Cənnət necədİr?

span style="font-size12pt;"“Cənnət” sözü Quanda 143 dəfə çəkili. Mən uada Quanın cənnət təsviini ümumiləşdidiyim üçün, hə dəfə suə və ayələə istinad veməyəcəyəm. Xəədaam ki, cənnət haqqında yüz cü poetik spekulyasiya va, amma mən sadəcə Quandan çıxış ediəm, həm də şəhsiz. /“Cənnət” əə dilində çayla, itkilə, meyvələ, çiçəklə və gözəl iylələ “ötülmüş ye” deməkdi. (Əəcə c-n-n qəliindən “məcnun” da ağlı ötülmüş olan deməkdi). Ümumiyyətlə, cənnət təsviləində u çay məsələsi Quanda o qədə təkalanı ki, hətta cənnəti ən lakonik olaaq elə də təqdim etmək ola zəminindən və yaxud altından (əzən də içindən) çayla axan ye. /Meyvələ, qızla, çayla, içkilə, (səin) kölgənəcəklə, ulaqla, ahatlıq… Cənnətin nemətləi iti-tükənməyəcək. Cənnətdə uzi olluğu olacaq. Cənnət cüəcü ağaclala dolu olacaq. Cənnət ağçadı. Cənnət yamyaşıldı. /əng məsələsinə gəldikdə, cənnət ağaclaın yaşıl əngindədisə, cəhənnəm də səha atəşinin saı əngindədi. /Cənnətdə dadı dəyişməyən su çaylaı, xaa olmayan süd çaylaı, ləzzətli, amma içəni səxoş etməyən şəa çaylaı, süzmə al çaylaı va. (Fiki veisinizsə, əəin eal həyatda məhum olduğu şeylədən cənnətdə çay-çaydı). /Oada meyvələin hə növü olacaq. Həm də oada meyvələi ağacladan dəmək də çox asanlıqla aşa gələcək. Cəhənnəmdə isə içənin ağısaqlaını dağıdan qayna və iinli sula, əədi od və əza olacaq. Cənnətdə isə möminləə fincanlada səin, ol içki paylanacaq. /Möminlə cənnətdə qızıl və ya gümüş iləziklə taxacaq, incilələ əzənəcəklə. Onlaın paltalaı ipəkdən, özü də yaşıl əngdə ipəkdən və ya atlasdan və yaxud da qalın və incə diacdan (çiçək naxışlı xüsusi növ ipəkdən) olacaqdı. Xatıladım ki, o döv üçün ipək ən ahalı paça sayılıdı. 55 dəəcə istidə dəvə yunundan hazılanmış paltada gəzməklə müqayisədə, səinlik mənəyi Çin ipəyinin Quana daxil olmasında təəccülü nə ola ilə? Əəistan yaımadasının təiəti haqqında oxuduqlaımdan məndə elə i təəssüat fomalaşı ki, u təiətin yoxsul olması ilə yanaşı, o həm də çox dəyişkəndi otlaq yeləi hə mövsüm dəyişi, su yeləi tez-tez dəyişi, havanın həaəti i anda dəyişi, fıtınanın istiqaməti süəkli dəyişi, yağışla i anda yağı qutaı və s. Cənnətin isə əsas cəhəti onun dəyişməzliyi, daimiliyi, qutamaması, olluğu və əədiliyidi. “…cənnətin xüsusiyyəti onun zəminindən çayla axı. Meyvələi və kölgəsi daimidi…” /i də, cənnətdə nə insan, nə də cin əli dəymiş, akiə (tətəmiz) və hamısı da i-iilə (və yaxud möminlələ) yaşıd olan və gözləini patnyolaına zilləmiş gözəllə olacaq. Və u qızla “məmələi tumucuq kimi qaamış”, yəni yeniyetmə qızla olacaqla. Yazıq köpələ… /u gün həcc ziyaətindən, neftdən və nəhayət, Qə texnologiyası sayəsində təiətdən asılılıqdan azad olmuş əələ həyatlaını xeyli dəəcədə yüngülləşdiə ililə. O vaxtla isə yeləi tez-tez dəyişən su mənələi və mövsümi otlaqla üstündə qəilələaası mühaiələ və asqınla aş veədi. u asqınlada qan tökməmək şətilə qadın qaçımaq, süüləi və mallaı qəs etmək qanuni sayılıdı. Qəilələaası elə mühaiələ və qaşılıqlı qisasla əzən illələ davam edədi. Cənnətdə isə unlaın heç ii olmayacaq. Oada möminlə qapıda əə dilində “salam” sözü ilə qaşılanacaqla və i-iləinə də “salam, salam” deyəək, əədi sülh və əmin-amanlıq şəaitində yaşayacaqla. /Göündüyü kimi, cənnət daha çox maddi idealdı./span