Aqil kimdir?
span style="font-size12pt;"Əmiəl-möminin Əli (ə) uyuu /مَن لَم یُهذِّبُ نَفسَهُ لَم یَنتَفِع بالعَقلِ /\"uhunu və canını islah etməyən şəxs, ağlından istifadə etməmişdi\". (1) /u cümlə i çox lətif və zəif mənalaa malikdi. \"لم ینتفع\" ilə \"لا ینفع\" kəlmələi aasında fəq va. Əgə həzət (ə) \"لا ینفع\" uyusaydı, mənası elə oladı ki, nəfsi təiyələndiməmənin qalıcı təsii, nəticədə ağıldan istifadə edə ilməməyə səə olu. Amma \"لم ینتفع\" sözü daha yüksək mənaya aid olu. Yəni, nəfsin islah olunmaması ağıldan əhələnməməyin nişanəsidi. /Nəfsində islahat apaan şəxs ağlından istifadə etmişdi. unun əksi olaaq nəfsini təiyələndiməyən kəs, ağlından əhələnə ilməmişdi. Ona göə ki, ağıldan istifadənin nəticəsi nəfsin saflaşmasıdı. /İstə dahi və müqəddəs şəxsiyyətləin, istəsə də maddi aləmdə ömüləini eyş-işətlə aşa vuan şəxsləin həyatlaını aaşdıakən iki göüşlə qaşılaşııq /Ömünü təqvaya, paklığa, xalqa xidmətə, təliğə, tədisə, İslam və müsəlmanlaa xidmətə həs etmiş dəyəli i insanın həyatını icmali suətdə mülahizə etdikdə, deyiik \"Çox ağıllı insan imiş!\" /Amma nəfsini islah etmədiyi üçün məhdud ömünü maddi, keçəli, naahatlıqsız ötüşməyən ləzzətlədə sona yetiən şəxs aəsində deyiik \"Çox etinasız insan imiş, ömünü mənəviyyata səf etmək, İslam və müsəlmanlaa xidmət etmək əvəzinə, dünyaya üz çeviməklə məqsədinə, intizaında olduğu ləzzətləə çatmadan günahlaın ağı yükünü çiyinləinə almışdı”. /una əsasən, ağıl, insanın nəfsini təiyələndiməsini, azğınlıqlaa və maddi məsələləə düça olmamasını, özünü u işlədən yüksəkdə ilməsini zəui hesa edi. Peyğəmədən (s) souşdula \"Ağıl nədi?\". uyudu \"Allahın əmləinə itaət etməkdi. Həqiqətən, Allahın əm və göstəişləinə əməl edənlə, ağıllı şəxslədilə\". (2) /Nəhayət illə ötəcək, həyat sona çatacaqdı. Dünya həyatı axımından şəhvət və ləzzətdə qəq olan şəxslə, qənaət və nəfsi islahlala yaşayan kəs aasında fəq azdı. Amma həyatın sonunda və ömünün hasilatında iki qup aasında minlələ kilomet fasilə olacaq. \"Məgə mö’min kimsə ilə (Allahın itaətindən çıxmış) fasiq eynidimi?! Ələttə, onla eyni ola ilməzlə!\" (3) /Əmiəl-mömininin (ə) u hədisi İmam Sadiqin (ə) məşhu hədisini təsdiqləyi. Hədisdə İmam Sadiqdən (ə) souşula \"Ağıl nədi?\". Həzət uyuu /مَا عُبِدَ به الرّحمَنُ وَ اکتُسِبَ به الجِنان /\"Ağıl elə i şeydi ki, əhman Allah onun vasitəsi ilə pəəstiş olunu və cənnət qazanılı\". (4) /Zahidə ağılla Allaha əndəlik aasında uyğunluq azdı. Amma i az düşüncə və təfəkkülə u nəticəyə gəlmək ola ki, aqil, işin aqiəti aədə düşünən və həqiqi, daimi yaşayışı – Quanın deyimi ilə, Axiət yudunu və əədi həyatı(5) mülahizə edən şəxsdi. /Əgə şəxs gözünü həqiqətlə qaşısında yumu, işin aqiətini düşünməsə, yalnız maddi həyatı nəzəə alsa, i gündə öyük i səmayə qazanan, lakin həyatı təkcə ugünlük sanı gələcəyi diqqətə almadan ütün va-dövlətini həmin gündə xəcləyən taciə ənzəyi. elə şəxsin aqil olmaması tam aydındı. /Dünya işləində aqili elə təif etdik \"İşinin nəticə və aqiətini düşünən, fikiləşən kəsdi\". u fomulu dini məsələləə tətiq etsək, nəticə elə olacaqdı \"Aqil şəxs altmış, yetmiş, səksən illik yaşayışı düşünən yox, o ii dünyanın sonsuz həyatını mülahizə edəndi. Ağıllı insan ilməlidi ki, axiətdə əədi səadət, nəfsi islah etməyə və hazıkı mövqeyindən istifadəyə ağlıdı. /Nəzədən qaçımayaq ki, İmamlaın (ə) əyanlaı ümumidi və ütün insanlaa şamil olu. / /Qeydlə /1. \"Ğüə əl-hikəm\", səh. 293. /2. \"iha əl-ənva\", c.1, a4, səh. 131. /3. \"Səcdə\", 18. /4. \"Üsul əl-kafi\", c.1, səh. 11. /5. \"Ənkəut\", 64. / /Ayətullah Hacı Şeyx Məhəmməd Fazil Lənkəani /Çeviən Xəyal Tofiqoğlu/span