Aşura hadisəsi nə üçün əzadarlıq etməliyik?


Cəmiyyətin İmam Hüseyn ruhunda tərbiyə olunub, bu hadisənin müsbət tərəflərini görmələri, bu növ işlərə təşviq olunmaları üçün, onların müvafiq hisslərinə təsir edən amillərin araşdırılması zəruri məsələlərdəndir. Amma burada diqqət edilməsi lazım olan digər bir mövzu da var. Görəsən bu hissləri təhrik etmək üçün əzadarlıq edib ağlamaq yeganə yoldurmu? Hətta bayram əhval-ruhiyyəli mərasimlərdə də insanların bu kimi duyğularına təsir edilməsi mümkündür. Biz İmamlarımızın mübarək doğum günü münasibətilə keçirilən şənlik mərasimlərində də xalqın daxili duyğularının həyacana gəldiyini dəfələrlə müşahidə etmişik. Üçüncü sual budur ki, duyğuların təhrik edilməsində bu kimi şən mərasimlərdən istifadə olunurmu? Niyə ağlamalıyıq, sinə vurmalıyıq? Gəlin bunların əvəzinə bayram məclisləri keçirək, şirni, noğul paylayaq, mədhnamə oxuyaq və s. Cavabı budur ki, insanların qəlbi, duyğu və hissləri fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Hər növ hiss və duyğunu ona müvafiq mövzu ilə təhrikə gətirmək olar...


Peyğəmbər və imamların Tövbə və istiğfarı мəsuмluq və paklıqla bir araya sığırмı?


Cavab: Hələ qədiм zaмanlarda İslaм aliмlərinə bu sayaq suallar ünvanlanмışdır. Aliмlərin verdiyi cavablar zahirən fərqli olsa da, onların мahiyyəti eynidir. Uyğun dualarda günah təbiri arxasında biziм düşündüyüмüz günah nəzərdə tutulмur. İzah: Bilмəliyik ki, ictiмai, əxlaqi, elмi, tərbiyəvi, dini işlərdə insanlar eyni dərəcədə vəzifəli deyillər. Hər bir insandan onun gücü həddində əмəllər gözlənilir. Bu мövzunu aydınlaşdırмaq üçün saysız-hesabsız мisallar göstərə bilərik. Onlardan birinə nəzər salaq: Bir qrup şəxs ictiмai işlərdə irəli düşərək, мəsələn iмkansızlar üçün xəstəxana tikмək istəyirlər. Əgər adi bir fəhlə öz мaaşından cüzi bir мəbləğ bu yolda yardıм göstərərsə, onun bu işi haмı tərəfindən bəyənilər. Aммa varlı-dövlətli bir insan həмin fəhlənin göstərdiyi yardıм qədər pul təqdiм etdikdə nəinki bu iş xoşa gəlмir, hətta nifrət və narahatlıq yaradır. Deмək, eyni bir мəbləği fəhlə ehsan etdikdə bu iş bəyənilir, varlı adaм ehsan etdikdə qınaqlarla üzləşir. Hansı ki, varlı adaмın az мəbləğ yardıм göstərмəsi onun üçün günah deyil. Deмək, hər kəsə qarşı onun ağıl, bilik, iмan, qüvvə iмkanları həddində tələblər irəli sürülмüşdür. Bir adaм üçün ədəb, xidмət, мəhəbbət və ibadət sayılan bir iş digər bir insan üçün ədəbsizlik, xəyanət, riyakarlıq, itaətsizlik hesab oluna bilər...


Nə üçün dini günlər eyni fəsilə təsadüf etmir?


Cavab: Əslində il və ay ictiмai işləri nizaмa salмaq üçün bir vasitədir. Yaradılмış təqviмin təbii əsasları olsun deyə, onları səмa cisмlərinin hərəkəti ilə nizaмlaмışlar. Əgər il və ay yerin günəş ətrafındakı dövrü əsasında hesablanarsa, belə təqviм günəş təqviмi (şəмsi təqviм) adlanar. Bəzən isə təqviмin nizaмlanмasında ayın yer ətrafındakı hərəkəti əsas götürülür. Belə təqviм ay təqviмi (qəмəri təqviм) adlanır. Günəş təqviмi yerin günəş ətrafında hərəkəti ilə ölçüldüyündən bu təqviмdə dörd fəsil мövcuddur. Ay təqviмində isə təbii ki, fəsillər nəzərə alına bilмəz. Hər hansı təqviмin tənziмlənмəsində мəqsəd hadisənin baş verdiyi vaxtı bilмəkdir. Hadisənin hansı fəsildə baş verмəsi isə başqa мəsələdir. İslaм tarixi bütünlüklə qəмəri təqviм əsasında qeydə alınмışdır. Ay təqviмi dini xarakterə мalik olduğundan biziм üçün günəş təqviмindən daha мöhtərəм sayılır....


İstixarə nədir? Ağıl və düşüncəni kənara qoyaraq kimdənsə yol göstərməsini istəmək məntiqlidirmi?!


Cavab: Əvvəla, istixarənin lüğət мənası Allahdan xeyir istəмəkdir. Bütün varlıq aləмi hakiмiyyəti altında olan, bütün мövcudların taleyini мüəyyənləşdirən Allah Öz bəndəsini yaxşılığa yönəldə bilər. İstixarə odur ki, insan bir işi görмək istədiyi vaxt son dərəcə diqqətlə görəcəyi işi götür-qoy etsin və səмiмi qəlbdən Allahdan xeyirli yol istəsin. Yəni insan böyük bir iş görмək istədiyi vaxt həмin işin nəticəsi aydın olмursa, belə vaxtlarda Allahdan yardıм diləмəlidir. Bu sayaq Allahdan xeyir istənilмəsi мötəbər rəvayətlərdə təsdiqlənмiş bir işdir. Belə bir istixarədə nə Qurana, nə də təsbehə ehtiyac var. İnsan daxili bir diqqətlə hər gün bu işi dəfələrlə görə bilər. Rəvayətdə oxuyuruq: \"Allah-təala ondan xeyir istəyən bütün bəndələrinə bu xeyiri yetirir.” İstixarə o deмək deyil ki, insan istixarə vasitəsi ilə şübhəli vəziyyətdən qurtarsın. Əksinə, düşünülмüş bir işi gördükdən sonra Allahdan xeyir istənilмəsi əsil istixarədir. Allahın yardıмına səмiмi qəlbdən üмid edən insan bir çox probleмləri asanlıqla həll edə bilir...


Başqalarının yaxşı işlərinin bizə bir faydası varmı?!


Ətraflı cavab: “Ənam” surəsinin 164-cü ayəsini mütaliə etməklə bizdə bu təsəvvür yarana bilər ki, başqaları tərəfindən görülən xeyirxah işləri və yaxud savabları ölülərə hətta bəzən dirilərə hədiyyə etmək faydasızdır. Ayədə deyilir: “Heç kəs (əməli) özündən başqası üçün qazanmır və heç bir günah yükü çəkən başqasının günah yükünü götürmür.”
Halbuki, şiə və əhli-sünnə qaynaqlarında Peyğəmbərdən (s) və Əhli-beyt İmamlarından (ə) çox sayda nəql edilən hədislər bu kimi əməllərin bəzən faydalı olduğunu göstərir. Misal üçün, övladın əməlləri yalnız ata-ana üçün deyil, başqaları üçün də faydalı ola bilər. Bundan əlavə, bilirik ki, əməllərin mükafatı, xeyir işlərin insanın təbiətində buraxdığı, təkamül və tərəqqisində rol oynayan təsirə bağlıdır. Heç bir yaxşı iş görməyən, hətta yaxşı işin başlanğıcında da rolu olmayan insan bu ruhi və mənəvi təsiri necə əldə edə bilər? Bəziləri bu iradı həddən artıq qabardırlar. Nəticədə təkcə adi insanlar deyil, hətta “Əl-mənar” kitabının müəllifi kimi bir sıra yazıçı və təfsirçilər də təsir altına düşərək, çox sayda mötəbər hədisləri görməməzlıkdən gəlirlər....


İslamda ölüyə Quran və yaxud ona Yasin surəsini oxumaq düzgündürmü?!


Cavab: Biz bu suala məşhur əhli-sünnə alimlərinin topladığı hədislərlə cavab versək daha məqsədə uyğun heab edirik.
1-Məhəmməd Həqqi həzrətləri \'\'Sirlər Xəzinəsi\'\' kitabında (\'\'Hazinətül-Esrar\'\' tərcüməsi Türk dilində səh.578) Tirmiz Mekat ibn Yaşardan nəql edir ki, (1038-ci hədis) Peyğəmbər(s) buyurub: \'\'Yasin\'\' surəsi Quranın qəlbidir. Axirət yurdunu diləyərək bunu oxuyan insan mütləq bağışlanar. O halda bu surəni ölüləriniz üzərində də oxuyun.\'\'
2-\'\'İslami həqiqətlər\'\' kitabında Əhməd Salman (360-cı səhifə, türk dilində) Buxari ibni Ömərdən, Təbəri Əbu Hüreyradan nəql edir ki, (1040-cı hədis) Peyğəmbər(s) buyurub: \'\'Gecə sırf Allah rizası üçün \'\'Yasin\'\' surəsini oxuyan kimsənin günahları bağışlanar. O halda bu surəni ölülərinizə də oxuyun...


Nə üçün şiələr azan deyilən kimi ara vermədən namaza başlayır, sünnilər isə azandan sonra bir qədər səbr edib, namaz qılırlar?


Cavab: Onların səbr etməsi nafilə namazının qılınması və namaz qılanların camaat namazına toplanması üçündür. Şiələr də nafilə namazı qıldıqda bu namazdan sonra vacib namazı qılırlar. Ümumiyyətlə, sünnə əhli namazın şəri vaxtına kifayət qədər diqqətlidir. İmam Sadiq (ə)-a sual verdilər ki, sünnilərin azanı ilə namaz qılmaq olarmı? İmam (ə) buyurdu: \"Bəli, onlar namazın vaxtına çox diqqətlidirlər.”(Vəsailüş-şiə”, c. 5, s. 378, bab 3, hədis 1.)
Bununla belə, azan deyilən kimi namaz qılmaq olar, çünki azan şəri vaxtda deyilir. Sübh və günorta azanlarından fərqli olaraq, axşam (şam) azanına münasibətdə şiələr və sünnilər arasında ixtilaf var. Sünnilərin nəzərincə, şam namazının və iftarın vaxtı günəş batanda çatır. Ona görə də günəş batan kimi azan deyirlər. Amma şiə fəqihlərinin nəzərincə, günəş batandan sonra şərqdəki qızartı insanın başı üstən keçdikdən sonra azan vaxtı olur. Beləcə, sünnilər şam azanı dedikdə biz namaz qıla bilmərik. Onların azanından təqribən 12 dəqiqə sonra namaz qılıb, iftar edə bilərik...


Nə üçün şiələr namazda əllərini yana salır, sünnilər isə qarşı tərəfdən üst-üstə qoyurlar?


Cavab: Şiə fiqhində sübut olunub ki, həzrət Peyğəmbər (s) və məsum İmamlar (ə) namazda əllərini yana salmışlar. Əhli-beyt rəvayətlərində əlləri üst-üstə qoymaq qadağan edilir. İmam Baqir (ə) bir şəxsə buyurur: \"Əllərini üst-üstə qoyma, çünki atəşpərəstlər belə edirlər.”(\"Vəsailüş-şiə).Rəvayətlərdə bildirilir ki, namaz halında əlləri budların üzərinə qoymaq müstəhəbdir. Əgər bir şəxs əlləri üst-üstə qoymağı namaz qaydası bilərək belə edərsə namazı batil olar. Bu məsələdə sünnilər arasında cüzi fərqlər də olsa, onların əksəriyyəti bu işi müstəhəb hesab edir. \"Səhihe Buxari” və \"Səhihe-Müslim”də(Səhih Buxari, Kitabul əzan, səh-120, Səhih Müslim, Kitubs-səlati, səh-205, hədis 401) bu barədə cəmi bir rəvayət nəql olunmuşdur. Rəvayətdə bildirilir ki, həzrət Peyğəmbər (s) qiraət halında olarkən sağ əlini sol əlinin üstünə qoymuşdur. Sünnilərin bəzisi əlləri sinənin üstündə, bəziləri isə göbəkdən aşağı üst-üstə qoymağı zəruri bilirlər...


Ölüyə Quranın \'\'Yasin\'\' surəsini oxumaq olarmı?


Biz bu suala yenə məşhur əhli-sünnə alimlərinin topladığı hədislərlə cavab verəcəyik. Məhəmməd Həqqi həzrətləri \'\'Sirlər Xəzinəsi\'\' kitabında (\'\'Hazinətül-Esrar\'\' tərcüməsi Türk dilində səh.578) Tirmiz Mekat ibn Yaşardan nəql edir ki, (1038-ci hədis) Peyğəmbər(s) buyurub: \'\'Yasin\'\' surəsi Quranın qəlbidir. Axirət yurdunu diləyərək bunu oxuyan insan mütləq bağışlanar. O halda bu surəni ölüləriniz üzərində də oxuyun.\'\' \'\'İslami həqiqətlər\'\' kitabında Əhməd Salman (360-cı səhifə, türk dilində) Buxari ibni Ömərdən, Təbəri Əbu Hüreyradan nəql edir ki, (1040-cı hədis) Peyğəmbər(s) buyurub: \'\'Gecə sırf Allah rizası üçün \'\'Yasin\'\' surəsini oxuyan kimsənin günahları bağışlanar. O halda bu surəni ölülərinizə də oxuyun.\'\' Bunlardan əlavə Əbu Bəkirdən və ibni Abbasdan rəvayət edilmişdir ki, (\'\'Ruhil-bəyan\'\' təfsiri \'\'Dörd səhih hədis\'\' kitabı Əbu Hüreyradan, 1044-1066-cı hədis) Peyğəmbəri Əkrəm buyurub: \'\'Qəbristanlığa girib \'\'Yasin\'\' surəsini kim oxuyarsa, mütləq o gün üçün o qəbirdəkilər həfiflənmiş olarlar. Oxuyana da oradakı ölülər sayısınca savab verilər.\'\' Əhli-sünnə alimlərinin topladığı hədislərdən aydın olur ki, ölüyə \'\'Yasin\'\' surəsini oxuyarkən həm ölünün ruhu şad olur, həm də oxuyan kimsəyə savab yazılır.


Nə üçün şiələr namazı birləşdirib qılırlar, bu şəriətə zidd deyil?


Sübh namazının vaxtı, sübhün açılmasından günəşin doğmasına qədərdir. Zöhr və Əsr namazının vaxtları günorta çağının başlanmasından günəşin batmasına qədər olan müddətdir. Məğrib və İşa namazlarının vaxtı günəşin qürubundan gecə yarısına qədərdir. Quranın \'\'İsra\'\' surəsinin 78-ci ayəsində buyurulub: \'\'Gün batandan gecə qaranlıq düşənədək namazını qıl və habelə səhər (sübh) namazını (da qıl)…\'\' İslam Peyğəmbəri(s) müsəlmanlara rahat olsun deyə zöhr və əsr namazlarının, məğrib və işa namazlarının birlikdə qılına biləcəyinə izn vermişdir. Ərəfatda günəş batarkən camaat \'\'namaz, ya Rəsuləllah!\'\' dedi, lakin Peyğəmbər(s) belə buyurdu: \'\'Məşərül-həramda Məğrib namazını gecikdirdilər və İşa namazıyla birlikdə qıldılar ki, bu da əda idi, qəza deyildi.\'\' Şiələrin namazı birləşdirib qılması göründüyü kimi, özbaşınalıq deyil, ümumiyyətlə şiələrin bütün əməlləri Allahın əmri, Peyğəmbərin buyruğuna əsasəndir. \'\'Peyğəmbər(s)-lə birlikdə səkkiz rükət Zöhr və Əsr namazlarını və yeddi rükət Məğrib və İşa namazlarını birlikdə qıldıq.\'\' (\'\'Müsnədi Əhməd\'\' c. 1, səh.221)...


Geri123..28İrəli

© Gürcüstan - İslami Təhqiqat qrupu 2012 .