Kİmİn qeybətİnİ etmək olar?

ilməliyik ki, müəyyən məqamlada qeyət haam sayılmı. Məsələn, şəi hakim qaşısında şəhadət zamanı deyilənlə günah deyil. Hətta icazə veilən məqamlada da qeyətdən çəkinmək faydalıdı. İcazə veilən məqamlada qeyət edən şəxs una vədiş еdi icazə veilməyən məqamlada da aşqalaının eyiindən danışa ilə. /Qeyətin haam olmadığı məqamla / /1. i şəxsə zülm olunmuşsa, o haqqını ala iləcək şəxsə zalımdan danışa ilə. i şətlə ki, məzlum zalımın aşqa eyiləini sadalamasın. Məsələn, i şəxs döyülmüşsə, onu döyən şəxsdən tədi göəcək təəfə şikayət edə ilə. Amma əsələşi həddi aşmaq, zalımın aşqa eyiləini açıqlamaq olmaz. / /Unutmamalıyıq ki, məzlum yalnız tədi göəcək şəxsə şikayət edə ilə. /2. Əgə caiz i işdə məşvəət apaılısa mövzudan kənaa çıxmaq olmaz. Məsələn, i şəxs souşu ki, qızımı filankəsə veim, yoxsa yox? elə məqamlada qaşı təəfi mövzu ilə ağlı mə`lumatlandımaq ola. /3. Mö`mini tanımadığı i günahkadan uzaqlaşdımaq üçün ona zəui həddə mə`lumat vemək ola. u işdə məqsəd mö`mini hifz etmək olmalıdı. /4. Xəstənin məxfi eyiləini müalicə məqsədi ilə həkimə açıqlamaq. /5. İki şətə iayət etməklə şahid və ya əvayətçinin eyiini açıqlamaq Qaşı təəfin dedikləini ədd etmək üçün həddində danışmaq; yalnız qaşı təəfin göstəişinə əməl etmək istəyən şəxsə danışmaq. /6. i şəxs özünü aşqa cü təqdim edisə, död şətlə onun kimliyini ildimək ola. Həmin təəf xilaf i hökm vesə, onun alim olmadığı ilinməsə, xalq ona sualla müaciət etsə, danışan qaşı təəfi alçaltmaq fikində olmasa. /7. i şəxs “topal”, “keçəl”, “uzun” kimi ləqələlə məşhusa, onu tez i vaxtda tanıtdımaq üçün u ləqələdən istifadə etmək ola. Amma həmin şəxs ləqələ yada salınmasını xoşlamazsa, u işdən çəkinmək lazımdı. /8. Açıq-aşka olan eyii demək ola. Məsələn, i şəxsi hamı şəaxo kimi tanıyısa, unu dilə gətiməyin eyi yoxdu. /9. Şə`i hakim qaşısında şəhadət vemək vaci olduğu vaxt tələ olunan həqiqətləi demək günah deyil. Əksinə, şəhadəti gizlətmək qadağandı. /10. id`ətçi və azğın insanla haqqında danışmaq caizdi. /11. Kafiləin, din düşmənləinin qeyəti caizdi. /12. i şəxs öz əslini təhif edisə, onun kimliyini açıqlamaq haam deyil. Məsələn, i şəxs özünü tanınmış alimin oğlu kimi tanıtdıısa, onun yalanını açıqlamaq ola. /13. Kimsənin tanımadığı adam haqqında danışmaq haam deyil. Məsələn, i şəxs deyisə ki, i nəfə quma oynayıdı, u haam deyil.