HӘQİQİ İNSAN KAMİLLİYİNİ TӘCRÜBӘ YОLU İLӘ TANIMAQ ОLARMI?

ә’zilәi elә düşünә ilә ki, heyvan vә itki üzәindә tәcüә apaılmaqla оnlaın kamalı öyәnildiyi kimi, insanın da üzәindә tәcüә apaı, uyğun mәsәlәni hәll etmәk оla. Dоğudanmı, müхtәlif insanlaı müхtәlif zaman vә mәkanlada yelәşdimәklә, оnlaın nәyә qadi оlduğunu öyәnmәk mümkündü? u yоlla tәkamülün şәtlәi vә оna çatma yоlu öyәnilә ilәmi? Azca düşünsәk göәik ki, insan nәatat vә heyvanatdan qat-qat üstün mәtәәdәdi vә оnun öyәnilmәsi, о qәdә dә sadә mәsәlә deyildi. İnsan tәcüә yоlu ilә özündәn aşağı mәtәәdә dayanan mövcudlaı tәcüә yоlu ilә öyәnә ilә. Amma insanı öyәnmәk üçün hәqiqi kamilliyә nail оlmaq lazımdı. Uşağın nәyә qadi оlduğunu yetkin insan deyil, kamil insan anlaya ilә. /itki vә heyvan növlәinin imkanlaı mәhdud оlduğundan, оnlaı öyәnmәk asandı. Aхı min il undan әvvәlki canavala u günkü canava aasında nәzәә çapacaq i fәq yохdu. İnsan isә uyğun min ildә әhәmiyyәtli dәәcәdә dәyişmişdi. Tәiәtdә оlan müхtәlif meyvәlә, хüsusi i nizamla yaşayan al aısı vә digә mövcudla әslә ötmәsinә aхmayaaq dәyişmәdiyi halda, insan üçün u gün nailiyyәt hesa оlunan sәviyyәnin әlli il sоna da nailiyyәt sayılacağı şühә dоğuu. İnsan hә gün öz vücudunun i siini açı. u hәmin insandı ki, yaandığı gündәn indiyәdәk i an da оlsun elә, fәaliyyәtindәn dayanmayı. İnsan mә’nәviyyatında açılan yeni sәhifәlә, maddi hәyatdakı yeniliklәdәn daha heyәtamiz vә daha әhatәlidi. ütün unlaı nәzәә alaaq qәtiyyәtlә deyә ilәik ki, nәatat vә heyvanatdan fәqli оlaaq, insan kamalının sәhәdlәini tәcüә yоlu ilә о mövcudlaı öyәnmәk оla ki, оnlaı hiss etmәk mümkün оlsun. Lakin mә’nәvi fәzilәtlәi qiymәtlәndimәk üçün heç i ölçümüz yохdu. uhani kefiyyәtlәin ә’zi tә’silәini tәdqiq etmәk mümkün оlsa da, оnlaın hansı mәnәdәn yaandığını müәyyәnlәşdimәk tәcüә işi deyil. Yüхaıda deyilәnlә, filоsоf vә alimlә aasında insan kamilliyi mövzusu әtafında mövcud iхtilaflaa aydınlıq gәtii.