NAMAZIN ASTADAN VƏ UCADAN QILINMASININ FƏLSƏFƏSİ NƏDİR?

span style="font-size12pt;"Namazı əzən astadan, əzən ucadan qılmağın öz gözəllikləi və hikmətləi vadı. elə ki, ucadan qılmaq eşitmə vasitəsilə insanın eyin siniləində öyük təsilə və izlə uaxı. Asta qıldıqda isə insanda aamlıq yaanı. Yaadana yaxınlıq hissi və ixlas aşka olu. una göə də zikləi səssiz demək yaxşıdı. Quani-Kəim “Əaf” suəsinin 55-ci ayəsində uyuu / /ادْعُواْ رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَ خُفْيَةً ‏ /“Pəvədigaınızı yalvaışla və ahəstə olaaq çağıın.” /Həmin suənin 205-ci ayəsində isə elə uyuulu / /وَ اذْكُر رَّبَّكَ فىِ نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الاَْصَالِ /“Pəvədigaını qəlində zəlil halda, astadan, səhə-axşam yad et.” /Sakit və astadan edilən ziklə iyadan uzaqdı. Gizlində veilən sədəqə aşka şəkildə veilən sədəqədən qat-qat üstün olduğu kimi, namazda da qiaətin astadan oxunması iyadan uzaqdı. una aid əvayətlə də mövcuddu. /Namazı yavaş qılakən ütün diqqət eyinə yönəli. Şəiətdə namazı uca və asta qılmaq məsələsi təsdiqlənmişdi. unlaın hə ikisinin incəlikləi va. Lakin zöh və əs namazlaının ahəstə, şam, xiftən və süh namazlaının isə ucadan qılınmasının sii və fəlsəfəsi hələ də kəşf edilməmişdi. una göə də vacidi ki, u göstəişləi iadi i əməl kimi qəul edək. Ola ilsin ki, gələcəkdə elmin inkişafı nəticəsində namazı asta və uca qılmağın fəlsəfəsi aydınlaşsın. /“Munacat” kəlməsi “nəcva” kökündəndi. İki nəfəin i-iilə ahəstə söhətinə “nəcva” deyili. u cəhətdən də Allah-təala ilə yavaş və astadan edilən söhətə “munacat” deyili. /“Safi” kitaında “Əaf” suəsinin 55-ci ayəsinin təfsiində elə i əvayət vadı /“əsuli-Əkəm (salləllahu ələyhi və alihi və səlləm) öz səhaələi ilə səhadan keçi i məntəqəyə çatdı. u zaman səhaələin təki və təhlil səsləi göyə ucaldı. Allahın elçisi (salləllahu ələyhi və alihi və səlləm) uyudu “Nə üçün səsinizi ucaldısınız? Allahı ahəstə çağıın və ahəstə zik edin! Məgə Allah sizdən uzaqdı? Sizə yaxın məhz Odu və O, hə şeyi eşidəndi.” /“İddətud-dai” kitaının 243-cü səhifəsində deyili /“Peyğəməi-Əkəm (salləllahu ələyhi və alihi və səlləm) Əuzəə uyudu “Allahı zik et və “xamil” zik et!” /Əuzə souşdu “Xamil nə deməkdi?” /Həzət uyudu “Ahəstə”. /Salavat aəsində çoxlu əvayətlə mövcuddu. Lakin onladan yalnız ii salavatın ucadan zik edilməsini vuğulayı. Ola ilsin ki, həmin hədisin fəlsəfəsi undan iaətdi ki, Peyğəməin (salləllahu ələyhi və alihi və səlləm) müaək adı dünyaya yayılsın. Necə ki, Quani-Kəim u aədə uyuu /وَ رَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَك ‏ /“Adını sənin üçün (aləmlədə) ucaltdıq.” /əvayətləin iində elə uyuulu /“Gizlində edilən zikin savaı aşkada edilən zikdən yetmiş dəfə çoxdu.” /Yenə də həmin kitaın 283-cü səhifəsində zikin mətəələini sayaaq onu död hissəyə ayıı /-Aşka zik. /-Gizli zik. /-Qəl ziki. /Allahı həmişə göz önündə hazı ilmək. u şətlə ki, həmin hiss günahın tək edilməsinə və itaətə səə olsun. /əziləi namazın ucadan qılınmasının fəlsəfəsi aəsində elə demişlə “Namazda oxunan qiaət sanki Quanın qiaəti ilə eynidi. Həmçinin namazdan əlavə ziklə də ucadan deyilməlidi ki, Allaha diqqətdən həm dil, həm qəl və həm də qulaq öz məhuunun kəlamını eşidəək ləzzət alsın. Azanı uca səslə demək möminləə uhi ləzzət əxş edi. /Lakin namazın astadan qılınması yuxaıda qeyd olunan incəliklədən məhumsa da, əvəzində iki ou ilə axan suya ənzəyi. elə ki, əgə onladan ii ağlansa, digəinin cəəyanı atacaq. u cəhətdən də namaz qılınanda eyinə veilən güc atı və namaz qılanın qəlinin diqqəti gücləni. Namaz qılan istəyi ki, uca səslə ütün ədən üzvləinə namazın əhəmiyyətini çatdısın. /Cəail mələk vasitəsilə imtahana çəkilən həzət İahim (ələyhissalam) Allahın müaək adını eşitmək üçün ütün va-dövlətini fəda etdi. /span