Zİyarətlərİn fəlsəfəsİ nədİr?

Ziyaətləin fəlsəfəsi / /Şühə yoxdu ki, qəiləi ziyaət etmək insanı qəflət yuxusundan oyadı, onu axiət aədə düşünməyə vada edi. una göə də, Peyğəməi-Əkəmdən (s) nəql olunan i çox sünni və şiə hədisləində möminləə qəiləi ziyaət etmək tövsiyə olunmuşdu. Nümunə üçün onladan ikisini qeyd ediik. /\" زوروا القبورَ فإنّها تذ كركــم الآخرة\" /(Sünəni in Maə, с -1, s -500, hədis 1569) /Qəiləi ziyaət edin, çünki onlaı ziyaət etmək axiəti sizə xatılada. /2. \" زوروا القبور فإنّ لكم فيها عبرة \" /( Kənzül-Ummal, C -15, s -647, hədis 4255) /Qəiləi ziyaət edin ki, onda sizin üçün önək vadı. /Şühəsiz, insanın əzizləinin, alimləin, Allah və vətən uğunda şəhid olanlaın qəiləini ziyaət etmək axiəti xatılamaqdan əlavə, i növ onlaa hömət etmək, onlaın xatiəsini və getdikləi yolu yaşatmaq mənasındadı. u əməl ütün millətlə, xalqla aasında fiti səciyyəyə malikdi. İslam Peyğəməi (s) və məsum İmamla (ə) dillə vəsf olunmaz elə öyük i mənəvi valığa malikdilə ki, ölümləi də həyatlaı kimi dəyəlidi. İnsan onlaın həyatında olduqlaı kimi vəfatlaından sona da onlala aitə saxlayı özü ilə Allah aasında vasitə və şəfaətçi edə ilə. Allah-Təala u məsələ haqqında \"Nisa\" suəsinin 64-cü ayəsində uyuu /وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّلَمُواْ أَنفَُهُمْ جَآؤُوكَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا /\"Haluki onla özləinə zülm edən zaman (günaha atsala) (ey Allahın əsulu) sənin yanına gəli öz ağışlanmaqlaını diləsələ və Peyğəmə də onla üçün ağışlanma istəsə, Allahı tövəni qəul edən və əhmli göələ.\" /eləliklə, həqiqətdə şəxsiyyətləin və Allah höccətləinin qəiləini ziyaət etmək onlaın müqəddəs hüzulaına yetişmək xaakteini daşıyı. elə deyil ki, yalnız Peyğəməin (s) və İmamlaın (ə) zamanında yaşayan insanla o həzətləin vücüdündan istifadə etmiş və onlaın dövündən uzaq zamanlada yaşayan insanlaın isə əli Peyğəmə (s) və İmam (ə) vücudunun feyzindən əli üzülmüşdü. u Allahın ədaləti ilə uyğun gəlmi. Əksinə, zaman və məkanından asılı olmayaaq hə i insanın Allahla əndələi aasında vasitəçi olan u ilahi şəxsiyyətlələ aitəsi mümkündü. Onlaın müqəddəs həəmləini ziyaət etmək elə aitələ qismindən sayılı. /i məsələni də qeyd etmək lazımdı ki, ziyaətdə fəlsəfə və dəlil-süutdan əvvəl eşq və məhəət gizlənmişdi. Ağıl hesalayı nə üçün?\" sualına cava tapmazdan qaaq qəl fəman vemiş və ziyaətçini məzaa çatdımışdı. /Ziyaət vadisi əqli hesalama və düşüncə vadisindən əvvəl qəl və daxili istək vadisidi. /Zəvva ziyaət olunanın kimliyini ilsə və tanısa, atıq souşmaz \"Haadadı?\" Xızı (ə) kimi diilik suyunun və Musa (ə) kimi \"saleh əndə\"nin adınca yola düşə ki, tapsın və azusuna çatsın. \"Ziyaət\" u mənadadı. Qəlin ağlılığı, məhəət və istəkdi. /Zəvvaı yollaı qət etməyə, səfə əziyyətləinə dözməyə, səhanın qoxu və təhlükəsini nəzəə almamağa vada edən qüvvə qəlin məhəətidi. Eşq olan yedə yoğunluq sənə qali gəlməz. Məhəət olan yedə əziyyət gizlənə, şövq ətalətli insanı həəkətə gətiə, sakini mühaci edə, xoş güzəan azusunda olanı səha yolçusuna çeviə. /Ziyaətin təhlili üçün çoxlu elmi dəlil-süut soağına getmək lazım deyil. Elm yolu yalnız işıqlandıa ilə, lakin məna, qəl və eşq yolu həm işıqlandıa, həm də isidə. Xüsusən, əgə eşq kamil məşuq və mütləq məud olan Allaha olasa, u yolu həm yaada, həm də yandıa. Əmi əl-mömininin (ə) uyumuşdu \"Allahın məhəəti yanan i atəş və Allah nuu işıqlandıan i paıltıdı.\" /حب الله نار لا ثمر علي شيٍ الا احترق و نور الله لا يطلع علي شيء الا اضاء /(Mizanul-hikmə, c -1, s -509) /Göüük ki, İmamın əyanında məhəət həm yandıan, həm də işıqlandıan kimi təqdim olunmuşdu. /Eşq insanın müəllimidi. Eşq aləmin memaıdı. Eşq qəlin aadlaşdıanıdı. /Sinədə Allah əsuluna (s), əhli-eytə məhəət dağı olan kəs u məhəətin yolunda olan əza və məşəqqətlələ yanaşı addımlayı. Məgə səhaladan məhuun diyaına gedəkən yol üstündə olan tikanlaı ayaqda göməmək olamı? u eşqin xüsusiyyətidi. Ələttə, unlaın hamısı məhəət yolunda şiindi və \"Dostdan gələn hə i şey xoşdu\". /əziləi İmamlaın xidmətinə yetişidilə və deyidilə ki, iz siz əhli-eyti seviik və onla cava veidilə \"Elə isə çətinliyə və məhumiyyətə dözməyə özünüzü hazılayın.\" /من احبنا اهل البيت فليعد للفقر جِلبابا /(Mizanul-hikmə, c-1, s -520) /Allah və Onun övliyalaının məhəətinə könül veənlə dostun soağında dolaşı və onun əyəndiyinə azı olula. Onla nə ahatlıq, nə əziyyət, nə qəm və nə də şadlıq fikindədilə. /Eşqin \"əla\" şəklində nəvazişləi, \"əziyyət\" şəklində əhmətləi vadı. unla aşiq üçün əzizdi. unla məşuqun aşiqə inayətinin nişanəsidi. /i sözlə həyatın pak cövhəi, həyatın uhu eşq və məhəətdi və məhəətsiz eşq quu, soyuq və cansızdı. İntəhası məhula və məşuqla məhəət və eşqə layiq olmalı, onun dəyəini qazanmalıdı ki, insan öz eşqini onun ayaqlaı altına atsın və qəlini onlaın məhəətinin evi etsin. /Dində ən üstün məşuqla Allah, əsulu (s), məsum İmamla, salehlə, siddiqlə, şəhidlədilə. Məhz unla məhəətə layiqdilə. Din də məhəət təkəi ilə fılanı və İmam Sadiqin (ə) təii ilə desək – \"Din məhəətdən aşqa i şey deyil.\" /هل الدين الا الحب (iha ul-Ənva, c -69, s-237) /Lakin aydındı ki, əgə məhəət gəlsə, adınca itaət, iadət, əndəlik, məhua uyğunluq, məşuqa oxşamaq, Onun istəyi istiqamətində həəkət, Onun izası uğunda əməl və s. gəli. Məhz məhəət təsii qəldən ütün ədənə siayət edi və daxildən xaici əməlləi nizamlayı. /Eşq və şövqü olan ziyaətə də gedə. /Şövqlü aşiq üçün təkcə Məhuun özü maaqlı və cəledici deyil, həm də Ondan olan hə i şey xoşagələn, caziəlidi, u da aşiqi özünə təəf çəki. /Ziyaət də elədi. Necə ola ilə ki, Allah aşiqi, Peyğəmə (s) və əhli-eyti sevən, salehlə, siddiqlə, şəhidlə, Allah övliyalaının vuğunu olan kəs Allahın evi, məşuqun məza, şəhə, diyaının şövqünə malik olmasın?! /Məhum Əllamə Əmini deyi \"Mədineyi-Münəvvəənin möhtəəm ilahi həəm sayılması, nəəvi sünnədə Mədinə, onun topağı, əhalisi, dəfn olunanla üçün çoxlu dəyələ əyan olunması Allah və Peyğəməə (s) mənsuluğuna göədi. Həmin məntiqlə Peyğəmə (s), ilahi vəsi və övliyalaa, siddiqlə, şəhidlə və möminləə aid olan hə şey dəyə qazanı və şəafət tapı\"( Ziyaət, s.11) /İnsanın daxili şövqünün iuzə çıxmasının i növü də ziyaət fomasında təzahü edi. Ziyaət məhəətin dili və qəli ağlılığın təcüməçisidi. /Aşiq üçün hətta məşuqun i gün sakin olduğu ev, i gün keçdiyi küçə, qədəm qoyduğu ye, i gün yaşadığı şəhə, məhuun əli dəyən daş, geyindiyi lias elə əziz və sevimlidi. /u yedə deyili \"Leylinin diyaından keçiəm, u diva, o divaı öpüəm, Leylinin diyaına məhəət qəlimi işğal etmişdi. Hətta oada yaşayan kəs məni özünə məftun etmişdi.\" Göüük ki, şəhəin caziəliyi Leylinin oada olmasına göə gözəllik və caziə qazanmışdı. /Ziyaətdə məsələ zahidə daş, taxta, kəpic, dəmi, zieh, məzaın quuluşu, günəz, minaə və s. ilə itmi ki, unlaı ziyaət, öpmək və müqəddəsləşdiməyə iad tutulsun. Ümdə ol unladan çox-çox üstün olan məhəət, dək etmə, mənəviyyat, eşqdi ki, hətta unlaa da məna, cəhət, müqəddəslik və hömət əxş etmişdi. Qəl u eşqin giovunda olanda, o qəl sahiinin məhuunun ad, dəsmal, ayaqqaı, küçə və şəhəindən xoşu gəli və ləzzət alı. unlaın hamısı onu cəl edi və unladan hə iində yaın üzünün əksini göü. /iz Həzət Muhəmmədə (s) olan elə öyük məhəətlə i yedə onun nişanəsi olduğunu ilsək, onu göməyə tələsməikmi?! Məscidül- Həamda \"İahimin məqamı\" niyə u qədə xatiələdə qalı? Ona göə ki, Həzət İahim Kəə divaını yüksəltmək üçün oğlu İsmayılın köməyi ilə onu ayağının altına qoymuş və onun ayaq izi daşda qalmışdı. /Göüük ki, ziyaət vadisi eşq, məhəət və ifan vadisidi. Qəlin əhatə daiəsində əzən ağlın ayağı da axsayı və eşq fəman veəndə ağlın təslim olmaqdan savayı çaəsi olmu. /əli, eşq olanda dostun yolundakı topağı gözün süməsi etmək lazımdı. Aşiq üçün məhu, onun göüşü, ona aid olan hə i şey əziz və dəyəlidi. Deyilənlədən elə nəticəyə gəliik ki, məhəət insanı ziyaətə vada edi. /Fikimizcə, undan atıq izaha ehtiyac yoxdu. u ziyaət səadətinə nail olanla onun əxlaqi və digə müsət təsiləini özləində aydın olaaq müşahidə edilə. /