Haqqun-nas neçə cür olur? Həqqun-nası necə ödəmək?
Haqqun-nas Allah yanında xüsusi əhəmiyyətə malikdi. Əgə insan aşqalaının haqqını əda etməzsə, tövə etmədən u dünyanı tək edəsə, çox şiddətli əzaa düça ola. Məgə o halda ki, haqq sahiləini özündən azı salsın. / /İnsanlaın i-ii üzəində olan haqqına haqqun-nas deyələ. Haqqun-nası vemək - Allahın haqqını veməkdən daha çətindi. Allah öz haqqından keçə, ancaq əndələinin haqqından keçməz. O kəs ki, insanlaın haqqını zay edə, gəək ciddi şəkildə tövə etsin. İnsanlaın haqqqını əda etsin. Peşmançılığını Allahın hüzuunda əyan etsin. Əgə hə kim insanlaın haqqını əda etməzsə, axiətdə əzaa düça ola. Allah uyuu “iz (onlaın küf halında) etdikləi (sədəqə, xalqa xidmət, xeyili ixtiala və u kimi yaxşı) əməlləə üz tutacaq və onlaı (havada) dağınıq toz-topaq edəcəyik”. (“Fuqan” 23). / /Quanın uyuduğu kimi əzi insanla qiyamət günü gödükləi xeyi işləi göyə sovulmuş toz halında göəcəklə. Yəni yaxşı əməlləi atil olacaqdı. Onla gödükləi u yaxşı əməlləin səməəsini göməyəcəklə. / /İmam Səccaddan (ə) souşula “Əgə kimsə müsəlmanın haqqını zay edəsə, o müsəlman öz haqqını necə alacaqdı?”. O Həzət (ə) uyuu “Qiyamət günü məzlumun haqqı qədə zalımın yaxşı əməlləindən götüülə və məzlumun əməlinə atıala”. İmamdan (ə) souşula “əs zalımın həsənəsi olmasa necə?” uyuu “Məzlumun günahlaını zalımın əməl dəftəinə keçiələ”. / /Haqqun-nas iki cü olu aı haqqun-nası və mal-dövlət haqqun-nası. / /Aı haqqun-nası. / /aşqasının aıını apamaq - haqqun-nasa səə ola. Gəək tövə edəsən. u dil günahı - ən öyük günahdı. İnsanı Allaha sey yolundan saxlaya. İnsanın aıını apamaq malına xəyanət etməkdən daha ağı günahdı. Çünki mala dəyən ziyanı aadan qaldımaq mümkündü. Ancaq insanın aıına dəyən ziyanı aadan qaldımaq olmaz. “(Ya Peyğəmə,) de «Sizə insanlaın (dünya) əməllə(i) axımından ən çox ziyana uğayanlaından xəə veim?» Onla, dünya həyatındakı (hə hansı i xeyi işdəki) səyləi (küfləinə göə) puç olaaq yoxa çıxmış və yaxşı iş gömələini sanan kəslədi”. (“Kəhf” 103-104). / /O kəsin ki, oynunda aı haqqı olasa, əgə tövə edə və özünü islah edəsə, Allah onu ağışlaya. O kəs ki, u günaha düça olu, dil və üəyi ilə Allahdan ağışlanma istəsin və həmin günaha i daha qayıtmayacağına göə ciddi qəaa gəlsin. Sona çalışmalıdı ki, aını apadığı insanın fəzilətləi haqqında cəmiyyətdə danışsın və heysiyyətini gei qaytasın. Ələttə, o kəsin ki, qeyətini etmisən, onun üçün istiğfa etməyin zəuidi. Peyğəməimiz (s) u haqda uyuu “Qeyətini etdiyin üçün nə zaman yadına düşsə, Allahdan ağışlanma istə”. / /Ona göə də hə kim öz günahından peşman ola, Allahdan ağışlanma istəyəsə, şühəsiz ki, əhim və əhman Allah onu ağışlaya. / /Mal-dövlət haqqı. / /eytul-mala və insanlaın malına dəyən ziyana mal haqqun-nası deyilə. u, insanın qəlini qəsavətli edə və daşlaşdıa. Dünyada çox naahat i həyatı ola. əzəx və Qiyamətdə də giifta ola. Axiət əzaından qutulmaz. / /İnsanlaın malına xəyanət etmək və onu zay etmək - insana çox əlala gətiə. u, günümüzdə cəmiyyətdə ən çox yayılan günahladandı. İnsanlaın işini göməyi, sənədləinə axmağı təxiə salmaq, üşvət almaq i çox insanlaın qazancını haam edə. u yolla dünya və axiətləi məhv ola. / /İmam Həsən Müctəa (ə) şəhadəti zamanı Cənadəyə uyuu “Dünyan üçün elə iş gö ki, sanki həmişə sağ qalacaqsan. Axiətin üçün isə elə iş gö ki, sanki saah öləcəksən”. / /əndə u günaha göə də tövə etməli və peşman olmalıdı. Keçmişdə etdiyi günahlaı aadan qaldıacağına və ona qayıtmayacağına göə ciddi qəaa gəlməlidi. acadığı qədə zay etdiyi malı ödəməyə çalışmalıdı. / /Həzət Peyğəmə (s) uyuu “Əməllə hesaa çəkilən zaman insanladan i qupu haqqını zay edən aşqa insanladan haqqını istəyələ. Allah ona xita edə “aşını qaldı və ehiştə nəzə sal”. Tələ edən axa və deyə “Ey Pəvədiga! Şəhələ göüəm ki, gümüşlə qaldıılmış və qızıldan olan qəslə mivai ilə əzədilmişdi. u şəhələ və qəsilə hansı peyğəməə, ya şəhidə aiddi?” Allah Təala uyuu “O kəsindi ki, onun qiymətini ödəmişdi”. əndə souşa “Onun qiyməti neçədi?” Allah uyua “Qiyməti odu ki, sən qadaşını ağışlayasan”. u zaman əndə deyə “Mən qadaşımı ağışladım”. Allah da hə ikisini ehiştə əvanə edə.” / /Heç kim deməməlidi ki, mənim tövəmin heç i faydası yoxdu. Elə i günah işlətmişəm ki, onu tövə ilə yumaq olmaz. Xey, əsla elə deyildi. Allah hə i günaha göə əndəsini ağışlaya. Hətta haqqun-nasa göə. Əgə həqiqətən peşman olusa, günahını tək edi və Allaha təəf qayıdısa, şühəsiz ki, ağışlanmış ola. Ancaq çalışaq ki, heç kimin haqqı oynumuzda olmasın. / /(Teyan saytına istinadən) / /Hazıladı Məşhədi Xanım, / //Deyele.og/