Əşərİ məzhəbİnİn banİsİ kİmdİr?

/ /Əş᾿əi məzhəi Əul Həsən Əli ini İsmail Əş᾿əiyə mənsudu. Əul Həsən Əş᾿əi 260-cı Hici ilində əsədə dünyaya gəlmiş və 324, yaxud 330-cu Hici ilində vəfat etmişdi. Atasının ölümündən sona anası, mö᾿təzilənin öyük əhələindən olan Əu Əli Cəai ilə izdivac etmişdi. Əul Həsən o vaxtdan e᾿tiaən anası ilə ilikdə atalığının evində yaşamış və cavanlıq vaxtlaından onun təiyəsi altında öyümüşdü. Əş᾿əi uzun müddət onun şagidi olmuş və mö᾿təzilə məzhəini qəul etmişdi. Amma təqiən qıx yaşında ikən, mö᾿təzilə məktəindən əl çəkəək yenidən əhli-hədisə üz gətimiş və u məzhəin təliğatçısı olmuşdu. Həqiqətdə o, mö᾿təzilənin əqlə ifatçı dəəcədə üstünlük vemələi ilə əhli-hədisin zahii mə᾿nalaı əxz etmələi aasında olan ota mövqeli i məzhə yaatmaq fikində olmuşdu. Əül Həsən Əş᾿əi həyatının üçüncü ölməsində (yə᾿ni mö᾿təzilə məktəindən üz döndədikdən sona) i çox kitala yazmışdı ki, taixçilədən ə᾿ziləi onlaın sayını 300 cildə qədə saymışla. / / / /Əşəi i gecə əsuli-Əkəmi (s) yuxuda göü. Yuxuda həzət Peyğəmə ona göstəiş vei ki, mö᾿təzilədən əl çəki əhli-hədis məzhəinə qoşulsun. İkinci dəlil onunla ustadı Əu Əli Cəai aasında olan ə᾿zi ixtilafladı.Mö᾿təzilə məktəi gizli fəaliyyətlə məşğul olduğu halda, əhli-hədis məktəi əsmiyyətlə tanınmış və camaatın əksəiyyəti ona tae olmuşdu. Həm əhli-hədisin əqidə axımından iad və zəif nöqtələi ilə, həm də mö᾿təzilənin əqli üslulaı ilə tanış olan Əul Həsən Əş᾿əi qəaa alı ki, həmin əqli üsullaı əhli-hədisə daxil etməklə onlaın e᾿tiqadlaını islah etsin. /Əş᾿əi məzhəinin hansı səciyyəvi xüsusiyyətləi vadı? /Əul Həsən Əş᾿əinin qaşısında iki müxalif məktə və nəzəiyyə mövcud idi /1. Əqli qaydalaa meyl edən mö᾿təzilə məktəi; u məktə adıcıllaı e᾿tiqad üsullaının qəul və isat olunmasında, hədisləin məzmun və möhtəvasının isat olunmasında əsas me᾿yaı əql hesa edidilə. /2. Əhli-hədis kimi zahiə istinad edən fiqələ; onla ayə və hədisləin zahiinin tələinə uyğun əməl edi, u işdə azacıq da olsa elə, əqli təhlilləi caiz ilmidilə. u fiqələ əsas e᾿tiailə əqlin e᾿tiqadi üsullada, onlaın şəh və əyan olunmasında ol oynaması ilə müxalif idilə. una göə də əhli-hədisin nəzəində mö᾿təzilə id᾿ətçi kimi tanınmışdı. Əul Həsən Əş᾿əi u iki məzhə aasında mö᾿tədil i mövqe və üslu seçmək qəaına gəlmişdi. /İlahi sifətlə aəsində əş᾿əiləin nəzəi nədi? /Mö᾿təzilə məzhəinin əksə adıcıllaı zati sifətləin Allahın zatı ilə eyniyyət təşkil etdiyini deyilə. unun müqailində əhli-hədisdən i qupu sifətləin Onun zatına atıılmasına inanıla. u əyanda Əş᾿əi ikinci nəzəiyyəni seçi və ona i şey də əlavə etmişdi. O, deyi Allah-taala elm vasitəsilə alimdi, qüdət vasitəsilə qadidi, həyat vasitəsilə diidi, iadə vasitəsilə müiddi, kəlam vasitəsilə mütəkəllimdi və s. / /