QURANDA MƏAD HAQQINDA NƏ DEYİLİB?

span style="font-size12pt;"Qu’ani-kəimdə məadın isat olunması və onu inka edənlələ müahisədən əhs edən ayələi eş qismə ölmək ola /1-Onladan i qismi tə’kid edi ki, məadın inka olunmasına heç i dəlil olmadığını ildii. u ayələ inkaçılaı sanki təkisilah edi. /2-ə’zi ayələ məada oxşa hadisələi qeyd etməklə onun çox da qəiə i iş olmadığını aşa salı. /3-ə’zi ayələ də məadı inka edənləin şühələini ədd edəək onun aş veməsinin mümkünlüyünü süuta yetii. /4-ə’zi ayələ isə məadı Allahın mütləq aş veəcək, laüd və’dəsi kimi təqdim edi və həqiqətdə məadın aş veməsini Müxii-sadiqin (doğuçu xəə veənin) vasitəsilə isat edi. /5-ə’zi ayələ isə məadın zəuətinin əqli dəlilləini göstəi. /Həqiqətdə əvvəldəki üç dəstə məadın mümkünlüyünü, sonuncu iki dəstə isə qəti suətdə veəcəyini çatdıı. / /MƏADIN İNKA EDİLMƏSİ AƏDƏ HEÇ İ QƏTİ DƏLİL YOXDU /Qu’anın atil əqidə sahiləi ilə apadığı müahisə üsullaından ii udu ki, onladan dəlil gətimələini tələ edi ki, onlaın əqidələinin əqli və məntiqi əsasda olmaması aşkaa çıxsın. elə ki, i neçə ayədə «De öz dəlilləinizi gətiin!» deyə uyuulu. /una oxşa ə’zi ayələdə uyuulu ki, düzgün olmayan u əqidə sahiləinin elmi, eal geçəkliklə müvafiq və dəlil əsasında olan e’tiqadlaı yoxdu. Onla sadəcə olaaq zənn, dəlilsiz gümanla və həqiqətlə uyğun olmayan şeylələ kifayətlənilə. /Məadı inka edənləin aəsində elə uyuulu /«(Kafilə) deyilə u dünya həyatından aşqa heç i həyat yoxdu; ölüük və diiliik; izi öldüən ancaq dəhdi. u aədə onlaın heç i ilikləi yoxdu. Onla ancaq zənnə qapılıla.» /aşqa ayələdə məadın inka edilməsi dəlilsiz söz və düzgün olmayan i gümandan iaət olduğu ildiili. Ələttə, dəlilsiz gümanlaın həvayi-nəfsə müvafiq olduğu halda həvayi-nəfsə pəəstiş edənləin təəfindən qəul olunması mümkündü. Və onlala münasi olan əftala, günahlaa düça olmaq nəticəsində tədicən olaaq qəti e’tiqada çevili. Hətta ə’zi şəxslə elə atil e’tiqadlaın haqq olması aədə isa da edilə. /Qu’ani-kəim məadı inka edənləin sözləinin və dəlilləinin əksə hallada öz nəzələində çox qəiə və qəul olunmayacaq dəəcədə məntiqsiz olduğunu ildii və ə’zən də məad aəsində olan zəif şühələə işaə edi. una göə də i təəfdən məada oxşa hadisələi xatıladı ki, onlaın nəzəində çox da qəiə və qəul edilməyi qeyi-mümkün gösənməsin. Digə təəfdən isə şühələə uyğun cavala vei ki, heç i şəkk-şühəyə ye qalmasın və məadın aş veməsinin mümkünlüyü tamamilə süuta yetsin. Lakin u qədələ də kifayətlənmi, u ilahi və’dənin laüd olmasına, eləcə də vəhy vasitəsilə höccətin insanlaa tamamlanmasından əlavə, məadın zəuəti aəsində əqli ühanlaa da işaə edi. u da gələn dəslədə qeyd olunacaqdı. / /MƏADA OXŞA HADİSƏLƏ /a) itkiləin cücəməsi /İnsanın öldükdən sona i daha diilməsi “ölümdən sonakı həyat” olduğundan ye üzəində itkiləin solaaq quuyu aadan getdikdən sona i daha cücəməsinə ənzəyi. una göə də insanla öz gözləi qaşısında həmişə aş veən u hadisəyə dəindən diqqət yetidikdə və u aədə yaxşı təfəkkü etdikdə ölümdən sona həyatın mümkün olmasını aşa düşə ilələ. Həqiqətdə, u hadisənin sadə nəzəə çapmasının və onun əhəmiyyətindən qafil olmasının səəi camaatın u kimi hadisələə adət etməsidi. Amma yeni həyatın yaanması axımından insanın öldükdən sona diilməsi ilə heç i fəqi yoxdu. /Qu’ani-kəim u cü adət pədələini aadan götümək üçün təkaən camaatın diqqətini u hadisəyə cəl edi və insanlaın öldükdən sona yenidən diilməsini una oxşadı. O cümlədən uyuu /«Sən Allahın əhmət əsələinə ax ki, topağı öldükdən sona necə diildi. Doğudan da, O, ölüləi diildəndi. O hə şeyə qadidi.» /) Əshai-Kəhfin yuxusu /Qu’ani-kəim çoxlu iətamiz məsələləi əhatə edən Əshai-kəhfin qəiə hadisəsini əyan etdikdən sona uyuu /“eləliklə, camaatı onlaın (Əshai-Kəhfin aşına gələnləə) eləcə tanış etdik ki, Allahın və’dəsinin doğu olduğunu və qiyamətin gəli çatacağında heç i şəkk-şühə olmadığını ilsinlə.» /Şühəsiz, i neçə nəfəin 300 ildən atıq yatdıqdan sona yenidən oyanması məsələsinə diqqət yetimək insana məadın mümkünlüyünə işaə etməklə onun çox da qəul ediləcək i məsələ olmadığını çatdıı. Çünki hə i yuxu ölümə oxşayı (“yuxu ölümün qadaşıdı”), hə i oyanmaq da ölümdən sonakı diiliyə ənzəyi. Adi yuxulada ədənin iokimyəvi posesləi təii olaaq davam edi və uhun yenidən ədənə qayıtması insanda təəccü oyatmı. Amma 300 il su və qida maddələindən istifadə etmədən yatan i ədən təiətdə cəəyan edən quuluş və qanunlaa əsasən ölməli, çüüməli və uhun qayıtması üçün öz imkanını əldən veməli idi. Deməli, elə xaiqüladə i hadisə insanın diqqətini adi və təii sistemlədən kənada yeləşən aşqa i aləmə yönəltməlidi. O, aşa düşməlidi ki, uhun ədənə qayıtması heç də həmişə adi, təii şəait və səələin mövcudluğu ilə şətlənmi. Deməli, insanın yeni həyatı da, hətta, u aləmdəki ölüm və həyat qanunlaının əksinə olsa elə, qeyi-mümkün olmayacaq və Allahın və’dəsinə göə hökmən geçəkləşəcəkdi. /q) Heyvanlaın diilməsi /Qu’ani-kəim i neçə heyvanın qeyi-adi yolla diilməsinə işaə edi ki, onladan ii də həzət İahimin (ə) əli ilə död quşun diildilməsidi. Eləcə də peyğəmələdən iinin ulağının yenidən diilməsi də qeyd olunu. Əgə Qu’ana əsasən i heyvanın yenidən diildilməsi mümkündüsə, insanın diildilməsi heç də qeyi-mümkün olmayacaqdı. /ğ) Elə u dünyada ə’zi insanlaın yenidən diilməsi /Daha mühüm məsələ ə’zi insanlaın elə u dünyada diilməsidi ki, Qu’ani-kəim onladan i neçə nümunəni qeyd etmişdi. O cümlədən, əni-İsail peyğəmələindən ii aəsində qeyd olunu ki, səfə edəkən yolu ütün əhalisi evləinin içəisində ölü çüümüş i şəhəə düşü, “Allah u camaatı yenidən necə diildəcək?” - deyə fikiləşi. Mütəal Allah onun canını alı. Yüz ildən sona onu diildi və ona uyuu “u yedə neçə müddət dayandın?” O sanki yuxudan qalxmış kimi deyi “i gün, yaxud günün i hissəsini.” Xita olunu “Xey, sən yüz il uada qalmısan! ax gö i təəfdən sənin suyun və çöəyin salamat qalı, digə təəfdən isə mindiyin heyvan çüüyü aadan gedi! İndi ax gö iz onun sümükləini necə i-iinə iləşdii yenidən onun üzəinə ət çəki və onu diildiik!” /Digə i hadisə isə əni-İsaildən i qupun həzət Musaya (ə) “iz Allahı aşka şəkildə göməyincə heç vaxt iman gətiməyəcəyik!” - deyə isa etdikləi zaman aş vemişdi. u zaman Allah onlaı ildıımla həlak edi, sona Musanın (ə) duası ilə yenidən diildi. /Eləcə də həzət Musanın (ə) dövündə əni-İsaildən i nəfə qətlə yetiili və Allahın əmi ilə i inək kəsi ətindən ona vuulması ilə diili. unun təfsilatı “əqəə” suəsində qeyd olunu. u suə də məhz həmin səəə göə “əqəə” (inək) adlandıılmışdı. Həmin hadisənin sonunda uyuulu /“Allah ölüləi də eləcə diildi və Öz ayə və nişanələini sizə göstəi ki, əlkə əqlinizi işə salasınız.» /Həmçinin həzət İsanın (ə) mö’cüzəsi ilə ə’zi ölüləin diilməsini də məadın mümkünlüyünə süut kimi gətimək ola. /span