ALLAHA YAXINLIQ NECƏ OLUR?

İnsan özünü Allahdan ehtiyacsız ili, ehtiyaclaını müstəqil şəkildə tə’min etməyə çalışdıqca, daha da nadanlaşı və Allahdan uzaq düşü. Əksinə, özünü Allahdan ehtiyaclı ilən insan, təkamül yolu keçi elə i məhələyə çatı ki, atıq özünü müstəqil valıq kimi hiss etmi. Allahın sevimli əndələinin nail olduğu u məqamda əndə ilə mə’ud aasında heç i hica qalmı. əli, Allaha həqiqi yaxınlıq odu ki, insan Allahla hə şeyə malik, Allahsız hə şeydən məhum olduğunu anlayı. /Allaha yaxınlıq dedikdə, insanın son məqsədi nəzədə tutulu. İnsan öz ixtiyai həəkəti ilə u məqama nail olmalıdı. Allah-təala zaman və məkanın yaadıcısı olduğundan, u işdə insan üçün zaman və məkan məfhumu yoxdu. /«Hədid» suəsinin 3-cü ayəsində uyulu «Əvvəl də, axı da, zahi də, atin də Odu». u suənin növəti ayəsində oxuyuuq «Siz haadasınız O sizinlədi». /əqəə suəsinin 115-cu ayəsində u fiki i daha təsdiqləni «Hansı təəfə üz tutsanız, üzünüz Allaha təəfdi». /Əgə Allah üçün zaman və məkan yoxdusa, demək, Ona zaman və məkan axımından yaxınlaşmaq mümkünsüzdü. əs yaxınlıq dedikdə, nə nəzədə tutulu? /Sözsüz ki, Allah-təala ütün yaatdıqlaını əhatə edi. /«Fussilət» suəsinin 54-ci ayəsində uyulu «Allah-təala hə şeyi əhatə edi. ütün valıq aləmi onun qüdəti əhatəsində, Onun iadəsinə ağlıdı. Mövcud olan hə i şey Ona aiddi. una göə də, O hə i valığa hə şeydən yaxındı». /«Qaf» suəsinin 16-cı ayəsində uyulu «iz ona şah damaından da yaxınıq». /«Vaqiə» suəsinin 85-ci ayəsində u yaxınlıq i daha təsdiqləni «iz ona sizdən daha yaxınıq, amma siz gömüsünüz». /u həqiqi i yaxınlıqdı. Amma qazanılmış yaxınlıq deyil ki, insan üçün kamillik hesa olunsun. u yaxınlıqda insan kamilliyinin heç i olu yoxdu. İnsan kamilliyinə aid olan ilahi yaxınlıq imanın təkamülü yolu ilə əldə edili. u yaxınlıq zamanı, insan ilahi lütfə qəq olu və onun ütün istəkləi yeinə yeti. /elə i məqama çatmış əndə istəyinə nail olu. Ümumiyyətlə, cəmiyyətdə öyük i şəxslə əlaqəsi olan adam haqqında «filankəsin yaxınıdı» ifadəsi işlədili. İman axımından yaxınlıq ifadəsinə Qu’ani-şəifdə də ast gəlmək ola «unla yaxın olanladı.» Məqsədimiz, yaxınlıq sözünə münasi mə’na tapmaq yox, diqqəti insanlığın son məqsədinə yönəltməkdi. /İnsan üçün son kamillik hesa olunan və «Allaha yaxınlıq» adlanan həqiqət elə i mətəədi ki, insanın zatı iste’dadlaı onun iadəsi ilə fəaliyyətə aşlayı. u fəaliyyət şimşək tək iti ola ilə. İsa Məsihin eşikdə danışması, Əhli-eytdən olanlaın ana ətnində Allahı təsih etməsi və səcdə halında doğulması una i nümunədi. u fəaliyyət ota və zəif də ola ilə. u iadi həəkət nəticəsində əldə edilən kamillik, zamandan və məkandan, maddi və fiziki vəziyyətdən asılı deyildi. u işdə maddi vəziyyət həəkət üçün lazım olan şəaitdə müəyyən ol oynasa da, ümumi fəaliyyət, insanın uhuna və qəlinə aiddi. İnsanın fiziki vəziyyəti, eləcə də, zaman və məkan dəyişmələi onun kamilləşməsi posesinə yalnız köməkçi tə’si göstəə ilə. /İnsanın həqiqi təkamülü uhun Allaha təəf elmi yaxınlaşmasından iaətdi. u yolda insana nəsi olan elm və təcüə onun mətəəsini yüksəldi və zatı cövhəini kamilləşdii. İnsan özünü Allahdan ehtiyacsız ili, ehtiyaclaını müstəqil şəkildə tə’min etməyə çalışdıqca, daha da nadanlaşı və Allahdan uzaq düşü. Əksinə, özünü Allahdan ehtiyaclı ilən insan, təkamül yolu keçi elə i məhələyə çatı ki, atıq özünü müstəqil valıq kimi hiss etmi. Allahın sevimli əndələinin nail olduğu u məqamda əndə ilə mə’ud aasında heç i hica qalmı. əli, Allaha həqiqi yaxınlıq odu ki, insan Allahla hə şeyə malik, Allahsız hə şeydən məhum olduğunu anlayı. / /YAXINLIQ YOLU /ütün mövcudla Allah-təalaya ehtiyaclıdıla və mütləq istiqlala malik deyillə. /«Muminun» suəsinin 62-ci ayəsində uyulu «u sizin əiniz, hə şeyin yaadanı olan Allahdı». /«Fati» suəsinin 15-ci ayəsində oxuyuuq «Siz Allaha möhtacsınız. Allah isə möhtac deyildi və hə cü tə’ifə layiqdi». /«Qəsəs» suəsinin 88-ci ayəsindəki «Allahdan aşqa hə şey məhvə məhkumdu» uyuğu i daha göstəi ki, ütün mövcudlaın valığı, yalnız əndə və mülk olmaqdan iaətdi. /«Taha» suəsində oxuyuuq «ütün çöhələ əzəli və əədi Allaha təslim olu, zəlil i gökəmə düşə». /«Məyəm» suəsinin 93-cü ayəsində elə uyulu «Göydəki və yedəki məxluqladan eləsi yoxdu ki, Allahın hüzuuna i qul kimi gəlməsin». /Əslində mövcudladan aş veən fəaliyyətlə onlaı vücudunun ali valığa aidiyyatının nişanəsidi. /«Ali-iman» suəsinin 83-cü ayəsində oxuyuuq «Göylədə və yedə olanlaın hamısı istə-istəməz Ona təslimdi». /«Nəhl» suəsinin 49-cu ayəsində uyulu «Göylədə və yedə olan ütün canlıla, hətta mələklə elə heç i təkəü göstəmədən Allaha səcdə edələ». /«İsa» suəsinin 44-cü ayəsində uyğun mövzu i daha təsdiqləni «Elə i şey yoxdu ki, Allaha tə’if deyi, Ona şük etməsin, lakin siz onlaın təqdisini anlamazsınız». /İnsan da u ümumi qanunauyğunluqdan istisna deyildi. Lakin o özünü müstəqil zənn edi, öz əndəliyini sezmi. Ona elə gəli ki, ütün mövcudla müstəqildi. Hətta öz tə’si daiəsini genişləndii, qüdətlənmək fikinə də düşü. Sanki ununla öz müstəqilliyini möhkəmləndimək istəyi. Onda fitətən ehtiyaclı olduğunu xatıladan duyğu olsa da, dünyəvi və heyvani istəklə u duyğuya qali gələək, onun dək olunmasına maneçilik töədi. /Əqli yetkinliyə çatmış insan, öz vücudunun möhtaclığını anlamaq qüvvəsinə malikdi. O, dünyanın yaadıcısı haqqında düşünsə, getdikcə daha çox dəlillə toplayı, elmə yiyələnə ilə. Lakin hisslə, meyllə fiti mə’ifətin zühuu üçün daimi i maneədi. Amma insan həmin meyilləin tüğyanının qaşısını almaq qəaına gəlsə, uhunda Allahına doğu i yol açıla. Allaha yönəlmiş diqqət gücləndikcə, fiti mə’ifət də güclənə və insan Allaha daha da yaxınlaşa. /Məhz u zaman insanın kamilləşmə fəaliyyəti həqiqi və fiti məqsədə doğu üz tutu. İnsan azad iadə və seçimlə Allahla əlaqə yaatmaq üçün sə’y göstəi, eləcə də, öz möhtaclığını və acizliyini e’tiaf edi. Məhz u zaman insan özünə və aşqalaına məxsus hesa etdiyi hakimiyyəti həqiqi sahiinə qaytaaaq, Allahın əzəmət idasını Ona təqdim edi. «Əhza» suəsində uyulduğu kimi «sitəmka və nadan olan insan» xalis əndəlik məqamına ucalanadək, nadanlığını davam etdii. /Deyə iləik ki, insan kamilliyinin zivəsi xalis əndəlik və zatən möhtaclığın e’tiafıdı. Kamilliyə çatmağın yolu isə, əndəlik etməklə Allahın azılığına çalışmaqdı. Yə’ni Allahın istəyini öz istəyi ilmək! «O ancaq ən uca olan əinin izasını qazanmaq üçün elə edi» . /Demək, əsl təkamül yolu Allaha əndəlik və möhtaclığın e’tiafıdı. «Mənə pəəstiş edin, udu doğu yol!» . /O fəaliyyəti Allaha yaxınlıq yolunda fəaliyyət hesa etmək ola ki, əndəlik ənginə malik olmuş olsun. Allaha iadətdən savayı heç i iş insanı həqiqi kamilliyə apaa ilməz. / /(NƏFSİ SAFLAŞDIMADAN QAAQ ÖZÜNÜTANIMA MÜƏLLİF MƏHƏMMƏD TƏQİ MİSAH YƏZDİ /TƏCÜMƏ EDƏN MƏHƏMMƏD TUAN) /