki o, Peyğəməin (s) əziz-xələf nəvəsidi. Xalq aasında xüsusi ehtiamı va və onun şəxsiyyəti digələindən fəqləni”. /axmayaaq ki, Müaviyə nəsihət edəək, Yezidə u kimi tövsiyələ etdi; amma ildiyimiz kimi, o, unlaa da iayət etmədi. Yezid xilafətə gələn kimi, Mədinə hakiminə u död nəfədən ey᾿ət alınmasını, əks təqdidə, oyunlaının vuulmasını əm etdi. /əli, həmin insanla az i müddət əzində hə şeyi unudu, Peyğəməin (s) əziz nəvəsini qətlə yetidilə. Özü də elə əziz və sevimli i şəxsi. Elə i şəxsi ki, zahiini göən heyan qalı, əxlaqını göən məftun oludu. Əgə ii ondan i şey istəsəydi, ona o şəkildə lütf edədi ki, əl açan adam nə oynunu ükə, nə də xəcalət çəkədi. u cü insanı vəhşicəsinə öldüdülə. Niyə elə olmalıydı? /ütün unlaı müqəddimə olaaq söylədik ki, o zaman xalqın necə i mədəniyyətə sahi olduğunu və təfəkkü-təzini iləsiniz. İmamət nuu qəlləinin dəinliyinə nüfuz etmiş həqiqi mö᾿minlə nəinki o zamanda az idilə, əlkə həmişə az olmuşla və az olacaqla da. /əhəin cəmiyyətdə müvəffəqiyyəti udu ki, ümumi və ota səviyyəli təəqənin əqidə və fikinə cəhət və istiqamət veə ilsin. Ali səviyyəyə yüksəltmək əməli olaaq, mümkün deyildi. Ləyaqətli i ölkə aşçısının hünəi udu ki, günəgün ota səviyyəli adamlaın fikini müsət, xeyili səmtə yönəldə ilsin; onlaı hə gün haqqa doğu yaxınlaşdısın. Hə halda, ütün şəaitlədə imanlaını qouyu-saxlaya iləcək kamil mö᾿minlə azdı. O zamanla da elə şəxslə va idi. /Əgə İmam Hüseyn (ə), İmam Həsən (ə) və yaxud digə i İmam u şəaitdə Müaviyə ilə üz-üzə dayansaydı, ona gizli şəkildə sui-qəsd ediləcəkdi. /Sona Müaviyə öz təliğat vasitələini işə salaaq, şe᾿lə yazdımaq və hədislə uydumaqla İmamla əleyhinə ittihamla, töhmətlə yağdıacaqdı. ütün dövlədə olduğu kimi, o zamanda da i sıa saay axundlaı, hökumət mollalaı va idi ki, işləi xalqı azdımaq, hakimləin xeyinə fiki fomalaşdımaq idi. Elə indi də elələi va. Həmişə və hə yedə unlaın zalım hökumətləin siyasətini həyata keçiməkdə olu digələindən daha çox olmuşdu. Xüsusilə də, dinda i cəmiyyətdə camaatın gözü alimləə dikildikdə unlaın atı daha sü`ətli gedi. /Qu᾿anda ütün dinlədə otaya çıxan hə cü əxlaq və fəsadlaın, məhz elə satqın uhaniləin əli ilə həyata keçiildiyi qeyd olunmuşdu. /ütün ixtilaf, qaşıduma, azğınlıq və fitnə-fəsad kələfinin ucu da u işdə təcüəli olanlaın əlində olmuşdu. Elə oğula va idi ki, çıaqla gəlmişdilə və Müaviyə kimi hakimlə elələini kəşf edi, pul və tamahlandıma yolu ilə ələ almışdıla. Əgə u alimlədən ii qeyətli çıxsaydı, onu təhdid etmək və öldüməklə səhnədən xaic edidilə. Necə ki, Əli (ə)-ın i çox öyük səhaələi i-iinin adınca qətlə yetiilidi. /Hüc ini Ədi (Üdey), Meysəm Təmma və imanlaında möhkəm olu, heç i amilin tə᾿siinə qapılmayan digə şəxsləin axıı ya zindan, ya da e᾿dam oludu. u qətllə ya əsmi, ya da teo şəklində ica olunudu. /Xalqın İslam qanunlaından üz döndəi yolunu azması, hətta dini heysiyyətləini əldən veməsi, milli qüuunu itiməsi, tayfa əxlaqına elə məhəl qoymaması yuxaıda söylədiyim üç amilin tə᾿siindəndi ki, Müaviyə onladan məhaətlə istifadə edidi. ütün zamanlada u üç amil həmişə fitnə-fəsada səə olmuş, olu və olacaqdı. /Əgə iz Məhəəmlikdən dəs almaq istəyiiksə, gəək u cü dəs alaq. Fikiləşək, necə ola ilə ki, camaat Peyğəməin (s) əlləi üstündə öyümüş İmam Hüseyni (ə) qətlə yetii? Həmin insanla dəfələlə müşahidə edi gömüşdülə ki, Peyğəmə (s) minəə çıxı danışanda, İmam Hüseyn (ə) minəə yaxınlaşsaydı, uşağın qəli inciməsin deyə, i anlığa sözünü saxlayı aşağı enə, o həzəti qucağına götüü yenidən minəə çıxa, onu öz dizləi üstündə otudadı. Peyğəmə (s) onun ağlamasına dözə ilmidi. İmam Hüseyni (ə) dönə-dönə ümmətinə tapşıadı... Amma həmin ümmət İmam Hüseynlə (ə) elə əfta etdilə./span