Mükəlləf Kİmə Deyİlİr?

Mükəlləf, dinin əmləini etmək və qadağanlaından çəkinməklə məsuldu. Mükəlləf sayılmaq üçün insanda iki şət olmalıdı; /1- Ağıllı olmaq, /2- Yetkinlik yaşına gəlmək. /Ağıllı olmayan dəlilə ilə yetkinlik yaşına gəlməmiş uşaqla mükəlləf deyildilə. /Yetkinlik çağı, uşaqlaın ədən stuktulaına və iqlim şətləinə göə dəyişə. Yetkinlik oğlanlaında on iki ilə on eş, qız uşaqlaında doqquz ilə on eş yaşlaı aasında ola. On eş yaşını itidiyi halda özündə yetkinlik əlamətləi göülməyən uşaqla kişi olsun, qız olsun yetkinlik çağına gəlmiş sayıla və dinin əm və qadağanlaına əməl etməlidilə. /Mükəlləflə Əlaqəda Hökmlə /1) Fəz /Dinimizcə, əm edilən şeyə fəz deyili. Namaz qılmaq, ouc tutmaq və zəkat vemək kimi. /Fəzin Hökmü Fəz olan vəzifələi edən, qaşılığında sava qazana. Üzsüz olaaq etməyən əzaa layiq ola. Fəzi inka edən dindən çıxa. /Fəz İki Növdü /a) Fəzi Ayin Hə mükəlləfin etməli olduğu fəz deməkdi. eş vaxt namaz qılmaq kimi. /) Fəzi Kifayə əzi mükəlləfləin etməsi ilə digələinin etməli olmadığı fəz deməkdi. Cənazə namazı kimi. əzi müsəlmanla i ölünün cənazə namazını etsə fəz olan vəzifə yeinə yetiildiyindən, digə müsəlmanlaın ayıca o ölü üçün cənazə namazı qılmağı lazım deyil. /2) Vaci /Fəz qədə qəti olmamaqla ilikdə qüvvətli i dəlil ilə edilməsi əm edilən şeyə vaci deyili. ayam namazı, fiti sədəqəsi vemək və quan kəsmək kimi. /Vaciin Hökmü Vaciləi edən sava qazana. Üzsüz olaaq etməyənə əza lazımdı. /3) Sünnə /Fəz və vacidən aşqa Peyğəməimizin (s.a.v.v.) iadət niyyətiylə etdiyi şeyə sünnə deyili. /Sünnə İkiyə Ayıla /a) Sünnə Müəkkədə Peyğəməimizin (s.a.v.v.) çox vaxt etdiyi, çox az tək etdiyi sünnəyə Sünnə Müəkkədə deyili. Səhə, günota və axşam namazlaının sünnələi kimi. /) Sünnə Qeyi Müəkkədə Peyğəməimizin (s.a.v.v.) hədən i etdiyi sünnəyə Sünnə Qeyi Müəkkədə deyili. İlkindi namazının sünnəsi ilə şamın ilk sünnəsi kimi. /Sünnənin Hökmü Sünnələi edən sava qazana. Peyğəməimizin şəfaətinə nail ola. Sünnəni ilə-ilə tək edənlə danlana. /4) Müstəhə /Peyğəməimizin əzən edi, əzən də etmədiyi şeyə Müstəhə deyili. Quşluq namazı kimi. /Müstəhəin Hökmü Müstəhə olan şeyləi edən sava qazana, etməyən danlanmaz. /5) Müah /Mükəlləfin edi etməməkdə səəst olduğu şeyləə müah deyili. Otumaq, getmək və yatmaq kimi. /Müahın Hökmü Müahı edən sava qazanmaz, etməyən də günah işləmiş olmaz. /6) Haam /Dinimizdə qadağan edilən şeyə Haam deyili. Haqsız yeə adam öldümək, oğuluq etmək, içki içmək, quma oynamaq, donuz əti yemək, ana və ataya qaşı çıxmaq kimi. /Haamın Hökmü Haamı edən cəza və əzaa layiq ola. Allah qoxusundan ötəi haamdan qaçan sava qazana. Haamı inka edən dindən çıxa. /7) Məkuh /Haam qədə qəti olmamaqla ilikdə, dinimizdə edilməməsi istənən şeyə məkuh deyili. /Məkuh iki yeə ayıla /a) Keaheti Tahimiyyə - Haama Yaxın Məkuh Vaciləi yeinə yetiməmək kimi. /Hökmü elə i məkuhu işləməkdən çəkinən sava qazana. Edən günah işləmiş ola. /) Keaheti Tənzihiyyə - Halala Yaxın Məkuh Sünnə və müstəhələi etməmək kimi. /Hökmü u kimi məkuhladan çəkinənlə sava qazana, işləyənləə cəza lazım deyil. /8) Müfsid /aşlanmış i iadəti pozan şeyləə deyili. Namaz qılakən danışmaq, ouclu ikən iləək yeyi içmək kimi. Danışmaq namazı, yeyi içmək də oucu poza. /Hökmü Üzsüz olaaq və ilə-ilə iadəti pozmaq əza tələ edi.