Xums nə vaxt vacİb oldu?
span style="font-size12pt;"İş və ticaət gəliinin xümsü vacidisə nə üçün u iş sonadan qanuniləşəək gec i zamanda məsum İmamla təəfindən vaci edildi? /Həqiqətən də xüms ayəsi isalət dövündə nazil oldu. Əziz Peyğəmə u qanunu icaya saldı. Həzət Peyğəmə (s) döyüş qənimətləinin xümsünü yığıdı. İş və ticaət gəliinin xümsü zəuət olaaq məsləhət əsasında İmamlaın dövünə kimi təxiə salındı. u zəuəti i neçə işlə əlaqələndimək ola /1. Xümsün zəkat ilə fəqi undadı ki, zəkat ütün müsəlmanlaa, xüms isə yalnız peyğəmə və onun qohumlaına məxsusdu. Peyğəmə (s) də onu ica etməyi məsləhət ilmidi. /( Xoyi, Seyid Əül-Qasim, “Mustənədul-üvətil-vüsqa”, kitaul-xüms, səh.196.) /2. isalət dövündə kasıçılıq cəmiyyəti üümüşdü. Müsəlmanla kasıçılıq səəindən xümsü ödəyə ilmidilə. una göə də giami peyğəmə iş və ticaət gəlii xümsünü yığmaqdan daşındı. /3. Məsum İmamlaı İmam aqiin (ə) dövündən sonayadək xümsün icasından daşındıan ən mühüm səə siyasi duum idi. Veginin toplanması sultanın vəzifələindən idi. Onlala əqaət apaan hə i kəs qanunu pozan və hökumətlə müxalif olan fəd kimi ejim əleyhinə çeviliş və silah toplamaqda ittiham ediləək təqi olunudu. Aasilə dövündə nisi azadlıq yaanması və mövcud şəait İmamlaa gizli şəkildə müsəlmanladan xüms yığmağa imkan yaatdı.( Müdəisi, Məhəmməd Təqi, “Əhkamul-xüms”, səh.16.) /4. Əziz Peyğəmə (s) qeylə aitədə olduğu üçün yaxın gələcəkdə xilafətin qəskalaın əlinə keçəcəyini ilidi. Xüms dövlət vegisi sayılı və hakim, ya da sultana veilməlidi. Həzət Peyğəmə (s) iş və gəli xümsünün vaciliyini əyan etsəydi u göstəiş müsəlmanlaın malını qaət edi, öz zülmləini atımaqda qəska hökmdala üçün əhanə olacaqdı. Həzətin uzaqgöənliyi və iti axışlılığı u İlahi hökmün gizli pədə axasında qalmasına səə oldu.( Haşimi, Şahudi, Seyid Mahmud, “Kitaul-xüms”, 2-ci cild, səh.45.)/span