Kİmlərə Müsəlman və Mömİn deyİlİr?
span style="font-size12pt;"İslam müqəddəsləindən izə yetişən ütün əvayətlə u fiki vuğulayı ki, \"kəlmeyi - şəhadət\" adlanan \"Əşhədu ənnə Mühəmmədən əsulullah\" (Təsdiq ediəm ki, Məhəmməd Allahın elçisidi (peyğəməidi)) cümlələin mənasına səmimi qəldən inam əsləyən kəs müsəlman sayılı. u şəxs İslam cəmiyyətinin əaəhüquqlu üzvü hesa edili ütün imtiyazlı və məsuliyyətləi daşıyı. /İslam dini müsəlmanla üçün təhlükə töətməyən onlaa təcavüz etməyən və onlaı təhqiə məuz qoymayan hə kəsə əmin-amanlıq və sülh vəd edi. Dinimiz qanunlaına göə, kafi şəxs kəlmeyi-şəhadəti deyəsə amanda qala. Din uğunda apaılan cihad adlı müqəddəs mühaiələdə düşmən təəf müsəlman olduğunu dillə təstiq edəsə onu öldümək işgəncəyə məuz qoymaq əsi almaq qadağan edili. /Məhəmməd Peyğəmə u aədə uyumuşdu \"Mən Allah təəfindən əm olunu ki, camaatla Allahın vahidliyini təstiq edincəyədək vuuşum\" /Həzət İman Sadiqin (ə) aşağdakı kəlamı u fiki i daha təsdiq edi \"İslamı qəul etməklə can amanda qala, əmanətlə ödənilə, izdivacla halallaşa, amma axiət savaı imana göə veilə.\" /İslam taixçiləi yazala ki, Peyğəməin sağlığında i il müsəlman məmləkətləini aclıq üüdü. ədəvi əə qəiləindən iinin nümayəndələi Mədinəyə gəli Peyğənələin hüzuunda kəlmeyi-şəhadət deyəək iman gətidikləini söylədilə. Haluki ədəvi əələin əsas məqsədi imana gəlmələini elan etmək deyil, Mədinə müsəlmanlaından sədəqə kimi əzaq almaq idi. Həmin münasiətlə Allah-təala u ayələi göndədi \"ədəvi əələ dedilə ki, iman gətidik. De ki, iman gətiməyisiniz; deyin təslim olduq (İslama gəldik). Hələ iman qəlinizə giməyi. Əgə Allaha və onun peyğənəinə tae olsanız əməlləinizin savaından heç nə azalmaz. Şühəsiz, Allah ağışlayan və əhimlidi. Möminlə o kəsdi ki, Allaha və onun peyğənələinə iman gətimiş sonala şühəyə düşməmiş, öz mallaı və canlaı ilə Allah yolunda cihad etmişlə. /\"unla sadiqlə, doğucullaıdı\" (\"Hücuat\" süəsi, 14 - 15 ci ayələ). Ayələdən elə məlum olu ki, Allahu-təalə kəlmeyi-şəhadəti söyləyən amma unu təmənna üzündən edən kəsləi mömin deyil müsəlman saymağa icazə vei. Demək müsəlmanlıq imanın yalnız zahii təəfidi. İnsan kəlmeyi-şəhadəti söyləmək və nümayişkaanə şəkildə iadətləi yeinə yetiməklə müsəlman sayılı ununla da özünü təhlükə və məhumiyyətlədən qouya. \"Möminləin iman cəhətdən ən kamili əxlaqca gözəl və ailəsinə qaşı mehian olandı\" (\"ihaül-ənva\"). İmam Əli(ə) u aədə demişdi \"İman üəklə dək etmək dillə təstiqləmək və ütün ədən üzvləi ilə əməldə həyata keçiilməkdən iaətdi\". / /Allaha İman / /Allahu-təala aəsində hə hansı təsəvvü əldə etmək üçün onu tanımağın yollaından xəəda olmalıyıq. ilməliyik ki, insan öz ağılı və qailiyyətləi çəçivəsində hansı vasitələlə Allahın valığı vahidliyi və aşqa sifətləin anlaya ilə. /İnsanın Allahı tanıması üçün iki əsas yolu vadı Fiti duyğula (instikt), yəni qəl yolu. /Aaşdıma və əsaslandıma yəni ağıl yolu. /iinci yolda insanın köməyi yalnız onun daxili aləmi və emosiyalaıdı. u zaman o, heç i əqli aaşdıma və məntiqi düşüncədən istifadə etmi. İkinci yolda isə insan ağlın gücünə axalanı inkaedilməz və tutalı dəlillə məntiqi və adıcıl təqtiqatla vasitəsilə Allahın valığını özü üçün isat edi. / /Fiti Yolla Allahı Tanımıq. / /İnsan təiətində əzi əsas və dəyişməz fiti duyğula gizlənmişdi. unlaın ən əhəmiyyətliləi aaşdıma və dindalıq hissləidi. / /Fiti hisslələ tanışlıq / /1. Aaşdıma hissi. /İnsan fitədən axtaışa, aaşdımaya meyllidi. O, əhatə olunduğu mühiti öyənməkdən təiətin siləini kəşf etməkdən ən müxtəlif elm sahələində tədqiqatla apamaqdan youlmu. İnsan onu əhatə edən mühitin gözəllikləini duyu undan zövq alı və dək edi ki, unlaın yaadıcısı da hətəəfli gözəl və kamil omalıdı. Hətta köpə uşaqda elə aaşdıma hissi nə dəəcədə güclü olmasını müşahidə etmək mümkündü. Uşaq hə gödüyü əşya və müşahidə etdiyi hadisə aəsində valideyinləinə sual veməkdən doymu. Onun üçün hə şey silə və eyni dəəcədə maaqlıdı. Uşaq öz sualaına cava tapmaq üçün əzən oyuncaqlaını sındıı onlaın daxilindəki hissə və mexanizimləi öyənməkdən elə çəkinmi. Dəyişməyən yalnız fiti aaşdıma hissidi. u hiss əşəiyyətin polemləi taixi oyu elmin inkişafına şəait yaatmış ixtiacılaı ən çətin elmi polemləi həll etməyə uhlandımış texniki təəqqinin həəkətveici qüvvəsi kimi çıxış etmişdi. /2. Fiti dindalıq və Allahpəəstilik hissi. /İnsan uhuna hakim olan fiti duyğuladan ii də dindalıq və Allahpəəstilik hissidi. /Quani-Kəim insan fitətindəki dindalığa işaə edəək xəə vei \"Üzünü təkallahlıq (\"islam\") dininə saı çevi (yəni u dinə saı yönəl). Allah insanlaı fitətən həmin dinə tae halda yaatdı. Allahın yaatıqlaına dəyişiklik yoxdu. Dayanaqlı və qalıcı din udu, amma insanlaın çoxu unu ilmi\" (\"um\" süəsi 30-cu ayə). /İnsanın fitətində Allaha meyllənmə hissinin mövculduğunu ən palaq süutu undan iaətdi ki, insan i çox hallada qeyi-ixtiyai olaaq yaadanın valığını etiaf edi ona pənah apaı. Qəiə göünsə də ən qatı dinsiz şəxsin danışığında elə \"maşallah\", \"inşallah\", \"xudahafiz\", \"Allah əhmət eləsin!\",\" Allah lənət eləsin!\", \"Allah saxlasın!\" ifadələinə ast gəliik. Taixdən məlumdu ki, ən inadka mateialiste dünyadan köçəkən son nəfəsdə tövə etməyə tələsmiş günahlaının ağışlanmasını diləmişlə. /i nəfə İmam Cəfə Sadiqin (e) yanına gəli dedi /-Allahı mənə tanıtdı! /İmam o şəxsdən souşdu /-İndiyədək gəmiyə minmisənmi? /Həmin şəxs cava vedi /-əli. /İmam souşdu /-Təsəvvü et ki, sənin mindiyin gəmi dənizin otasındadı deşili və sən ümidsiz halda qoxuya düşmüsən. O zaman üəyində elə i qüvvəyə qaşı inam hiss edəcəksənmi ki, səni həmin fəlakətdən xilas etməyə qadi olsun? /Əks təəf cava vedi /-əli təii ki, una inam duyacağam. /Onda İman Sadiq (ə) söylədi /-O qüvvə Allahdı xilaska olmayan yedə sənə nicat veməyə dadını yetən tapılmadığı vaxta kömək etməyə qadidi. Haqqında danışdığımız fiti dindalıq və Allahpəəstilik hissi i necə xususiyyətə malikdi. / /Dindalıq ümuməşəi hissdi / /Dindalıq hə zaman və məkan şəaitində qüvvədə olmuşdu. Taix oyu planetin ən müxtəlif güşələində yaşamış müxtəlif sivilizasiya səviyyələinə malik olmuş xalqla həmişə yaadanı tanımaq yolunda axtaışda olmuş, onun valığını nişanələin kəşf etməyə çalışmışla. İnsanla həmişə hansısa i dinə inanmışla. əzi xalqla vahid Allaha əziləi Xeyi və Şə kimi ikili qüvvələə, əziləi isə çoxallahlığa və ütpəəstiliyə etiqad əsləyidi. Lakin onlaı iləşdiən ümumi cəhət udu ki, taix oyu insan həmişə hansısa kəna fövqəltəii qüvvənin mövculuğunu qəul etmiş və ona tapınmışdı. u dindalığa meyillilik və Allahpəəstlik axımından ütün insanlaı eyni fitətə tae olmasını süut edi. Dünya xalqlaı içində dindalıq u gün də davam edi və nəqədə ki, ye üzündə insan nəsli yaşayı dindalıq hissi də onun vücudundan ayılmaz şəkildə mövcud olacaqdı. /Dindalıq kənadan qazanılmaz İnsan müəyyən yaş həddinə yetişdikdə istə-istəməz ev, pul, ailə və s. dəyəini aşa düşü onlaa ehtiyac duyu. unun üçün ona kənadan əhəlik və təzyiq lazım deyildi. Eləcə də Allahpəəstlik və dindalıq iaşa fitətə aid olduğu üçün təlimat və təhsilə ehtiyacsız halda, lazım olduğu zaman öz mövcudluğunu aşka edi. /Həzət Əli (ə) u həqiqəti elə əyan edi \"Camaatın əksəiyyəti Allahla peymanı pozu, öz vəzifəsini dandığı üçün Allah çoxlu peyğənələ yolladı ki, insanlaı öz fiti əhd-peymanlaına qaytaı, unutduqlaı əməlləi onlaa xatılatsın və Allahın qüdət nişanələini onlaa göstəsinlə\". /Dindalıq hissi coqafi, siyasi iqtisadi amillədən doğmu. /İnsanın əzi həəkət və xüsusiyyətlii mühitin təsii ilə meydana gəli yaxud qazanılı. Məsələn şimal qütündə yaşayanlaın qalın və isti cənu əhlinin isə xeyli nazik ilas geyinməsi u insanlaın fiti xususiyyətləi ilə məcu edən xaaci amilədi. /Fiti dindalıq hissinin yaanması üçün şəaitin olması zəui deyil, amma onun ikişafına mühit təsi göstəə ilə. Ümumiliklədə götüdükdə ölkənin, şəhəin ailənin, təhsil və müəssisəsinin ictimai siyasi, mədəni-əxlaqi atmosfei insandakı Allahpəəsliyi inkişaf yaxud tənəzzül etməsinə həledici təsi göstəə ilə. /Həzət Məhəmməd Peyğəmə (s.a.s) u aədə uyumuşdu \"ütün köpələ fitət əsasında dinda və Allahpəəst doğulula, sona atalaı onlaı yəhudi və ya xistian edi (yəni onlaı fiti təkallıhlı İslam dininən fəqli uhda təiyə edi)\". /Dindalıq hissi heç i təliğatla məhv edilə ilməz /Heç i kəna amil dindalıq və Allahpəəstlik hissini yaatmadığı kimi, onu tamamilə məhv etməyə də qadi deyildi. Əks-təliğat dindalığın nəzəə çapacaq dəəcədə zəiflənməsinə səə ola ilə amma onu kökündən yox edə ilməz. Taixdən məlumdu ki, (unu öz xalqımızın sovet hakimiyyəti illəindəki acı təcüəsindən də göə iləik), əzi qədda ateist ejimlə qoxu və təzyiq gücünə xalqın dini hissləinin təəqqisini lengitməyə xalqı öz dini kökləindən xeyli uzaqlaşdımağa müvəffəq ola ilmişlə. Lakin u hisslə heç vaxt tam mənasında məhv olmamış, üəklədə gizlənəək əlveişi şəait gözləmişdi. //span