ƏSHABİ-KƏHFİN ƏHVALATI NECƏ BAŞ VERİB?

Miladi taixi ilə yüz altıncı ildə oma qoşunlaı İodaniya topaqlaını yelə yeksan etdilə. Nəətilə dövləti süquta uğadı. /oma impeatounun adı Təacan idi. O ütpəəst və çox təəssükeş i insan idi. İmanlı insanlaı, xüsusən də Həzət İsa Məsihin adıcıllaını tə`qi edidi. /Suiya, Fələstin və İodaniya ölkələi u həi hücumdan əvvəl i növ muxta hökumətə malik idi. oma paytaxt kimi u ölkələdən yalnız vegi almaqla kifayətlənidi. unun səəi omalı qüvvələin həmin ölkələdən tanış olmamalaı idi. /eləliklə omalıla oa həi hücum edi, öz işğal əməliyyatlaını itidilə. Onlaı iaşa oma dövlətinin nüfuzu və hakimiyyəti altına gətidilə. /Miladi taixi ilə yüz on ikinci ildə oma impeatou Təacan elə i əyanat vedi /«Məsihin adıcıllaından hansı iisi allahlaa iadətdən oyun qaçısa, dövlətə xəyanət etmiş şəxs kimi mühakimə olunacaqdı. u zaman isə özünü ölüm və həlakətə süükləmiş olacaqdı». / /FİLADELFİYA /O zaman İodaniyanın paytaxtı Ammana Filadelfiya deyidilə. Oa çox gözəl şəhə idi. Amma, şəhəi əzəyən heykəllə yalnız zinət məqsədi daşımıdı. Onla Allahın yeinə mə`ud kimi iadət olunudula. /Oada sağ əlində nizə olan və sol əli ilə oynundan asılmış qalxanı tutan mühaiə allahı Əsniyanın heykəli vadı. Oada həmçinin indi də Ammanın qədim əsələ muzeyində saxlanılan xoşəxtlik allahı və şəhəi qouyan Taykin allahının heykəli gözə dəyidi. /Filadelfiya u günkü Amman şəhəinin şəqində yeləşidi. O zaman həmin şəhə öyük maddi mədəniyyətə malik idi. Amma, o diyaın mö`minləi qoxu içəisində yaşayıdıla. Xüsusilə, oma qoşunlaı Təacanın zamanında oanı işğal etdikdə və iaşa öz hökumətləinə tae etdikləi zaman. /Yüz on ikinci ildə Təacan i fəman veməklə Məsihin ütün təəfdalaını dövlətə xəyanətka hesa etdi. Xistianla ya allahlaa iadət etməli, ya da ölümə hazı olmalı idilə. / /YEDDİ CAVAN /i çox insanla qoxudan zahidə allahlaa iadət edidilə. Dövlət mə`mulaı ölkə əhalisinin əqidə və inamlaını yoxlamağa aşladıla. Camaat qoxuya düşdü. O şəhədə taixdə adlaı elə qeyd olunan yeddi cavan yaşayıdı /1-Maksimilyanus /2-Təlmixa /3-Dinasiyus /4-Matinus /5-Yəmanis /6-Antonyos /7-Klityo /u mö`min cavanla nə edəcəkləi aədə fikiləşidilə. Onla necə qəaa gəlsinlə? /Onlaın qaşısında iki yol vadı Ölüm və küf. /O taleyüklü anlada onla müəyyən i qəaa gəldilə. O qəa şəhədən qaçmaq idi. Amma, necə? /Səhə çağı təftiş və axtaış dəstəsi mö`minləi tə`qi etdikləi zaman gözətçilə, yanlaında i it olan və şəhədən çıxan yeddi cavan oğlana ast gəldi. Gözətçilə souşdula /-Haa gedisiniz? /Onlaın ii cava vedi /-Ova gediik. /-Çox yaxşı. Amma, gəək qayıdı, əsmi ayam məasimində iştiak edəsiniz. / /MAĞAAYA DOĞU /O cavanla öz itləi ilə ilikdə şəhəin şəq təəfindən səkkiz kilomet aalı və əqim adlı i kəndin yaxınlığında yeləşən mağaaya doğu yollandıla. Onla dağlıq yeə çatı, təpələlə yuxaı qalxdıla və qaaqca nəzədə tutduqlaı mağaaya getdilə. /Mağaa dağın cənu ətəyində yeləşidi. Mövqe cəhətindən ənzəsiz idi. Sağ və sol təəfdə açılan yaıqlaına göə nomal havası va idi. Amma, onun qapısı cənu qütünə saı açılıdı. /Mağaanın sahəsi 7,5 kv. met idi. Cavanla gizlənmək üçün ondan istifadə etmək qəaına gəlmişdilə. Cavanla insanladan uzaqlaşmaq və u məkanda gizləni, Allahın lütf və məhəmətini gözləmək istəyidilə. Çünki, onlaın ütpəəst omalılaa qələə çalmaq ümidləi yox idi. /Onla ütpəəstliyin qatı düşmənləi idilə. Onla inanıdıla ki, yeləi və göyü yaadan Allahdı. Digə allahlaa iadət etmək valıq aləminin ən öyük həqiqətini inka etməkdi. /O zaman insanlaın Qiyamət gününə əqidələi yox idi. Onla elə güman edidilə ki, insan dünyadan köçdükdə onun uhu aşqa i insanın və ya hansısa heyvanın ədəninə keçi. /UZUN YUXU /Cavanla yoğun halda mağaaya çatdıla. omalılaın onlaı tə`qi etmələindən və gizləndikləi yei tapmalaından qoxudula. /Onla əvvəlki gecəni yatmadıqlaından çox youlmuşdula. Ona göə də yuxuladıla. Kipikləi yuxusuzluqdan i-iinə dəydi. Onla yaxşı saah yuxusunun fiki ilə yatdıla. /Allah-təala ölüləi diiltməkdə öz qüdətini göstəmək, insanlaın onun qüdətinə inanmalaı və yalnız onu elm və qüdət mənəyi ilmələi üçün həmin cavanlaa ağı i yuxunu hakim etdi. Onlaın qulaqlaına yuxu pədəsini vudu. /Onla nə qədə yatdıla? Yuxulaı uzun müddət davam etdi. Günəş hə gün doğu-atıdı, onlasa eləcə yuxuda idilə. /Mə`mula hə yei gəzi, onlaı axtaıdıla. Amma, zəhmətləi faydasız idi. Onlaın macəalaı dilləə düşdü. Camaat öz-özləinə deyidilə /«Ov üçün şəhədən çıxmış yeddi cavandan heç i xəə yoxdu». /eləliklə, illə i-iinin adınca ötü, keçdi. O mağaada nə aş vediyini isə heç kəs ilmidi. /Onlaın itləi əlləini mağaanın ağzına qoyu, ağı və uzun yuxuya getmişdi. Mağaanın havası nomal idi. Çünki, onun qapısı cənu qütünə təəf açılıdı. Onun iki təəfində yaığın olmasına göə günəş doğduğu və atdığı zaman oa saçıdı. /Onla yuxuda idilə və ətaflaında nələ aş vediyini ilmidilə. /On illə keçdi. Onla hələ də yuxuda idilə. /O mağaa ilə astlaşan hə hansı i çoan və ya yağışdan oa sığınan yolçu gödüyü dəhşətli mənzəədən qoxu, cəld qaçıdı. Niyə? Çünki, o, açıq gözləi yuxaıya dikilmiş kişiləin oada yuxuya getdikləini göüdü. Həmçinin, oada cansız heykəl kimi yuxuya getmiş i ov iti va idi. Onla dəin və ö`yasız yuxuya qəq olmuşdula. /əs göəsən mağaanın ayıında nələ aş veidi? Ölkənin şəhə və kəndləində hansı hadisələ yaşanıdı? / /TƏACANIN ÖLÜMÜ /oma impeatou Təacan (Miladi taixi ilə 98-117-ci illədə omada hakim olmuşdu) dünyadan köçdü. Ondan sona aşqa zalım hökmanla iş aşına gəldilə. 285-305 -ci illədə hökmanlıq edən Deqyanus da dünyasını dəyişdi. /O zaman, Miladi taixi ilə 110-cu ildə Tudmə şəhəi süqut etdi. Amma, o, yenidən əpa olundu. u şəhə 278-ci ildə omalılaın dağıdıcı hücumlala Zənuiyaya yüüşləindən sona tamamilə tənəzzülə uğadı. / /SALEH PADŞAH /Miladi taixi ilə 408-ci ildə Tiyodosyos oma impeatou taxtına əyləşdi. O, Məsihin dinində idi. Ona göə də oma impeiyası xistianlıq dininə üz gətidi. /Miladi ilə 412-ci ildə Allahın iadəsi ilə həqiqət aşka olundu. O öz lütf və məhəməti ilə qüdətini insanlaa göstədi. /O cavanlaın qaçmasından üç əs keçidi. Mağaanın içində nə aş vemişdi? Heç kəs ilmidi. /O cavanla itləi Kiltiyonun hüməsi ilə taixin ən uzun yuxusundan oyandıla. Yalnız i neçə saat yatdıqlaını güman edən iisi souşudu /-Nə qədə yatmısınız? /Onla hələ də yuxulu idilə. Günəşin qüua doğu getdiyini və onun qızılı əngli şüasının mağaanın kiçik i hissəsinə düşdüyünü gödülə. Ona göə də ə`ziləi elə fikiləşdilə ki, ütün günü yatmışla. Onla elə ilidilə ki, günəşin atmasını və yenidən doğmasını hiss etmədən yuxuda olmuşla. İndi ayılmışla və günəş yenə də qüu vaxtındadı. Ona göə də dedilə /-iz ya ütün i günü ya da günün çox hissəsini yatmışıq. /ə`ziləi isə elə dedilə /-Allah daha yaxşı ili ki, uada nə qədə yuanmısınız. /Yuxunuzun nə qədə davam etdiyini yalnız Allah ili. Qeyi elmləi ilən yalnız odu. İnsan yuxuya getdikdə ütün dünyadan ayılı. Məsələn, əgə i şəxs payızın əvvəlində yatsa, oyandıqda gözü qaa və yapaqsız ağaclaa düşdükdə üç aydan atıq yatdığını anlayı. Niyə? Çünki, o, payız fəslini yuxuda olmuşdu. İndi isə qış gəlmişdi. /Yuxudan ayılan u yeddi cavan günəşin qüua yaxınlaşdığını gödülə. Onla ilmədilə ki, yalnız i neçə saatmı yatıla, yoxsa atıq. Çünki, günəşin quu edi, yenidən doğduğunu indi quua doğu getdiyini, yoxsa aşqa i şəkildə olduğunu ilmidilə. /Onla doğudan da imanlı insanla idilə. Ona göə də dedilə /«izim nə qədə yuxuda olduğumuzu yalnız Allah ili». /Onla elə güman edidilə ki, i gün və ya i gündən i qədə az yatmışla. / /TƏHLÜKƏLİ TAPŞIIQ /Sonakı gün səhə acmağa aşladıla. Onlaın iində qızıl sikkələ vadı. O dedi /-izim iimiz u pullaı götüü, yemək dalınca getməlidi. Amma, gəək ehtiyatlı olsun ki, onu göən olmasın. Əgə iz onlaın əlləinə keçsək mütləq izi öldüəcəklə. /aşqası dedi /-Həqiqətən onla allahlaa iadət etməyənlə üçün daşqalaq hökmü tə`yin etmişlə. /aşqa iisi dedi /-Onla izi allahlaa səcdə etmək üçün məcu edəcəklə. /aşqa iisi isə elə dedi /-u zaman hamımız ədəxt olacağıq. /AZADA /Onlaın ii şəhəə gedi, yemək almaq işini öhdəsinə götüdü. O, mağaadan çıxı, dağdan endi. Şəhəə necə giməyi aədə fikiləşidi. Əgə kimsə ondan i şey souşsa necə cava veməli, omalı gözətçi və əsgələə nə deməlidi. /Üç əsdə yağışlaın, selləin və küləkləin tə`sii ilə vücuda gələn dəyişikləə və yenilikləə diqqət yetimidi. /Qoxudu və nigaan idi. Çünki, o nə ova getmişdi və nə də istiahətə. O öz yoldaşlaı ilə ilikdə mağaaya qaçmışdı. İndi isə yeməyə i şey əldə etmək üçün qayıdıdı. O, qoxu içində idi. /O hə şeyin dünənki vəziyyətdə olduğunu güman edidi. Şəhəə çatdı. Oanın ina və hasalaına nəzə salı, heyətə gəldi. O, yolu azı, aşqa i şəhəə gidiyini güman etdi. /Şəhəə daxil olduqda heç kəs ona əhəmiyyət vemədi. O, allahlaın heykəlləini də gömədi. Özünü tamamilə yad i şəhədə hiss etdi. İnsanla ona axı və təəccülə deyidilə «u şəxsin əynində qədimi palta va. u gün heç kim onu geyinmi. uanın əhalisi yeni paltala geyinilə». /O, insanlaı zülmə mə`uz qoyan və onlaın əqidə və inamlaını yoxlayan mə`mulaı da gömüdü. /Oanın insanlaının təhlükəsiz və ahat yaşadığını müşahidə etdi. Onla işləyi, çalışı və əkinçilik edidilə. Onlada heç i qoxu və nigaanlıq müşahidə olunmudu. /O cavan azaa getdi. i nəfədən azaın yeini souşdu. Ona yolu göstədi. Cavan onlaın danışıq təzinə də təəccü etdi. İnsanlaın ləhcəsi çox dəyişilmişdi. Onla yeni ləhcə ilə danışıdıla. /Çox qəiə idi. /Cavan öz-özünə dedi «Deyəsən, yolu səhv gəli, aşqa i şəhəə çatmışam». / /ÖYÜK HƏQİQƏT /Özünə gəli, öhdəsinə götüdüyü işi yeinə yetimək aədə fikiləşdi. O, yeməyə i şey almalı və özləinin dağdakı sığınacaq yeləinə qayıtmalı idi. /Ona göə də özünü çox adi və şəhə sakinləindən ii kimi göstəməyə çalışdı. /Camaat onun qəi i insan olduğunu və hansısa ucqa i dağ kəndindən gəldiyini güman edidilə. /Cavan qaaqca yeyinti məhsullaı satan saleh i kişini axtaıdı. Amma, onu tapa ilmədi. Əvəzində zahii göünüşləi onlaın yaxşı insan olduqlaından xəə veən çoxlu satıcılala astlaşdı. /O cavan tapşıılmış ə`zi yeməliləi aldı. Onlaın pulunu satıcıya veəndə isə gözlənilən hadisə aş vedi. /Satıcı pullaı aldıqda mat-məəttəl ona axı, öz-özünə dedi «u pulla impeato Təacanın zamanına aiddi. u pullaın vaxtından üç əs keçi». /Satıcı cavana təəccülə axdı. O öz-özünə fikiləşdi «əlkə də u, xəzinə tapmışdı». Ona göə də ona dedi /-Olmaya xəzinə tapmısan? /-Nə demək istəyisən? /-Nə demək istəyiəm? u qızıl sikkələ on illə undan əvvələ aiddi. /-u pulla mənimdi. Mən unlala yemək almağa gəlmişəm. /Satıcı həmin zamana aid olan pulu göstəi, dedi /-ax, iz u pullala alve ediik. /Cavan o vaxta qədə gömədiyi pul sikkələinə nəzə saldı. Öz-özünə dedi «İlahi! u nə deməkdi?» /Satıcı dedi /-Əgə məni də öz xəzinənlə şəik etsən heç kimə xəə veməyəcəyəm. /-Hansı xəzinə? u pulladan aşqa mənim heç nəyim yoxdu. /Elə isə mən də mə`mulaa xəə veəcəyəm. Satıcı cavanın paltaından yapışı, qışqıdı. Camaat onlaın ətafına toplaşdıla. O, üzünü çevii, dedi /-Xahiş ediəm məni uax. Əgə məni tutsala öldüəcəklə. Təacanın əsgələi heç kəsə əhm etmilə. /-Təacan?! /İnsanla təəccülə və güləək dedilə /-Təacan yüz illə undan qaaq ölmüşdü... Ey cavan sən dəlimi olmusan? /Cavan souşdu /-əs indi şəhəin hakimi kimdi? /-Tiyodosyos... O saleh i padşahdı. İki-üç ildi ki, Məsihin dininə inam gətimişdi. /Cavan souşdu /-Demək istəyisən ki, onla daha Məsihin adıcıllaını öldümülə? /-Nə danışısan? ütün insanla Allahın dininə iman gətimişlə. Zülm və işgəncə zamanı keçmişdi. /Alnını ovan qoca i kişi dedi /-Aman Allah! Uşaq vaxtı nənəm mənə ə`zi cavanlaın səgüzəşti haqqında danışadı. Onla impeatodan qoxduqlaı üçün şəhədən qaçmışdıla. Heç kəs onlaı tapa ilməmişdi. /O cavan özünü itidi. Eşitdiyi sözləin həyəcanından az qalıdı yeə yıxılsın. Göəsən, ütün u illə əzində onlaın yuxuda olması ağılla uyğundumu? Göəsən, insan üç əs müddətində yuxuya gedə iləmi? O heç nəyi xatılamıdı. Elə ilidi ki, dünən yatı, u gün oyanmışdı. Gözləini ovdu. Olmaya u da yuxudu. Amma, yox, yox. Onun gödükləi həqiqət idi; çox öyük i həqiqət. /ƏHVALATIN SONU /İsti və həyəcanlı xəələ şəhəin hakiminə çatdı. O imanlı insan idi. Cavanı gətimələini əm etdi. Hakim öyük i həqiqətin qaşısında olduğunu anladı. Allah-təala ölüləi diiltməyinə, qiyamətin və məadın haqq olmasına və insanlaın i gün Allahın dəgahında duacaqlaına aid öz qüdətinə əlamət və nişanə göstəmək istəmişdi. /Hakim cavandan onlaı həmin mağaaya apamasını istədi. eləliklə, o cavan yola düşdü. İmanlı hakim və əsgələ onun adınca həəkətə aşladıla. Mağaada olan cavanla qoxdula. Çox nigaan oldula. Çünki, qadaşlaı gecikmişdi. Onlaın ii dedi /-əlkə də tutulmuşdu. /O iisi dedi /-əlkə də şəhəə giəkən gecikmişdi. Siz ki, gözətçiləin nə qədə diqqətli olmalaını ilisiz. /O an onlaın ii mağaadan çıxdı. Dağın yuxaısına qalxı, zivəyə çatdı. Oadan şəhəə gedən yola nəzə saldı. O, öz gözləi ilə onu qoxudan i şey gödü. /udu, uzaqdan oma qoşunu gəli. /Cəld qayıdı, dostlaına xəə vedi. Onlaa dedi /-i qoşunun izə təəf gəldiyini gödüm. Deməli, dostumuz tutulmuş və izim yeimizi onlaa göstəmişdi. /aşqa iisi dedi /-Məncə elə deyil. Gözləyəik. əlkə də qoşun aşqa i yeə gedi. /Həyəcanlı anla keçidi. idən şəhəə getmiş cavan mağaaya daxil oldu. O, həqiqəti onlaa söylədi. /Onla i gün və ya i neçə saat yatmamışdıla. Həqiqətən yuxulaı üç əsə qədə uzanmışdı. Allah-təala onlaı öz qüdət nişanələindən ii etmişdi. /O ölüləi diildi. Yenidən uhu ədənə qaytaı. /O dövdə ə`ziləi elə deyidilə /-uh i ədəndən çıxdıqdan sona i daha gei qayıtmayı, aşqa i ədənə daxil olu. Lakin, imanlı insanla Allahın hə şeyə qadi olmasına inanıdıla. ilidilə ki, insanlaı yaadan, onlaın uhlaını öldüən və Qiyamət günü yenidən qaytaan odu. /Cavan dostlaının yanına tək qayıtmaq üçün hakimdən icazə istədi. Çünki, onla zülm və haqsızlıqdan qaçı, hansı hadisənin aş vediyini isə ilmidilə. /Cavanla məsələdən xəəda olakən Allahın qoxusundan və onun göüşünün şövqündən ağladıla. Onun dəgahına münacat edəək öz ölümləini istədilə. Çünki, onla keçmişə - üç əs öncəyə ağlı insanla idilə. /Allah-təala onlaın duasını eşidi, ağı i yuxunu onlaa hakim etdi. uhlaı xeyi və əəkətlə dolu olan ahat və uzaq i aləmə qanad çaldıla. /Hakim gözləyidi, lakin heç i faydası yox idi. Odu ki, şəxsən mağaaya gimək qəaına gəldi. O və ətafındakıla mağaaya daxil olduqda çox qəiə i mənzəəylə astlaşdıla. Yeddi cavan öz itləi ilə igə dünyadan köçmüşdülə. Hələ ədənləi isti idi. /Hakim və mö’minlə öyük Allaha səcdə etdilə. /O zaman camaat aasında uh aəsində söhət və müahisələ gedidi. ə’ziləi uhun Qiyamətdə yenidən ədənə qayıdacağını və ə’ziləi isə onun digə ədənə daxil olduğunu söyləyidilə. Lakin, öz gözləi ilə Əshai-kəhfi və uhun onlaın ədəninə qayıtmasını gödükdə Allahın qüdətini dək etdilə. /Müşiklə u məsələyə hələ də təəddüdlə yanaşıdıla. Odu ki, dedilə /-Onlaın olduğu yedə i ev tikin. ələi onlaın vəziyyətinə daha agahdı. /İmanlı insanla isə dedilə /-Oada məscid tikəcək və Allahın, qüdətini göstədiyi yedən əəkət istəyəcəyik. /Mö’minlə qələə çalı, həmin yedə yalnız Allahın iadət olunacağı i məscid tikdilə. / /DOQQUZ İL ATIQ /u gün İodaniyanın paytaxtı olan Amman şəhəinə səfə edən i insan öz yolunu şəhəin cənu-şəqinin 8 km.-liyinə, əqim və Əu `Ələnda kəndləinin aasında yeləşən Əshai-kəhf mağaasına sala ilə. /İnsan oada izans daş tautlaı fomasında olan i neçə qəi müşahidə edi. u daş tautlaın sayı yeddidi. unladan əlavə oada kiçik i taut da vadı. Çox güman ki, o, Əshai-kəhfin itinin dəfn olunduğu yedi. /u kəşf axeoloq alim əfiq Vəfa əl-Dəcaninin sə’yləinin nəticəsidi. O, 1964-cü ildə öz axeoloji qazıntılaının nəticələini e’lan edəək süut etmişdi ki, u, Qu’ani-kəimdə yad edilən mağaadı. Avopalı taixçiləin iddia etdikləi kimi Tükiyənin Ufa vilayətinin Tasus şəhəində yeləşən mağaa isə həqiqətdən uzaqdı. /u qupun heyət və təəccüünə səə olan məsələ isə Əshai-kəhfin yuxulaının müddətidi 300, yoxsa 309 il? /Qu’ani-kəim uyuu /«Onla 300 il mağaada qaldıla və ona 9 il atıdıla.» /Cava udu ki, onlaın yuxulaı Günəş (Şəmsi) ili ilə 300, Ay (Qəməi) ili ilə isə 309 il uzanmışdı. İndi hesalayııq /Günəş ili 365 gündü. una göə də 300 Günəş ili 109500 gün (365 x 300 = 109500) olacaqdı. Lakin, Ay ili 354 gün 8 saat 48 dəqiqədi. Demək ola ki, i Ay ili 354 və 30/11 gündü. /Əgə 309 Ay ilinin neçə gün olduğunu ilmək istəsək 309-u 354-ə vua və 109386 gün nəticəsini alaıq. /300-ü 30/11-ə vumaqla isə 110 əqəmini əldə ediik. 9-u 30/11-ə vuaaq Qəməi təqviminə uyğun olaaq 4 gün hesalanacaq və unlaın cəmi (109386+110+4=)109500 gün olacaqdı. Göündüyü kimi u əqəm 365 günlük 300 Günəş ilini və 354 və 30/11 günlük 309 Ay ilini göstəi. /