Dua, nİda və münacat arasında hansı fərqlər mövcuddur?

u üç kəlmə aasında i neçə fəq va “Dua” geniş və ümumi mənaya malikdi. Əgə i şəxsi istə uzaqdan, istə yaxından, istə uca səslə, istə ahəstə, istə tanıyaaq, istə tanımadan çağısala, u çağıış “dua” adlanı. Lakin uca səslə çağıış “nida” adlanı. Nida edən insan uzaqdan və ya yaxından səsini çatdımaq məqsədi ilə yox, sakitləşmək, uhi təskinlik tapmaq üçün səsini ucaldı. aşqalaının eşitməyəcəyi səslə kiminləsə danışmağa “Minacat” deyili. Ələttə, əzən insan Allahla, əzən isə Allah insanla minacat edi. Necə ki, u həqiqəti həzət Əli (ə) “Nəhcül-əlağə”də təsdiqləyi. Allah-təala uyuu “əndəmin məqsədi yalnız mənim azılığım olsa onu sevəəm. Qaanlıq gecələdə və sakit gündüzlədə onunla minacat edəəm.” Yəni əndə elə təzdə söhət edi ki, Allahın onunla danışdığını anlayı. Lakin heç i şəxs u aitədən xəə tutmu. u növ aitə Allahın əndə ilə minacatı adlanı. /Maaqlıdı ki, duanın üçüncü hissəsində əvvəlki iki hissədən fəqli olaaq “minacatımı eşit” yox, “minacat edəkən mənə nəzə sal” deyili. u işin səəi odu ki, minacat və xüsusi söhət zamanı qaşı təəfin tam diqqət etməsi lazımdı. Qaşı təəf tam diqqət etmədikdə nəzədə tutulan hədəf hasil olmu. Demək ola ki, minacatda yalnız xüsusi şəkildə söhət etmək əsasdı. Söhətin nə mövzuda olması o qədə də əhəmiyyətli deyil. aşqa sözlə, məhula ünsiyyət yaatmaq mühümdü. Əgə məhu lütf etməyi üz çevisə nəzədə tutulmuş məqsəd hasil olmu. /Demək, insan istəsə də, istəməsə də Allah onun sözləini eşidi. Lakin Allahın lütf edi insanı dinləməsi, ona nəzə salması mühümdü. Onun istəkləinin Allah təəfindən qəul olunması sonakı məhələyə aiddi. Necə ki, əzi minacatlada qəti suətdə Allahdan heç nə istənilmi. Məsələn, insan “ilahi əgə məni min dəfə cəhənnəmə atı yandısan qəlimdən məhəətin xaic olmayacaq”— deyəkən Allahdan heç i şey istəmi. u sözlə yalnız sevgi ildiən kəlmələdi. İnsan u sözlələ istəyi ki, Allah onu dinləsin və ona lütf etsin. Eşitməklə ağlı qeyd olunan üç məna aasında (elm, diqqət və qəulolma) ikinci məna, yəni “diqqət” daha münasidi. /“Şəaniyyə” və sai minacatlaa u növ dua ilə aşlanılması əslində əndələə dua qaydalaına iayət etməyi və Allahla söhətə layiq olmağı öyədi eyni zamanda insanlaa öyədili ki, Allahdan onlaa minnət qoyu hacətləinə nəzə salmasını istəsinlə. Çünki günahla onlaın aıını apamış və Allahın nəzə salmasına mane olmuşdu. i duada oxuyuuq “...İlahi, günahlaım çöhəmi pisləşdii, dualaımın qaşısını alı, mənimlə sənin aanı kəsmiş və səsimin sənə çatmamasına səə olmuşdu... İndi isə mən sənə doğu yol axtaaaq insanlaın ən sevimlisi, ən əzizi və ən layiqlisinin vasitəsi ilə sənə yaxınlaşmaq istəyiəm...” /Xatılatmalıyıq ki, tövə üçün də ləyaqətimiz yoxdu. Gəək ilahi övliyalaın vasitəçiliyi ilə ləyaqətli tövə edək. /Minacatın salavatla aşlanmasından elə i məna anlaşılı ki, hətta günahlaın ağışlanmasını istəmək üçün ləyaqətli olmalıyıq. Allahın tövələimizi qəul etməsi üçün Onun sevimli əndəsinin adını çəkməklə tövəyə layiq oluuq. Dua zamanı u növ ədə nümayişi daha çox qəl iştiakına səə olu və insanın duasının dəyəini atıı. Əgə i şəxs hədiyyə gətidiyi gül dəstəsini evin i küncünə atasa, hədiyyənin dəyəi azala. Lakin təvazökacasına gül dəstəsini təqdim edəsə, hədiyyənin dəyəi yüksələ. Adi halda ağça və ya azada gül dəstələi ucuz və oldu! Hansı qaydada ədə nümayiş etdimək lazım olduğunu ilmədiyimiz üçün ilahi övliyala ədə qaydalaını izə öyətmişlə. eləliklə, naqis düşüncəmizlə özümüzdən cümlələ icad etməyə ehtiyac yoxdu. Yalnız nəql olunmuş cümlələ aəsində azca düşünməli, sona həmin cümlələi ədələ ilahi dəgaha əz etməliyik. /Əgə insan Allahın ona etina göstəmədiyini və onun sözləinə diqqət etmədiyini təsəvvü edəsə, heç zaman söhət və az-niyaz alınmaz. una göə Allahdan istəyiik “İlahi, sözləimi dinlə və xüsusi lütflə mənə nəzə sal! İlahi, sənə doğu qaçdım.” Sanki insanı hədələyən düşmənlə va; O düşmənləinin çəngindən qaçı, onlaın həəkət etdiyi istiqamətin əksinə süətlə getmək istəyi. /İndi isə çəngindən qaçı, Allaha sığındığımız düşmənləin kim olduğuna nəzə salmalıyıq. Şühəsiz, Allah cisim deyil ki, O i istiqamətdə, düşmən də ayı i istiqamətdə dusun! u uhi və mə`nəvi qaçışdı. Demək, Allaha əks təəf insanı süquta apaı. Ondan qaçı-qutulmaq isə insanı ucaldı. izi Allahla müxalif təəfə çəki süquta apamaq istəyən amillə va. Yein caziəsindən çıxan peyklə kimi güclü olu, müxalif qüvvədən qaçı, ayı i fəzada Allaha doğu həəkət etməliyik. /(Quani-kəim geniş i iyaan səhnəsini canlandıı u çöldə müəyyən yol yoxdu və xüsusi amillə insanı gicəltmək istəyi. Ələttə, şəxsin əzi dostlaı va. Onla u şəxsi öz yanlaına çağııla. Lakin insan u amillə təəfindən çaşdııldığı üçün dostlaın dəvətini qəul edə ilmi. Quani-kəim aşqa i yedə elə uyuu “Allaha şəik qoşan kimsə göydən düşən, quşlaın onu süətlə alı apadığı, yaxud küləyin sovuu uzaqlaa atdığı i şeyə ənzə.” (Qu`anın u növ təşehləi insanın süqutunu göstəi.) /Ələttə, ütün məhələlədə müxalif qüvvələin sayı atı və u qüvvələin caziəsi gücləni. Necə ki, tələələ hə il fəqli və çətin imtahanlala üzləşilə! iz də ilk məhələdə vacilə və haamlala üzləşiik. Sonakı məhələlədə vacilə və haamlaın müəyyən edilməsi çətinləşi. Hətta ə`zən insan vacilə haamı ayıd edə ilmi və ya hansısa i əməlin vaci, yoxsa haam olmasında şühəyə düşü. /İtidai siniflə üçün sadə imtahanla, məktəi qutamaqda olan şagidlə üçün isə müəkkə iyazi düstula və aşqa çətin sualla təyin edilmişdi. İnsanla üçün həyatda da müxtəlif məhələlə və imtahanla mövcuddu; müvəffəq olmaq üçün kita və sünnə ilə tanışlıq lazımdı! /