YAXŞILIĞA ƏMR VƏ PİSLİYƏ QADAĞA VƏZİFƏSİNİN NECƏ YERİNƏ YETİRİLİR?
YAXŞILIĞA ƏM VƏ PİSLİYƏ QADAĞA VƏZİFƏSİNİN NECƏLİYİNƏ DİQQƏT /İstə fədi, istə ictimai göstəiş və hökmləin polemləindən ii udu ki, onla düzgün anlaşılmı, onlaa yanlış təfsi veili. u təfsiləin də müxtəlif səələi va. İnsan cəhalətdən, nəfs istəkləinə uyduğundan, sadəcə adət-ən’nələin tə’siindən, cəmiyyətə hakim mədəniyyətin nüfuzu altında hansısa zəələdən qoxaaq, hansısa maddi mənafelə güdəək şəiət göstəişləinə yanlış yozum vei. İnsanla mə’sum olmadığından onlaın əməl məqamında ilahi vəzifədən oyun qaçıması, vaci i vəzifəni tək etməsi, günaha atması, hökmləə yanlış təfsi və izahat veməsi mümkündü. Əməllədə ifat və təfitlə özünü göstəi. Yanlış yozumun səələindən ii cəhalətdi. Ona göə də yaxşılığa əm və pisliyə qadağa vəzifəsini yeinə yetiən insan şə’i məsələlə, ilahi vəzifələlə yetəincə tanış olmalı, yetəli mə’lumatı olmayanla u işdən çəkinməlidi. Şahid olduğum i nümunəni nəzəinizə çatdııam /Azyaşlı olduğum vaxt çox dinda i qohumumuz vadı. Məzhəə o qədə ağlı idi ki, öz axışı əsasında ifata vaıdı. Üzünü ülgüclə qıxmış adam göəndə həmin adamı yaxalayı, çox acı sözlə deyidi. u şəxs hətta gecə namazı qılı, ildiyi dini vəzifələi vaxtlı-vaxtında yeinə yetiidi. i dəfə qohumlaımızdan ii ona qonaq gəlmişdi. Təsadüfdən qonaq üzünü ülgüclə qıxmışdı. Dinda qohum onun göüşünə gəlmiş u şəxslə o qədə sət danışdı ki, qonaq ayağa qalxı məclisi tək etdi və idəfəlik əlaqələi kəsdi. /Əm e mə’uf və nəhy əz munkə, yaxşılığa əm və pisliyə qadağa kimsəyə u sayaq sət əfta etmək icazəsi vemi. Əvvəla, saqqalın ülgüclə qıxılmasını haam saymayan fətva sahiləi də va. Hə halda u iş qəti haam işlədən deyil. İkincisi sələmçilik, qeyət, yalan kimi öyük günahlala müqayisədə saqqalın ülgüclə qıxılması çox əhəmiyyətsiz i işdi. Məgə qeyət günahını saqqalı qıxmaq günahı ilə müqayisə etmək olamı?! Əgə i şəxs qeyət edisə, onu öncə yetmiş çikin işdən ağı olan qeyətdən çəkindiməliyik, yoxsa saqqal saxlamasına çalışmalıyıq? Üçüncüsü, əm və qadağa edəkən insanı alçaltmaq haqqımız yoxdu. Mö’mini alçaltmaq saqqalı qıxmaqdan qat-qat ağı günahdı. Dödüncüsü, u sayaq əfta səə olu ki, insanlaın doğu yola çağıışı üçün şəait aadan qalxı. İnsan yumşaq əftala qaşı təəfə tə’si göstəi onu addım-addım iəli apaa ilə. Öncə öyük günahladan çəkindimək lazımdı. Yalnız undan sona məsələn, saqqal qıxmaq kimi kiçik günahlala müaizə apamaq ola. Demək, sizin saqqal qıxmaqla müaizəniz i insanın kəiə günahladan çəkinməsi üçün şəaiti aadan qaldıı. /eşincisi, əm və qadağada sət əfta qohumluq və dostluq aitələinin kəsilməsinə, aada kin-küduət yaanmasına səə olu. Guya sava qazanmaq istəyən ii elə əfta edi ki, əlaqələ idəfəlik kəsili. /izim həmin qohum vəzifəsinə əməl etməkdən aşqa i şey düşünmüdü. Ələttə ki, onun əftaı yanlış idi. u sayaq əfta ona keçmiş adət-ən’ənələdən is qalmışdı. Qədimdə u sayaq sət məzəmmət adi sayılıdı. Amma həmişə xoş, mehian əfta edilsə, daha öyük nəticələ əldə etmək ola. /Çox təəssüf olsun ki, yaxın keçmişdə ə’zən minədən elə i tonda danışılıdı ki, u söhətlə yalnız zəələ nəticələnidi. elə ki, acı məzəmmətləə dözməyənlə i daha məscidə gəlmi və söhətlədən məhum oludula. za xan və pəhləvi hökumətləi zamanı ejim ölkədə dini mədəniyyəti aadan qaldımaq üçün qə mədəniyyətinə əvac veidi. Şapka, kostyum həmin vaxtla də düşməyə aşladı. Əslində Avopa və Ameikanı təliğ edən u geyimlə milli geyim kimi təqdim edilidi. Həmin vaxt dini zümə u cəəyanla müaizəyə aşladı. Kostyum kafi liası kimi qəul edilidi. Kim kostyum geyidisə, onu küfdə suçlayı və gödüyü işi haam sayıdıla. Hətta minələdə u aədə danışılıdı. u söhətləin nəticəsində yeni liasladan istifadə edənlə məsciddən uzaqlaşmağa aşladı. Axı əynində kostyum olan insan otuu kostyum haqqında məzəmmətli söhətə qulaq asa ilməz! /Tutaq ki, nə vaxtsa təcavüzkalaa nüfuz şəaiti yaatmamaq üçün şapka, kostyum əyənilməmişdi. Məgə həmən vaxt undan qat-qat zəəli günahla mövcud deyildimi? iz adətən öyük günahlaa göz yumu, kiçik qəahətləə göə insanlaı sıxıntıya salııq. Necə ola ilə ki, sələm kimi çikin i işi özünə peşə etmiş i şəxs ahatca məscidə gəli İmamın axasında cəmiyyət namazına dayanı, amma yeni dələ geyinmiş i şəxs öz liasına göə məscidə qədəm qoya ilmi?! Məgə Allah Qu’anda sələmçini özünə qaşı mühaiəyə qalxmış kimi tanıtdımımı?! /Çalışmalıyıq ki, öyük günahlala ciddi, kiçik günahlaa isə qismən yumşaq davanaq. Günaha necə münasiət göstəmək olduqca mühüm nöqtədi. Kiçik i günaha yol vediyinə göə insanı alçaltmaqmı ola?! /Ələttə ki, şəait və mühit fəqləinin də olu va. Olsun ki, ə’zən sət əftaa ehtiyac duyulu. Amma xüsusi ilə hazıkı həssas dövümüzdə sət əftala məqul deyil, cəmiyyət elə münasiəti əyənmi. /Cəmiyyət u gün sət söhəti təhqi kimi qəul edi. i uyuuq əslində təhqi deyilsə də, cəmiyyət həssas olduğundan ona təhqi kimi yanaşı. ə’zən isə i nəfəin təhqi saydığı münasiəti aşqa ii nomal qaşılayı. /Demək, əm və qadağada müəyyən şətlə nəzəə alınmalıdı Cəmiyyətlə aasındakı fəqlə, mühitlə aasındakı fəqlə, adət-ən’ənələ aasındakı fəqlə, fədlə və mövqelə aasındakı fəqlə və sai. Mə’sumlaın uyuuqlaında «vay olsun sənə» kimi məzəmmətlələ astlaşııq. Uyğun uyuuqladan nəticə çıxamamalıyıq ki, iz də haada gəldi uyğun tə’ilədən istifadə edə iləik. Hə kostyum geyənə, hə üzünü qıxana sət yanaşmaq olmaz. Adətən, u sayaq sət yanaşmala yesiz olu. ə’ziləi iddia edilə ki, əm e mə’uf, yaxşılıq əmi amianə şəkildə həyata keçməlidi. Qeyd edilə ki, amianə əyan olunmamış qadağa vəzifəni öhdədən götümü. Ələttə ki, elə yanaşmalada şəait nəzəə alınmamışdı. Əgə mənim amianə danışmağım mənfi tə’si göstəisə, şühəsiz nəticələ mənfi olacaq. Nəzəə çatdıılan nöqtələə yetəli əhəmiyyət vemək zəuidi. u nöqtələə diqqətsizlik fəsad doğua ilə.