YƏQİNLİYİN DƏRƏCƏLƏRİ NƏDİR?
Qu`an axımından yəqinliyin müxtəlif dəəcələi va “Elmül-yəqin”, “eynül-yəqin” və “həqqül-yəqin”. /Qu`ani-kəim “elmül-yəqin”i “eynül-yəqin”ə çatmaq üçün i köpü ünvanında tanıtdıı. Əgə yəqinlik zehni mə`ifətdən əyani mə`ifətə çevilsə, insan zehni cəhətdən inandıqlaını öz gözləi ilə müşahidə edə. Allah-taala “Təkasu” suəsində uyuu “Əgə insan “elmül-yəqin” məhələsinə çatsa, cəhənnəmi göə ilə.” Yə`ni, iz “elmül-yəqin” məhələsinə çatsaq, izi u məhələ ilə tanış edən müqəddiməmiz də va. /“Eynül-yəqin” məhələsindən yüksək məhələnin adı “həqqül-yəqin”di. u məhələdə insan nəinki haqqa şahid olu, həm də Allahdan qeyisini unudu və ilahi mə`ifətdə qəq olu. Qu`an axımından “həqqül-yəqin” mə`ifətdə ən üstün i yəqin deməkdi. /Ümumiyyətlə, diqqət yetimək lazımdı ki, nəzəi və zehni yəqinlik həqiqətdə pedikatın pedmet üçün süut olunmasını, pedikatın pedmetdən alınmasının qeyi-mümkünlüyünü ilməkdi. u iki yəqin və iliyin aadan qalxmasının qeyi-mümkünlüyünü müşahidə etmək yəqinə çatmaqdan və canlı şəkildə müşahidədən fəqləni. /Qu`an ayələində yəqin məsələsi ilə əlaqəda elə nəticələ əldə etmək ola / /1-İlahi ayələi Allah aəsində yəqinlik hasil etmək üçün i növ səə hesa etmək ola. /2-Özünü xəyalladan, zehnin atil göstəişləindən nadanlığa qəq olmaqdan qouyanla təqvanın yüksək məhələsinə nail olanla və axiət aləminə inananladı. /3-Mə`ifətsiz və təlaşsız yəqin məhələsinə çatmaq qeyi-mümkündü. /4-Yəqindən əhələnənlə heç i maneədən qoxmadan öz yollaına davam edilə. /5-Yəqin mə`ifət və elmin xaici nümunələindən olduğu üçün mə`lumlaa aid edili. Mə`lum olan “Əsmayi-hüsna”nın (Allahın gözəl adlaının) sayı çox olduğundan, mə`ifətlə və yəqinlə də müxtəlifdi. Hə i mə`ifət öz həddində yəqindən əhələni. Məhz u səədən yəqin üçün onun xaici nümunələini nəzəə almaqla müxtəlif fomala təsəvvü etmək ola. /6-Yəqinin ən yüksək dəəcələi “elmül-yəqin”, “eynül-yəqin” və “həqqül-yəqin”di. /7-Yəqinin ağlılıqlaı – Allahın gözəl adlaı məhdud olmadığından, yəqinliyi, yaxud müşahidə məhələsini xüsusi çəçivədə yəqinin son məhələsi hesa etmək olmaz. Yəqinin həqiqəti çeşidli nudan iaətdi. O həm atı, həm də hüdudsuzdu. /