ZAHİRİ VƏ HƏQİQİ İMAN NƏDƏ FƏRQLƏNİR?
span style="font-size12pt;"u hissədə həqiqi iman və onun xüsusiyyətləindən danışılacaq. u xüsusiyyətləə əsasən, həqiqi mömini tanımaq ola. Həqiqi iman və onun xüsusiyyətləi, həqiqi möminin tanıtdıılması, iman dəəcələi haqqında ayə və əvayətlə çoxdu. Dayaz düşüncəli əzi insanla elə güman edilə ki, insan üçün yalnız iki hal mövcuddu möminlik və ya kafilik. Onlaın nəzəincə Allahı və qiyaməti inka etməyən insan mömindi və möminlə aasında heç i fəq yoxdu. Əslində isə elə deyil. Amma elə düşüncə təzi İslamla paalel taixə malikdi. /əziləinin dini zahii İslamdan aşqa i şey deyil. elələi üçün İslam yalnız dünya həyatını qumaq üçündü. elələinin axiət nemətləindən faydalanması qeyi-mümkündü. u insanla əədi olaaq cəhənnəmin ən aşağı mətəəsinə sakin olala. Onla İslamı yalnız zahidə qəul etmiş münafiqlədi. u insanlaı öldümək, va-dövlətini əlindən almaq olmaz. Onla müsəlmanla izdivac edə ilə, müsəlman ata-anadan is apaala. Amma ütün unla dünya həyatına aid olan zahii məsələlədi. /İslamın aşlanğıc dövündə zahiən müsəlman olmuş i qup şəxs məscidə gələ, hətta iinci cəgədə dayanı namaz qıladıla. Amma u xüsusiyyətlə həqiqi müsəlman olmaq üçün kifayət deyildi. Qəlinin dəinliyində Allaha və Peyğəməə (s) etiqadı olmadığı halda zahiən müsəlman olanla haqqında dinin zahii hökmləi ica olunu. elə müsəlmanlığın ölçüsü şəhadəteyn-şəhadət kəlmələini deməkdi. Kəlmeyi-şəhadət deyən şəxs müsəlman olu. Allahın iliyi və həzət Məhəmmədin (s) peyğəməliyinə şəhadət veən insan Allahın hə hansı i hökmünü qəul etmədikdə ziddiyyət yaanı. Necə ola ilə ki, insan peyğəməi qəul etsin, amma peyğəməin gətidiyi şəiətə müxalif olsun?! Dinin zəui hökmləini inka etmək küfdü və elə i küf «zahii küf» sinfindəndi. Münafiqləsə elə deyil. Onla qələn zəui hökmləə müxalif olduqlaı halda, zahidə ütün zəuətləi qəul etdikləini iddia edi, əsl düşüncələini gizli saxlayıla. Onla anlayıla ki, İslamı açıq-aşka inka etsələ dünyəvi çətinliklələ qaşılaşa ilələ. əzi fəqihlə zəui hökmün inkaını peyğəməin inkaına əaə hesa edilə. unu hamı ili ki, Peyğəməin (s) ütün göstəişləi Allahın uyuuqlaına əsaslanı. Məsələn, namaz haqqında Peyğəməin (s) vediyi göstəiş Allahın əminə əsaslanı və namazı inka etmək dini inka etmək hesa olunu. /Demək, insan kəlmeyi-şəhadət söyləməklə zahiən müsəlman olu. Nə qədə ki «səhv etdim müsəlman oldum» deyilməyi, nə qədə ki dinin zəui i hökmü inka olunmayı zahii müsəlmanlıq yeindədi. /Zahii müsəlmanlığın axiət dünyası, ehişt və cəhənnəmlə heç i əlaqəsi yoxdu. Zahii müsəlman olduğu kimi, zahii kafi də vadı. Kəlmeyi-şəhadət deməmək, dinin zəui hökmünü inka etmək zahii küfdü. /Şəti olaaq zahii müsəlmanlığı «islam», həqiqi müsəlmanlığı isə «iman» adlandıaq. Allah-təala Quani-Kəimdə uyuu «iz iman gətidik» dedilə. De ki «Siz iman gətimədiniz. «İslamı qəul etdik» deyin!» [«Hücəat» suəsi, ayə 14.]. İslam dini dildə qəul edi, ona zahiən əməl etməkdisə, iman qələ aid olan i məsələdi. /əzən elə ola ilə ki, həqiqi i müsəlman ömünün sonunadək təqiyyə edəək imanını gizləyə. Misal olaaq Fionun mömin ailəsini və ya həzət Əu Talii göstəmək ola. əvayətlədə ildiili ki, Əu Tali İslamın aşlanğıc dövündə iman gətiənlədən idi. Hansı ki, əzi məzhə nümayəndələi Əu Taliin əqidəsini gizlətməklə Peyğəməi (s) müdafiə etdiyini nəzədən qaçıaaq, onun müsəlman olmadığını iddia edilə. /u mövzuya Quani-Kəimdə də toxunulu «Fion ailəsindən olu imanını gizli saxlayan i kişi»[«Ğafi» suəsi, ayə 28.], «Qəli imanla sait olduğu halda, küfə məcu edilən şəxs istisnadı»[«Nəhl» suəsi, ayə 106. ]. Əgə i şəxs dini dəyələi və övliyalaı canını qoumaq üçün inka etməyə məcu olasa u iş onun imanı üçün təhlükəli deyil. Həmin şəaitdə imanı gizlətməklə təqiyyə vacidi. Həzət Əu Taliin ütün ömünü təqiyyədə keçiməsi yuxaıda deyilənləi təsdiqləyən gözəl i misaldı. əli, iman insanın daxili aləminə aid olan i həqiqətdi. /Qədim zamanlada gün uzunu imansız ağanın nəzaəti altında olan qulla qəlləində iadət edədilə. Yəni iki əkət namaz qılmağa qüvvəsi çatmayan insan qəlində iadət edə ilə./span