Dildə aid böyük gunahlar hansılardır?

span style="font-size12pt;"Əksə günahlaın dilin vasitəsilə aş vediyini ildiyimiz zaman i sıa yaxşı əməllə kimi, dilin islahına veilən əhəmiyyət da daha aşka olu. Məhum Feyz Kaşani “Məhəccətül-eyza”da, Qəzali isə “Ehyaül-ülum” kitaında “dilin günahlaı” ünvanı ilə geniş mövzu açmışla. Məsələn, Qəzali dildən çıxan iyimi günah və xətanı qeydə almışdı ki, aşağıdakıladan iaətdi / /1. İnsana aid olmayan işlə haqda danışmaq; / /2. Çox və yesiz danışmaq; / /3. Azğın işlədən söhət açmaq, məsələn, şəa, quma və əxlaqsız qadın məclisləini vəsf etmək; / /4. Müahisəni qızışdımaq, aşqalaını təhqi etmək, yaxud öz üstün cəhətləini dilə gətiəək ətafındakılaı alçaltmaq; / /5. Çəkişmə, mücadilə və inadkalıq; / /6. Sözdə fəndişlətmə, qafiyəazlıq və s. / /7. Söyüş söymək və təiyəsizlik; / /8. Lənət demək; / /9. Xanəndəlik və ədəə zidd şeilə söyləmək; / /10. Məcazi ifadələdə ifata vamaq; / /11. İstehza və masqaa etmək; / /12. aşqalaının siini faş etmək; / /13. Yalan vəd vemək; / /14. Yalan danışmaq və and içmək; / /15. Qeyət; / /16. Xəəçilik; / /17. İkiüzlülük; / /18. Yesiz təif; / /19. Danışığa diqqət yetiməmək və dil ilə xəta və günahlaa yol vemək; / /20. aşa düşmədiyi mövzula haqda ko-koanə sualla vemək. / /ildiiik ki, dilin afət və azğınlıqlaı Qəzalinin qeyd etdikləilə itmi və veilənlə dilin xətalaının qaaıq nümunələidi. Məsələn, onlaa aşağıdakılaı da əlavə etmək ola / /1. Töhmət; / /2. Nahaq şəhadət vemək; / /3. Özünü təifləmək; / /4. Yalan və əsassız şayiələ yaymaq; / /5. Koudluq; / /6. (əni-İsail kimi) hə şeyə isala yanaşmaq; / /7. Dil və sözlə aşqalaını incitmək; / /8. Məzəmmətə layiq olmayan şəxsi danlamaq; / /9. Dillə nemətə nanko olmaq; / /10. Əyi işləə cəl etmək və günaha təşviq. / /Ələttə, qeyd etdikləimizin əziləi aşqa iisi ilə uyğun gələ ilə. (Məsələn, yalan vədi və nahaq şəhədati yalanın qismindən hesa etmək ola.) Eləcə də əziləi təkcə dilə məxsus deyil. (Məsələn, qeyət, mömini incitmək, nemətə nanko olmaq və s. günahla həm dil, həm də dildən aşqa üzvlə vasitəsilə də aş vei.) / /Şühəsiz, uada dilin islahına dai əxlaq nomalaı mühüm i məsələ kimi aaşdıılmalıdı. Onun əhəmiyyəti o zaman daha aydın olu ki, iz dilin insanın ixtiyaındakı aciz və kiçik i üzv olduğu halda, digə əzalaa nisətən əməldə süətini dək etmiş olaq. Odu ki, u üzvü daim qoumalı, onu şiddətli patlayış gücü və qailiyyətinə malik maddəyə ənzətməliyik. İnsan elə i maddəyə həssas yanaşdığı kimi, ədəninin ən aktiv üzvü olan dilə qaşı da son dəəcədə diqqətli olmalıdı./span