Əzab nə üçündür?
span style="font-size12pt;"Cava /1- Təsəvvü oluna ilən aləmlə və məxluqla eş suətdədi /a. Mütləq xeyi. /. Xeyi çox və şəi az. /c. Şəi çox və xeyi az. /d. Xeyi və şəi əaət. /e. Mütləq şə. /iinci dəstənin (əməlləi) şühəsiz ki, Allaha aiddi. Məsələn Mələklə və onun kimilə. /Üçüncü və dödüncü qupun əməlləi, şühəsiz ki, Allah nahiyyəsindən sadi olmayı və Onun hikməti ilə uyğun deyil. Amma xeyi çox, şəi az olanla ətaflı izah olunasıdı və elə sual edə ilələ ki, O,eləsini yaatmalı idi yoxsa yox. Onda elə çıxı ki, Allah, az şəə göə çox xeyi yaatmamalı idi. Yaxud da əksinə, çox xeyi nəzəə alı az şəə göz yummalı idi. Az şəə göə çox xeyiə etinasız olmağın özü şə deyil? Ələttə ki, şədi. Demək ki, eləsi yaadılmalı idi. elə i məxluğun yaadılışı mümkün olduğu təqdidə Allah onu yaadasa, onun \"nə üçün yaadıldı\" deyə sual etmək olmaz. izim yaşadığımız əşə aləmi məhz onun nümunəsidi. Əgə souşulsa ki, “Allah aləmi elə i şəkildə yaada ilməzdi ki, mütləq xeyi olaydı və onda təii şə olmayaydı?” əli, cava müsətdi və o, mələklə aləmidi. /İkinci sual /Allah izi u maddi və təiət aləmində deyil, o aləmdə qəa veə ilməzdimi? /Cava Eyi yoxdu. Amma iz o suətdə adam deyil, mələk ola, insan olmaq imkanımız, seçimimiz olması, mələklədən üstünlük zəmini və. mələkləin səcdə etdiyi olmazdıq. O zaman (özümüz kimi) i mövcuda səcdə etməli olacaqdıq. İnsan olmaq üçün ütün vasitələ u aləmdi. u i imtiyazdı və imtiyazın əd etmək deyil. O üzdən Allaha etiaz etmək yesizdi. Onda gəək heyvanla da etiaz etsinlə ki, \"nə üçün insan olmalyıla?\", \"nə üçün yük daşıyıla?\" və s. /2. Yaanmışlaın əzaı haqqında onu demək lazımdı ki, əgə ehtiyacsız Allah əndəlini cəzalandısaydı, sizin sualınız yesiz olmaz. Əgə O,cəhənnəmi alovlandıı, yəni mehian Allah qəzəli cəhənnəməti yaadısa naahatlığa və etiaza səə oladı. Amma hədis və ilahi ayələdən elə nəticə əldə olunu ki, axiət əzaı, izim dünyadakı əməl, əxlaq və əqidələimizdi və cəhənnəm onlaın zühuu və təcəllasıdı. Onu elə izah etmək ola ki, günah və onun cəzası u şəkildə ola ilə. /1. Müqavilə və qanun şəklində. Məsələn, i yol həəkəti qaydasını pozmağın “n” qədə cəiməsi va. /2. Təkvini. Məsələn, i şəxs iynəni gözünə atısa ko olacaq. /3. Eyniyyət aitəsi. Cəza günahın eyni olsun, yəni, əməlin təcəssümü sayılı. /Əgə i şəxs souşsa ki, Alllah dünyanı elə i şəkildə yaadı ki, insanının cinayətlinin elə i cəzasıva, cavaında deyiik ki, əgə i şəxs iynəni gözünə salsa ko olacaq. una da etiaz edək ki, nə üçün Allah dəmii elə yaadı k, ondan iynə düzəltsinlə?! Nə üçün əli güclü, gözü yumşaq yaadı ki, iynə ona atı koluğa səə olsun?! İnsan undan xəəsizdi ki, yaanmışlada heç i nöqsan yoxdu. ütün unla sizin və izim ixtiyalı həəkətləimizdəndi və onladan polem yaanı. Deməli, yuxaıdakı sualı u şəkilə salmaq ola “Nə üçün insan, sahi olduğu qüdət, ağıl və iliklə Haqqın əhmətini, cənnəti kəs etmək yeinə özünü o hala salı?!” /Ətafı məlumat üçün “ Şəhid Mütəhhəinin “ Ədle-ilhahi” və Məhəmməd Hüseyn Qəddanın“Cəhənnəm nə üçün” kitaına müaciət etmək ola./span