HƏQİQİ İMAN VƏ HƏQİQİ MÖMİN Hansı XÜSUSİYYƏTLƏRƏ malİKdİR?
span style="font-size12pt;"əzi Quan ayələi həqiqi imanı tanıtdıı və insanlaı elə i imana yiyələnəək onu kamilləşdiməyə çağıı. u ayələdən ii «Ənfal» suəsinin 2-ci ayəsidi «Möminlə yalnız o kəslədi ki, Allah adı çəkiləndə üəkləi qoxudan titəyə». Özümüzü sınaqdan keçiməklə elə i xüsusiyyətə malik olu-olmadığımızı müəyyənləşdiə iləik. u ayə haqqında ətaflı danışsaq daha yaxşı ola. /Quan dilində «qəl» həm məifət, həm də hiss və xasiyyətlə məkəzidi. Yəqinlik, iman, məhəət, qəzə, qoxu, ümid və sai xüsusiyyətləin və hissləin yei qəldi. Elmi dildə desək qəl hissləin maaif ocağıdı. Əgə qəldə iman vasa imana uyğun hiss önə gəlməlidi. Əgə insan i şəxsi həqiqətən sevəsə o şəxs yada düşə və ya aşqa ii onun adını çəkəsə insanın halı dəyişə. Məhəət çox olduqca, hal da çox dəyişməlidi. /Halın dəyişməsi Allahın yada salınmasından asılıdı. Allahı sonsuz əzəmət sahii kimi tanıyan insanın tanıma dəəcəsindən asılı olaaq halı dəyişi. u işdə Allah qoxusu deyilən hiss olduqca təsilidi. «Sən yalnız əindən qoxanlaı xəəda edisən»[«Fati» suəsi, ayə 18.]. əli, elə i qoxu olmadığı halda dəvət və nəsihətlə faydasız qalı. Ayələdə «vəcəl» kimi ifadə olunmuş hal həmin təkan, silkələnmə halıdı. İnsan elə i hal keçiməsə Allahı xatılamaq əhəmiyyətsizdi. Allahı düşünən zaman insanın halı dəyişmisə u həqiqi iman deyil. Demək, imanın ilk xüsusiyyəti udu ki, Allah yada düşən an hal dəyişsin. /«Həqiqi imanın ikinci xüsusiyyəti odu ki, dəyişməz və duğun olmasın» uyuulu. İman daimi həəkətdə olmalı, inkişaf etməlidi. Quan ayəsi eşidən insanın imanı atmalıdı. İmanın müəyyən i mətəəsinə malik olan insan üçün Quan Allahın göndədiyi ələdçidi. Sevdiyi şəxsdən məktu alan insan şövqə gəli sevini. Quan isə Allahın öz əndələinə məktuudu. Necə ola ilə ki, insanın iman gətidiyi Allahın məktuu oxunakən insanın halı dəyişməsin?! Hal dəyişmisə, demək iman zəifdi. Quani-Kəimdə uyuulu ki, qəlindəki imanı dii olan insan Quan oxunakən diqqətlə qulaq ası və nəticədə imanı atı. /İmanın üçüncü xüsusiyyəti «yalnız Allaha təvəkkül edilməsidi». Elə ki, insanın imanı atı ütün müşkülləinin açılışını Allahdan ili, Onun hə şeyi əhatə etdiyini anlayı, nəticədə Allahdan aşqasına etimad göstəmi. İnsan adətən, təzahülə silsiləsini göü, amma əsl amildən xəəsiz qalı. Hansı ki, insanın ütün gödükləi yalnız Allahın iadəsi ilə həəkətə gəli. unu anlayan insan Allahdan qeyisinə ağlana iləmi?! /Digə i təəfdən ata-ana qaşısında, övliyalaın hüzuunda təvazö göstəəək kiçilmək tapşıılı. Sözsüz ki, uada əsas məqsəd Allahın əminə itaətdi. Möminin şəxsiyyəti Allahdan qeyisinə əyilməyə imkan vemi. /Yuxaıda möminin üç xüsusiyyətindən danışıldı. İman üçün iki zahii əlamət də vadı namaz və infaq (ehtiyaclıya kömək). «Ənfal» suəsinin 3-cü ayəsində uyuulu «(Möminlə) Namaz qıla və vediyimiz uzidən Allah yolunda səf edələ». /Sadalanan üç atini və iki zahii xüsusiyyət həqiqi imanın əlamətləidi. Allah-təala u xüsusiyyətləi sadaladıqdan sona «məhz onla həqiqi möminlədi»-deyə uyuu. İnsanın düşüncəsində və əməlində əsə qoymayan iman iman deyil. İmam Sadiq (ə) da İn Cündəə u həqiqəti elə çatdıı «O şəxslə mömindilə ki, qəlləində Allah qoxusu olsun». İnsan adətən, u incə nöqtəyə diqqət göstəmi. iz adətən, Allahdan pis işimizə göə qoxuuq. Çünki pis iş insanın süqutuna səə olu. Hansı ki, insan pis iş göməsə də qoxmalıdı. /İnsan hə an Allahın yadımına ehtiyaclıdı. Məsələn, iz yalnız onun köməyi ilə imanımızı qouya iləik. Həzət Məsumənin (ə) ziyaətində oxuyuuq «Malik olduğumu məndən alma». «Ali-iman» suəsinin 8-ci ayəsində uyuulu «Ey əimiz, izi doğu yola yönəltdikdən sona qəlimizə şühə salma». İnsan necə əmin ola ilə ki, malik olduğu imanı əldən veməyəcək? ütün unlaı nəzəə alan insan Allah dəgahına əl açı. /Demək, mömin insan Allahın əzəmətindən qoxu. u qoxu günaha göə qoxudan fəqləni. İmam Sadiq (ə) uyuu «Mömin ona nəsi olmuş doğu yolu (hidayəti) itiməkdən qoxu». Gündəlik namazda insan məhz u qoxu ilə «izi doğu yola hidayət et» kəlmələini i neçə dəfə təkalayı. Allahın hidayətindən məhum olan insan yolunu azı. Ona göə də möminin Allahdan iki qoxusu vadı Allahın əzəmətini düşünəkən duyulan qoxu və Allahın nemətləindən məhum olmaq qoxusu. /İlahi ayələi dinləyən möminin imanı atı. Eləcə də, yaanışdakı ilahi dəlillə müşahidə ediləcək ilahi qüdətin ütün dünyaya nüfuz etdiyi aşkalanı./span