NİYYƏTİN FƏLSƏFƏSİ NƏDİR?

span style="font-size12pt;"aşda namazın uhu olmaqla ütün vaci və müstəhə iadətləin hamısı niyyətə ağlıdı. Qəlin qəsd etməsinə və yaxınlıqla ixlasın ilikdə gözlənilməsinə niyyət deyili. Qüət (yaxınlıq) dedikdə məkan yaxınlığı yox, mənəvi yaxınlıq nəzədə tutulu. İxlas isə yalnız Allahın azılığını düşünü Onun dəgahına yaxınlaşmaqdan iaətdi. /aşqa sözlə, əndənin əməlləi məxluqata (insanlaa) və maddi mənfəətləə xati olmamalıdı. /İmam Sadiq (ələyhissalam)- /الَّذِى خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الحَْيَوةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكمُ‏ْ أَحْسَنُ عَمَلا /“Ölümü və həyatı yaadan kəs (Allah) hansınızın daha yaxşı əməl sahii olduğunuzu imtahan etmək istəyi” ayəsinin təfsiində elə uyuu /“Pəvədigaın “daha yaxşı əməl” kəlməsində məqsədi “ən çox əməl” deyildi. Allah-təalanın məqsədi udu “Sizi ən düzgün əməllə imtahan edə.” Ən düzgün əməl isə yalnız Allahdan (günah etməkdə) çəkinmək və sadiq (saf, xalis) niyyətdən iaətdi.” /Sona həzət əlavə edi uyudu /“Xalis əməl ondan iaətdi ki, Allahdan aşqa i kəsin səni təifləməsinin intizaında olmayasan. Həqiqətən, niyyət əməldən üstündü.” /Göündüyü kimi, u əvayətdə xalis əməl yalnız Allaha xati olan əməl kimi tanıtdıılmışdı. Xalis niyyətin ən yüksək dəəcəsi isə Cənnətin nemətləinə, Cəhənnəmin qoxusuna, dualaın qəul olmasına, nemətləin şükünə göə olmayan niyyətdi. u aədə İmam Əli (ələyhissalam) uyumuşdu /(Pəvədigaa!) “Sənə Cəhənnəm atəşinin qoxusuna və ya Cənnətin nemətinə göə iadət etmiəm. Səni yalnız iadətə layiq ildiyim üçün iadət və sitayiş ediəm.” /Məşhu alimləin nəzəində hədisdə qeyd olunan u üç məqsəddən hə hansı ii insanda olsa, Allah dəgahında qəuldu. Quan ayələinin əzisi u mətləə işaə edi. O cümlədən; / /وَ ادْعُوهُ خَوْفًا وَ طَمَعًا /-“Onu (Allah) qoxu və ümidlə çağıın.” / /إِنَّهُمْ كَانُواْ يُسَرِعُونَ فىِ الْخَيرَْاتِ وَ يَدْعُونَنَا رَغَبًا وَ رَهَبًا /- “Onla həmişə xeyi iş göməyə can atmaqla yanaşı qoxu və ümid içində izi (Allahı) çağııdıla.” / /Ayələdən u əməlləin (qoxu və ümid) düzgünlüyü aydın olu. /“Kafi” kitaının müəllifi məhum “Kuleyni” İmam Sadiqdən (ələyhissalam) elə i əvayət nəql edi /“Allahın əndələi üç dəstədən iaətdi. i dəstə Allah- təalanın onlaa əza veəcəyindən qoxaaq iadət edi. u, qullaın iadətidi. aşqa i dəstə sava qazanmaq üçün Allaha iadət edi. u isə taciləin iadətidi. Sonuncu dəstə isə Allaha sonsuz məhəət əslədiyi üçün Ona iadət edilə. u da azad insanlaın iadətidi. Ən üstün iadət məhz udu.” /u hədisə əsasən hə üç dəstənin iadətinin düzgün olması i daha aydınlaşı. /Lakin iadət camaata xati olsa, insan iya məqsədilə özünü onlaın gözündə öyütmək istəsə və kiminsə onu təif etməsi intizaında olsa, u iadət atildi. Hətta elə əməl iadət olmasına axmayaaq ən öyük günahladan ii sayıla. /iyasız olan digə yaxşı işləə gəldikdə isə, məsələn, həm insanın Allahın azılığından ötü, eyni zamanda nəfəqədən xilas olmaq üçün qul azad etməsini, yaxud həm Allaha göə, həm də səinlik üçün dəstəmaz almasını, yaxud da həm Allahın azılığı üçün, həm də yeməkdən pəhiz saxlamaq üçün ouc tutmasını fiqhə aid olan əhslədə əyan etmişəm. Əgə u növ niyyətlə əsl məqsəd, qəsdi-qüət (Allahın azılığı) isə ikinci dəəcəli hədəf olasa, həmin əməl atildi. Amma əksinə olasa, həmin əməl düzgündü. Fəqihləin fətvası da u pinsipə əsaslanı. /iyadan uzaq olan hə i iadət Allah dəgahında əyənili qəul olunacaqdı. u nöqtə əvayətləin iində elə əyan olunu /“Gizlində veilən sədəqə, aşkada veilən sədəqədən çox-çox üstündü. Çünki gizlin veilən sədəqədə heç i iya yoxdu.” /Həmçinin, gizlində zik və dua, aşkada edilən zik və duadan üstündü. Evdə qılınan nafilə namazlaı da məsciddə qılınan nafilə namazlaından fəzilətlidi. /Hə i iadətdə niyyətin pak və xalis olması aədə çoxlu ayə və əvayətlə mövcuddu. “əyyinə” suəsinin 5-ci ayəsində elə uyuulu /‏ وَ مَا أُمِرُواْ إِلَّا لِيَعْبُدُواْ اللَّهَ مخُْلِصِينَ لَهُ الدِّين /“Onlaa – Allaha kamil iadət etməkdən aşqa i şey əm olunmamışdı.” /Hədisləin iində elə uyuulu /“Həqiqətən, ütün əməllə niyyətə ağlıdı.” /aşqa i hədisdə isə elə uyuulu /“Möminin niyyəti əməlindən üstündü.” /Niyyətdə qəlin qəsd etməsindən əlavə iki vaci və iki müstəhə əm də lazımdı. İki vaci əm “qüət” və “ixlas”dan iaətdi. Səhih sənədə əsasən Züaədən nəql olunan əvayət u mətləə aşka şəkildə işaə edi /İmam Məhəmməd aqi (ələyhissalam) uyuu /“Hə hansı i əməli yeinə yetii Allahın azılığını qazanmaq və axiət saayını əldə etmək istəyən şəxs əlavə olaaq camaatın azılığını da həmin əmələ daxil etsə, müşik sayıla.” /İki müstəhə əm isə “hüzui-qəlin və diqqətin”, digəi də “xuzu və xuşu”nun olmasından iaətdi. Sonunculaı aydınlaşdımaq istədik /1) Qəlin hüzuu və diqqəti; /Həzət Məhəmməd (salləllahu ələyhi və alihi və səlləm) uyumuşdu /“Qəlin hüzuu və diqqəti ilə qılınmayan namaz namaz deyil.” Qəlin diqqəti olamadan qılınan namazın etiaı və qiyməti Allah- təalanın dəgahında aşağı düşəcəkdi. Namazda qəlin diqqəti və hüzuu hansı səviyyədə olsa, həmin miqdada da qəul olunacaqdı. İmam aqi (ələyhissalam) uymuşdu /“Namazqılan əndənin namazı o zaman qəul olacaqdı ki, qəli və diqqəti namazda olsun.” /aşqa i məsum (ələyhissalam) elə uyuu /“Hə kəs namaz qılakən dünyəvi işləi fikindən çıxaı hüzui- qəllə namazını tamamlasa, ütün günahlaı ağışlanacaq.” /aşqa i yedə uyuulu /“Namaz möminin meacıdı. Ələttə ki, məqsəd möminin uhunu asimana qaldıan namazdı.” /Qəlin diqqəti ilə qılınan namaz o namazdı ki, namaz vaxtı uh maddi aləmlə əlaqəsini kəsi mənəvi aləmi sey etsin. Namazda hüzui-qəlin ən üstün nümunələini məsumla (ələyhimussalam) izə öyədi. iz namazda o həzətləin dəəcəsinə çata ilməsək də, çalışmalıyıq ki, namaz qılakən heç olmasa, dünyəvi işləi zehnimizdən uzaqlaşdıaq. Əgə hə gün yavaş-yavaş unu özümüzə aşılasaq, hüzui-qəl əldə edəcəyik. /İmam Əli (ələyhissalam) namaz qılakən dəfələlə ihuş oludu. /Taixdə o həzətin yaalı vəziyyətdə namaz qılakən müaək ayağından oxun çıxaılması hadisəsi məşhudu. /i gün Əli in Hüseyn (ələyhissalam) namaz halında ikən övladlaından ii quyuya düşü, lakin həzətin diqqəti namazdan yayınmı. /Namazda diqqət və qəlin iştiakı haqqında hədislələ kifayətləni mühüm i nöqtəni nəzəinizə çatdıııq /Yəqin ki, günəşin öyüdücü şüşə (linza) vasitəsilə kağızı necə yandıdığını müşahidə etmisiniz. Göəsən u öyüdücünün fəaliyyəti nədən iaətdi? Cava Həmin öyüdücü aldığı günəş şüalaını məkəz i nöqtədə cəmləşdii. Həmin nöqtədə yığılmış istiliyin həaəti öyüdücünün ütün səthinə saçılan şüalaın həaətinə əaədi. /Namazqılan da fikini cəmləşdii hüzui-qəllə namaz qılsa, u /posesi onun zehnində və qəlində öz işini göməyə aşlayacaq. Namazqılan şəxsdə u hal yaandıqda öyüdücü şüşə günəş şüalaını i yeə cəmləşdidiyi kimi namazqılan da öz vücudunu Allah-təalanın feyzini dək etmək üçün hazılaşdıacaq. elə ki, deyiik Allah-təalanın əhmətinin və feyzinin nuu hə yei üümüşdü. u nuu əldə etmək və ilahi eşq atəşinə üümək üçün gəək özümüzdə güc toplayaq. /aşqa i misal Fotoapaatın oyektivi ətafa yayılmış işığı i yeə toplayı müəyyən olunmuş nöqtədə cəmləşdii. Sona həmin işığı fotoapaatın şüşəsinə ötüü və əksi çəkilmiş əşya oada həkk olunu. /Əgə iz də namaz halında ilahi feyzin nuunu i yeə toplasaq, həmin nu qəlimizdə həkk olu ilahi əng və övnəq tapa. /2) Xuzu və xuşu; /Xuzu əndənin qələn Allah-təalaya olan tam diqqəti, Onun sonsuz əzəməti qaşısında öz kiçikliyini, ehtiyacını ildiməsi ilə, ümid və qoxu içində i haldan iaətdi. Xuşu isə əndənin zahidə Allah-təalaya qaşı izha etdiyi ədə-əkandan iaətdi. /u iki hal Yaadana olan inamı, vüqa və ədəi ildii. Allah-təala “Möminlə” suəsində uyuu / /قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فىِ صَلَاتهِِمْ خَاشِعُون /“Həqiqətən, möminlə nicat tapdıla. (Onla) o kəslədi ki, namazlaında müti olu oyun əyələ.” /span