Dİnİ mövzular barəsİndə fİkİr yürütmək kİmİn vəzİfəsİdİr?

Elmi aaşdımaladan əlavə, imkan daxilində münasi vaxtlada müxtəlif qəzet və junallaa aş çəki, müxtəlif saytlada dini mövzulala əlaqəda dəc edilmiş i sıa məqalələlə astlaşııq. Ələttə, şükü etməliyik ki, u gün ölkədə hakim olan söz azadlığına göə, ateizm dövünün əksinə olaaq dini mövzulada yazanlaımızın sayı qat-qat çoxalmaq üzədi. elə ki, kimsə dini inancı və yazdığı dini və mənəvi yazılaa göə incidilmi və təzyiqləə məuz qalmı. /Lakin u aada insanı təəssüfləndiən əsas məsələlədən ii də, dinimizin mahiyyəti və ümumiyyətlə, onun nə olduğunu düzgün təzdə dək etməyən məlum şəxsləin dini mövzulaa giişi, İslam dini və şəiətin ehtiva etdiyi hökmlə aədə fiki yüütməsindən iaətdi. /Mövlanə ləqəi ilə tanınan Cəlaləddin uminin u mövzu ilə ağlı çox gözəl i təmsili vadı. Onun xülasəsi elədi /\"Deyilənləə göə, yağ və digə yeyinti məmulatı satan i aqqal öz dükanında insan kimi danışan i tutuquşu saxlayıdı. Günləin i günü dükana i pişik daxil olu və tutuquşunu tutmağa cəhd göstəi. unun nəticəsində tutuquşu özünü o yan u yana vuduğundan dükan sahiinin taxçalaa düzdüyü yağ şüşələi yeə düşü sını. /Dükan sahii içəi daxil olakən əhvalatdan xəəda olu və əsəiləşi quşun aşına o qədə vuu ki, nəticədə tutuquşunun aş hissəsinin tükləi tökülü. una göə də, tutuquşu acıq edi susu və daha danışmı. /Nəhayət, i gün həmin dükana keçəl i kişi daxil olduqda tutuquşu onu göü dilə gəli və elə deyi /\"Sən də mənim kimi dükan sahiinin yağ şüşələini sındımısan və onun əsələ sənin aşına vuduğu şillə-yumuqla nəticəsində aşının tükləi tökülü?\" /u, yalnız i təmsildi. Lakin həm keçmişdə, həm də ugünkü günümüzdə öz həqiqətini tapmışdı. Çünki dünyanın i çox ölkələində ilahi dinin mahiyyətini aşa düşməyənlə heç kəsdən çəkinmədən din aədə fiki yüüdü və özləini səlahiyyətli din alimi yeinə qoyu, şəiət hökmləi aədə əsassız fətvala veilə! Həmçinin, taix oyu və elə indiki zamanda özünü ilahi peyğəmə yeinə qoyu, səlahiyyətindən kəna olaaq danışanlaın sayı heç də az deyildi. /Şühəsiz, elələi təmsildə göstəilən tutuquşu kimi həqiqətin nə olduğunu dəqiqləşdiə ilmədikləindən səhvə uğayı və əcai fikilə yüüdülə. İslam dini, əziz Peyğəməimiz (s), eləcə də şəiət hökmləi aədə yazılan təhqiamiz və əsassız yazıla u qəildəndi. /Aydındı ki, u sözlələ heç kəsə qaşı hömətsizlik etmək istəmi, əksinə hə kəsin öz ixtisası sahəsində həəkət etməsinin zəuiliyini ildimək əzmindəyik. /Günümüzdə İslam dini haqqında yanlış anlayışlaın yayılmasının müxtəlif süut və nümunələi vadı. Şühəsiz, onladan ii də, səlahiyyətsiz şəxsləin din və şəiət aədə fiki yüütməsidi. Təəccülüsü udu ki, adətən aşqa sahələ haqqında həmin sahənin mütəxəssisləindən aşqasının fiki yüütməsi həm qəahətli, həm də yolveilməzdi. Lakin din və şəiət aədə azacıq və naqis məlumatı olan hə i kəs özünə u aədə fiki yüütmək səlahiyyəti vei! /Kimisi İslamda olan cihad və ya müdafiə hökmünə əsasən, İslam dinini zoakı din adlandıı, kimisi İslamda vaci sayılan hicaın ilahi i göstəiş olmadığını iddia edəək dini hicaı qadının təiiliyini aadan qaldıan və qadın azadlığını aadan apaan i amil kimi təqdim edi, kimisi də din və şəiət hökmləi aədə digə u kimi əsassız iddialaı iəli süü! /u aədə təəccülü mövzuladan ii də, İslam dininə mənsu olan məzhələ və təiqətləin müxtəlif mövzulaa olan axışını nəzəə almadan onlaın adından danışmaq və fiki yüütməkdi. Həmçinin, dini mövzulaı siyasiləşdimək də u qəildəndi. /Unutmamalıyıq ki, insan dini mövzula aədə i neçə kitaı mütaliə etməklə, univesitet və ya dini mədəsədə i neçə il dini təhsil almaqla səlahiyyətli din alimi ola ilməz. Əgə elə olsaydı, yəqin ki, İslam dünyasının polemləi həll olunadı. /Qəul ediik ki, taix oyu i qup nadan və ya qəəzli şəxslə təəfindən dinimizə müəyyən xüafatla və əsassız əqidələ, fikilə və əməllə daxil edilmişdi. Lakin unu da qəul etməliyik ki, səlahiyyətsiz şəxsləin din və şəiət aədə fiki yüütməsi heç də u polemin həlli ilə nəticələnməyəcək, əksinə i çox hallada mənfi təsiləin şahidi olacağıq. /Nəticə etiailə uada üç dəstənin öhdəsinə mühüm vəzifə düşü. Onladan ii ümumi xalq kütləsi, digəi səlahiyyətli din alimləi, digəi isə dini mövzula aədə fiki yüütməyə səlahiyyəti olmayan halda danışan kəslədi. / /1. Xalq kütləsi /Əziz xalqımızın əksəiyyətinin müsəlman olduğunu nəzəə alaaq onlaın din və onun maaifinin nə olduğunu hə kəsdən deyil, yalnız səlahiyyətli din xadimləi və din alimləindən öyənməsini tövsiyə ediik. Müqəddəs kitaımız Quani-Kəimin u aədə göstəişi də elədi. Necə ki, \"Nəhl\" suəsində uyuulu \"...Əgə ilmisinizsə, zik (elm) əhlindən souşun!\" (Nəhl, 43). /Məlum ayəyə əsasən, təkcə dini mövzulada deyil, həm də hə i sahədə həqiqi mənada elm və ixtisas sahiinə müaciət etmək lazımdı. Din və mənəvi məsələlə aədə də aşqalaına deyil, həqiqi mənada din xadimi sayılan alimləə müaciət edilməlidi. u aada digə sahələdə olduğu kimi, səlahiyyəti olmayanlaın yüütdükləi fikiləə və danışdıqlaı sözləə etinasız yanaşmaq lazımdı. /İnanclı insanla təəfdaı çox olan söz və fikə deyil, daha üstün və daha yaxşı sözə və fikə tae olmalıdıla. Quani-Kəimdə oxuyuuq \"(Ya Peyğəmə!) əndələimə müjdə ve! O kəslə ki, (hə cü) sözü dinləyi onun ən gözəlinə (düzgününə) uyala. Onla Allahın doğu yola yönəltdiyi kimsələdi. Ağıl sahiləi də elə onladı! \" (Zumə, 17-18.). / /2. Səlahiyyətli din xadimləi /Şühəsiz, hal-hazıda səlahiyyətli din xadimləi və uhanilə İslam peyğəməi (s) və Onun Əhli-eytinin (ə) canişinləi və vaisləi sayılıla. İslam dinində onlaın öhdəsinə müəyyən vəzifələ qoyulmuşdu. Din və şəiəti olduğu kimi öyəni, olduğu kimi insanlaa çatdımaq, həmçinin, din və şəiət aədə fiki yüütmək aşqalaının deyil, şühəsiz onlaın vəzifəsidi. /Onlaın vəzifələindən ii də, dində yaanan idətlələ (idət dində olmayan hə hansı i fiki, əqidə, əməl və ya sözün din adından və dini i göstəiş kimi təqdim edilməsinə deyili - İ.İ.) ciddi müaizə apamaqdı. Əziz peyğəməimiz u aədə elə uyumuşdu \"Ümmətim aasında idətlə yaandıqda, alim öz elmini aşka etməli (və idətlələ müaizəyə qalxmalıdı). unu etməyənə Allahın lənəti olsun\" (\"Usuli-kafi\", Şeyx Kuleyni (vəfatı 329 h. q.), 1/54/2). /Odu ki, onla istə nadan və səlahiyyətsiz şəxslə, istəsə də qəəzli adamla təəfindən yüüdülən əsassız fikilələ və sonadan qondaılmış idətlələ müqəddəs dinimizdə təyin edilmiş çəçivədə müaizə apamalıdıla. / /3. Din aəsində əsassız yeə fiki yüüdənlə /uada üzümüzü din və şəiət aəsində əsassız yeə fiki yüüdənləə tutu, onlaa Quan ayələi və ya hədislədən sitat gətimək əvəzinə i necə sual vei və onladan həmin sualla ətafında dəindən düşünməyi xahiş ediik /1) Göəsən, i din xadimi hə hansı i taciin, həkimin, polisin, pofessoun, mühəndisin, junalistin, müəllimin və s. ixtisası aədə mükəmməl iliyi olmadan fiki yüüdəsə, həmin sahələdə ixtisası olanla unu necə qiymətləndiəcəklə? /2) Göəsən, din və şəiət hökmləi aəsində əsassız yeə fiki yüüdənlə u kimi əməlləi ilə xalqımız və ümumiyyətlə, müsəlmanla aasında ixtilaflaın yaanmasına səə olmulamı? /3) Göəsən, hə hansı i sahədə ixtisası olmayanın həmin sahədə fiki yüütməsi insaniyyət və ədələ nə qədə uyğundu? Çünki aydındı ki, yüüdülən əzi fikilə müsəlmanlaın əqidəsini təhqi edi, ununla da inanclı insanla aasında fitnələin yaanmasına səə olula... /4) Göəsən, din və şəiət aəsində mükəmməl anlayışı olmayanlaın u aədə fiki yüüdü, cəmiyyətdə və dünya müsəlmanlaı aasında ixtilaf yaatmaqla kimin və hansı daiələin \"dəyimanına su tökülə?! /5) Göəsən, hə kəsin öz ixtisası olduğu sahədə çalışı, xalqımıza və ümumiyyətlə, insanlaa xidmət göstəməsinin vaxtı gəli-çatmayımı?! /Ümid ediəm ki, u yazılaıma göə kimsə məni qınamayacaq. Çünki u yazıla kiminsə incidilməsi və ya təhqi edilməsi üçün deyil, hə kəsin öz işi və vəzifəsini tanıması və aşqalaının ixtisas sahəsinə müdaxilə etməkdən çəkinməsi hədəfi ilə qələmə alınmışdı. Təiidi ki, elə olan təqdidə ölkəmizdə, həmçinin, dünyada dini, mədəni və ictimai axımdan i çox ixtilaflaa və qaşıdumalaa son qoyulacaqdı. İnşallah! / /Son duamız /\"Həmd olsun aləmləin əi Allaha!\" / /Hacı İlqa İsmayılzadə /(İlahiyyat elmləi doktou)